Merhaba sevgili öğrencim, seninle bu fen bilimleri çalışma sayfasını birlikte inceleyip çözelim. Konumuz “Maddenin Ayırt Edici Özellikleri” ve özellikle **yoğunluk**. Hazırsan kalemini kağıdını hazırla, adım adım ilerliyoruz.
A. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” yazınız. Yanlış olduğunu düşündüğünüz ifadelerin doğru biçimlerini altlarındaki yerlere yazınız.
1. Soru: (…) Kütle/hacim oranı, bir maddenin yoğunluğuna eşittir.
Cevap: ( D )
Açıklama: Harika bir başlangıç! Yoğunluğun formülü tam olarak budur. Bir maddenin birim hacimdeki kütlesine yoğunluk denir. Yani Yoğunluk = Kütle / Hacim formülü doğrudur.
2. Soru: (…) Yoğunluk “V” sembolü ile gösterilir.
Cevap: ( Y )
Doğrusu: Burada küçük bir şaşırtmaca var. “V” sembolü Hacim (Volume) için kullanılır. Yoğunluk ise “d” (density) sembolü ile gösterilir.
3. Soru: (…) Yoğunluk birimi g/cm³’tür.
Cevap: ( D )
Açıklama: Evet, laboratuvarda en sık kullandığımız birim budur. Kütleyi gram (g), hacmi santimetreküp (cm³) aldığımızda yoğunluk birimi g/cm³ olur.
4. Soru: (…) Birbirine karışmayan sıvılardan yoğunluğu küçük olan sıvı, yoğunluğu büyük olan sıvının üstünde kalır.
Cevap: ( D )
Açıklama: Zeytinyağı ve su örneğini aklına getir. Zeytinyağı üste çıkar çünkü yoğunluğu sudan küçüktür. Hafif olan (yoğunluğu az olan) her zaman yukarıda kalır.
5. Soru: (…) Buzun yoğunluğu, suyun yoğunluğundan büyüktür.
Cevap: ( Y )
Doğrusu: Eğer buzun yoğunluğu büyük olsaydı, buzlar suyun dibine batardı. Oysa buz suyun üzerinde yüzer. Demek ki buzun yoğunluğu, suyun yoğunluğundan küçüktür.
B. Aşağıdaki cümleleri, verilen sözcük çiftlerinin içindeki uygun kelimeyi seçerek tamamlayınız.
1. Soru: Aynı hacme sahip farklı maddeler ……………………… yoğunluklara sahiptir.
Cevap:farklı
Açıklama: Maddeler farklıysa (örneğin biri demir, biri tahta), hacimleri aynı olsa bile kütleleri ve dolayısıyla yoğunlukları birbirinden farklı olur.
2. Soru: Düzgün şekli olmayan bir katının hacmi ……………………… kullanılarak bulunabilir.
Cevap:dereceli silindir
Açıklama: Şekli düzgün olmayan bir taşı cetvelle ölçemeyiz. Onu su dolu bir dereceli silindire atarız ve suyun ne kadar yükseldiğine bakarız. Yükselme miktarı bize hacmi verir.
3. Soru: Yoğunluk saf maddeler için ……………………… bir özelliktir.
Cevap:ayırt edici
Açıklama: Her saf maddenin kendine özgü bir yoğunluğu vardır. Örneğin suyun yoğunluğu 1 g/cm³ iken, demirin yoğunluğu yaklaşık 7,8 g/cm³’tür. Bu yüzden maddeleri tanımamıza yarar.
4. Soru: Birbiri içerisinde çözünmeyen sıvılardan, yoğunluğu büyük olan sıvı ……………………… toplanır.
Cevap:altta
Açıklama: Yoğunluğu büyük olan madde daha “ağır” basar gibi düşünebilirsin, bu yüzden her zaman kabın en altına çöker.
5. Soru: Bir madde hâl değiştirdiğinde ……………………… değişir.
Cevap:yoğunluğu
Açıklama: Bir madde donduğunda veya kaynadığında kütlesi değişmez ama hacmi değişir (genleşir veya büzülür). Hacim değiştiği için de yoğunluğu değişmiş olur.
C. Aşağıdaki soruları cevaplandırınız.
1. Soru: Buz dağlarının suyun üzerinde yüzmesi, suyun hangi özelliği ile açıklanabilir?
Cevap:
Bu durum, suyun donarken hacminin artması ve buna bağlı olarak yoğunluğunun azalması ile açıklanır. Buzun yoğunluğu suyun yoğunluğundan daha küçük olduğu için buz dağları batmaz, suyun üzerinde yüzerler. Bu su canlıları için hayati bir özelliktir.
2. Soru: Bir bardak maden suyunun üzerinde buz parçalarının yüzmesinin nedeni ne olabilir?
Cevap:
Tıpkı birinci sorudaki gibi; buzun yoğunluğu, sıvı haldeki maden suyunun yoğunluğundan daha küçüktür. Yoğunluğu küçük olan maddeler, yoğunluğu büyük olan sıvıların içinde yukarı çıkar ve yüzer.
3. Soru: Düzgün şekli olmayan katı maddelerin hacimleri sıvı yardımıyla ölçülebilirken, çayın içine atılan küp şekerin hacmi ölçülemez. Bu durumun nedeni nedir?
Cevap:
Hacim ölçebilmek için attığımız maddenin sıvının içinde erimemesi (çözünmemesi) gerekir. Küp şeker çayın içine atıldığında çözünür ve sıvının yapısına karışır. Katı halini koruyamadığı için taşırma veya seviye yükseltme yöntemiyle hacmini ölçemeyiz.
4. Soru: Küçük bir toplu iğne suya atıldığında batarken tonlarca ağırlığa sahip bir geminin suda yüzebilmesinin nedeni nedir?
Cevap:
Buradaki sır “toplam yoğunluk”tur. Toplu iğne tamamen demirden yapılmıştır ve yoğunluğu sudan büyüktür, bu yüzden batar. Ancak gemilerin içi hava dolu odalarla ve geniş bir hacimle tasarlanır. Bu geniş hacim ve içindeki hava sayesinde geminin ortalama yoğunluğu suyun yoğunluğundan küçük hale gelir ve gemi yüzer.
5. Soru: Birbirine karışmayan K, L ve M sıvıları aynı kaba konulduklarında görünümleri şekildeki gibi oluyor. Sıvıların yoğunlukları arasındaki ilişki nasıldır?
Cevap:
Görsele baktığımızda sıvıların sıralanışı şöyledir:
- En üstte: M sıvısı (Sarı)
- Ortada: K sıvısı (Beyaz/Şeffaf)
- En altta: L sıvısı (Kahverengi)
Kuralımız neydi? En yoğun olan en altta, yoğunluğu en az olan en üstte olur.
Buna göre sıralama şu şekilde olur:
L > K > M (L’nin yoğunluğu en büyük, M’nin yoğunluğu en küçüktür.)