Merhaba sevgili öğrencim! Seninle birlikte bu Fen Bilimleri “İletken ve Yalıtkan Maddeler” değerlendirme sayfasını adım adım inceleyelim ve çözelim. Fen bilimleri harika bir derstir çünkü doğada gördüğümüz her şeyin mantığını bize anlatır. Hazırsan başlayalım!
A. Aşağıdaki cümlelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” yazınız. Yanlış olduğunu düşündüğünüz ifadelerin doğrusunu altlarında bırakılan yerlere yazınız.
Bu bölümde bilgimizi test ediyoruz. Yanlış olanları düzeltmek konuyu tam öğrenmemizi sağlar.
- 1. Soru: Hava yüksek elektrik enerjisi altında iletken hâle gelebilir.
Cevap:(D)
Açıklama: Evet, bu doğru! Normalde hava yalıtkandır (elektriği iletmez), bu sayede prizlerin yanından geçerken çarpılmayız. Ancak şimşek ve yıldırım çaktığında hava o kadar yüksek enerjiyle yüklenir ki geçici olarak iletken olur. - 2. Soru: Şekerli su, yağmur suyu, kolonya iletken sıvı maddelere örnek verilebilir.
Cevap:(Y)
Doğrusu: Şekerli su ve kolonya yalıtkan sıvılardır. (Sadece içlerinde iyon barındıran asitli, tuzlu veya limonlu sular iletkendir). - 3. Soru: Kurşun kalem ucu, altın yüzük yalıtkan katı maddelere örnek verilebilir.
Cevap:(Y)
Doğrusu: Kurşun kalem ucu (grafit) ve altın yüzük (metal) elektrik akımını iletir, yani iletken maddelerdir. - 4. Soru: Duy, priz gibi maddelerin dokunulan kısımları plastik, bakalit gibi yalıtkan maddelerle kaplanır.
Cevap:(D)
Açıklama: Kesinlikle doğru. Elektrik çarpmalarını önlemek ve güvenliğimiz için dış kısımlar her zaman yalıtkan malzemeden yapılır. - 5. Soru: Kuru tahta yalıtkan olduğu hâlde ıslatıldığında iletken hâle gelebilir.
Cevap:(D)
Açıklama: Doğru. Saf su yalıtkandır ama çeşme suyu veya yağmur suyu içindeki mineraller sayesinde iletkendir. Tahta ıslandığında üzerindeki su elektriği iletir.
B. Aşağıdaki cümleleri, verilen sözcük çiftlerinin içindeki uygun kelimeyi seçerek tamamlayınız.
Şimdi boşlukları yukarıdaki sarı kutucuklardan uygun olanlarla dolduralım.
- 1. Soru: Elektrik enerjisini iletmeyen maddelere …………………… denir.
Cevap:yalıtkan madde
Açıklama: Elektriği geçirmeyen maddelere yalıtkan denir (plastik, tahta gibi). - 2. Soru: Kopmuş bir kablonun arasına …………………… koyduğumuzda elektrik iletimi devam eder.
Cevap:demir çivi
Açıklama: Elektriğin devam etmesi için iletken bir maddeye ihtiyacımız var. Tahta kaşık yalıtkandır, demir çivi iletkendir. - 3. Soru: Yalıtkan sıvı maddelere …………………… örnek verilebilir.
Cevap:saf su
Açıklama: Tuzlu su çok iyi bir iletkendir. Saf su ise içinde mineral olmadığı için yalıtkandır. - 4. Soru: Yün kumaş, seramik tabak yalıtkan …………………… maddelerdir.
Cevap:katı
Açıklama: Kumaş ve tabak sıvı değildir, katı maddelerdir. - 5. Soru: Bir elektrik devresinde kablonun uçları sirkeli suya daldırılırsa ampülün …………………… gözlemlenir.
Cevap:yandığı
Açıklama: Sirkeli su asidiktir ve elektriği iletir. Elektrik iletildiği için ampul ışık verir (yanar).
C. Aşağıdaki maddelerin iletken mi yoksa yalıtkan mı olduğunu, altındaki yerlere uygun numaralar yazarak gösteriniz.
Kuralımız şu:
1. İletken: Metaller (demir, bakır, altın, gümüş), asitli/tuzlu sular.
2. Yalıtkan: Plastik, tahta, cam, porselen, hava, kauçuk.
Resimlere sırasıyla bakalım:
- Tahta Kaşık: Tahta elektriği iletmez.
Cevap:2 (Yalıtkan) - Metal Tepsi: Metaller elektriği iyi iletir.
Cevap:1 (İletken) - Plastik Kasa: Plastik iyi bir yalıtkandır.
Cevap:2 (Yalıtkan) - Metal Anahtar: Anahtarlar genellikle demir, nikel gibi metallerden yapılır ve iletkendir.
Cevap:1 (İletken) - Cam Kavanoz: Cam yalıtkan bir maddedir.
Cevap:2 (Yalıtkan) - Kırmızı Şişe (Sirke/Şalgam): Bu görsel genellikle fen kitaplarında “Sirke” veya asitli bir içeceği temsil eder. Sıvıların iletkenliği konusuna atıf yapar. Sirkeli su iletkendir.
Cevap:1 (İletken)(Not: Eğer sadece plastik şişesi kastedilseydi yalıtkan olurdu ama bağlam gereği içindeki sıvı soruluyor.) - Silgi: Silgiler kauçuk veya plastikten yapılır, yalıtkandır.
Cevap:2 (Yalıtkan) - Altın Yüzük: Altın çok iyi bir iletken metaldir.
Cevap:1 (İletken) - Gökyüzü/Hava: Bulutlu gökyüzü resmi havayı temsil eder. Hava normal şartlarda yalıtkandır.
Cevap:2 (Yalıtkan) - Bakır Tencere: Bakır, elektriği en iyi ileten metallerden biridir (kabloların içinde de bakır vardır).
Cevap:1 (İletken)
Harika bir iş çıkardık! Konuyu pekiştirmek için evdeki eşyaların hangilerinin iletken hangilerinin yalıtkan olduğunu (dokunmadan, gözlemleyerek) düşünebilirsin. Başarılar dilerim!