Merhaba sevgili öğrencim! Ben Fen Bilimleri öğretmeninim. Seninle bu “Konu Değerlendirme 3” sayfasındaki soruları birlikte inceleyip, adım adım çözeceğiz. Bu konular vücudumuzdaki sistemler ve sağlıkla ilgili, hem çok önemli hem de çok zevkli konulardır. Hazırsan başlayalım!
A. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” yazınız. Yanlış olduğunu düşündüğünüz ifadelerin doğrusunu altlarda bırakılan yerlere yazınız.
1. Soru: Alyuvar eksikliği sonucu meydana gelen kansızlığa “anemi” denir.
Çözüm:
Adım 1: Kanımızda oksijen taşıyan kırmızı hücrelere alyuvar denir. Bu hücrelerin sayısı azaldığında vücut yeterince oksijen alamaz ve halsizlik başlar. Buna kansızlık denir.
Adım 2: Kansızlığın tıbbi ismi “Anemi”dir. Bu bilgi doğrudur.
Cevap: (D)
2. Soru: İnsülin hormonunun yetersiz salgılanması sonucu şeker hastalığı oluşur.
Çözüm:
Adım 1: Pankreasımızdan salgılanan insülin hormonu, kandaki şeker oranını düşürerek dengeler.
Adım 2: Eğer bu hormon az salgılanırsa kan şekeri yükselir ve şeker hastalığı (diyabet) ortaya çıkar. Bu bilgi doğrudur.
Cevap: (D)
3. Soru: Ülser, mide sıvısının mide ve ince bağırsakta meydana getirdiği yaralardır.
Çözüm:
Adım 1: Mide asidi çok güçlüdür. Mideyi koruyan tabaka zarar görürse bu asit mide duvarında veya ince bağırsağın başlangıcında yaralar açar.
Adım 2: Bu yaralara ülser denir. Tanım doğrudur.
Cevap: (D)
4. Soru: Sigara, alkol gibi zararlı alışkanlıklar ve bağımlılıklar ile mücadelede kamuya hizmet veren kurum Kızılay’dır.
Çözüm:
Adım 1: Kızılay genellikle afetlerde yardım eden ve kan bağışı toplayan kurumdur.
Adım 2: Zararlı alışkanlıklar (sigara, alkol, uyuşturucu vb.) ile mücadele eden kurum ise Yeşilay‘dır. Bu yüzden ifade yanlıştır.
Cevap: (Y)
Doğrusu: Sigara, alkol gibi zararlı alışkanlıklar ile mücadele eden kurum Yeşilay‘dır.
5. Soru: Zatürre, dolaşım sistemi hastalığıdır.
Çözüm:
Adım 1: Zatürre, akciğerlerdeki hava keseciklerinin iltihaplanmasıdır. Akciğerlerimiz nefes almamızı sağlar.
Adım 2: Nefes alıp verme olayı “Solunum Sistemi”nin görevidir. Dolaşım sistemi kalp ve damarlarla ilgilidir. Bu yüzden ifade yanlıştır.
Cevap: (Y)
Doğrusu: Zatürre, solunum sistemi hastalığıdır.
B. Aşağıdaki cümleleri, verilen sözcük çiftlerinin içindeki uygun kelimeyi seçerek tamamlayınız.
1. Soru: 18 yaşından büyük, sağlıklı kişilerin ölümleri hâlinde bazı doku ve organlarının, ihtiyacı olan kişilere nakledilmesi için izin vermesine …………………………………. denir.
Çözüm: Kişinin hayattayken kendi iradesiyle organlarını başkasına vermek istemesine “Organ bağışı” denir. Nakil işlemi ise doktorun yaptığı iştir.
Cevap: organ bağışı
2. Soru: Böbreklerde bazı minerallerin birikmesi sonucu oluşan hastalığa …………………………………. denir.
Çözüm: Böbreklerimizde kalsiyum gibi mineraller birikip sertleşirse taşlar oluşur. Buna böbrek taşı denir.
Cevap: böbrek taşı
3. Soru: Büyüme hormonunun az salgılanması sonucu …………………………………. oluşur.
Çözüm: Hipofiz bezinden salgılanan büyüme hormonu az olursa boyumuz kısa kalır, buna cücelik denir. Çok salgılanırsa devlik olur.
Cevap: cücelik
4. Soru: Akciğer zarının iltihaplanması sonucu oluşan hastalığa …………………………………. denir.
Çözüm: Seçeneklere baktığımızda akciğerle ilgili olan hastalık “zatürre”dir. Zatürre akciğer dokusunun iltihaplanmasıdır.
Cevap: zatürre
5. Soru: Guatr …………………………………. hormonunun az salgılanması sonucu oluşur.
Çözüm: Guatr hastalığı tiroit bezinin büyümesidir. Bu genellikle tiroit bezinin ürettiği tiroksin hormonunun yetersiz üretilmesi (iyot eksikliği sebebiyle) sonucu bezin çok çalışıp şişmesiyle olur.
Cevap: tiroksin
C. Aşağıdaki soruları yanıtlayınız.
1. Soru: Su ve toprağında az miktarda iyot bulunan bölgelerde, insanların besinlerden yeteri kadar iyot alamadığı saptanmıştır. Bu bölgede yaşayan insanların hangi iç salgı bezi ile ilgili sağlık sorunları yaşaması beklenir?
Çözüm:
Adım 1: Vücudumuzdaki Tiroit bezi, çalışmak ve “Tiroksin” hormonu üretmek için iyot mineraline ihtiyaç duyar.
Adım 2: Eğer yeterince iyot alamazsak, tiroit bezi daha çok çalışmak zorunda kalır ve şişer. Bu hastalığa da “Guatr” denir.
Cevap: Bu bölgede yaşayan insanlarda Tiroit bezi ile ilgili sorunlar (örneğin Guatr hastalığı) görülmesi beklenir.
2. Soru: Yandaki grafikte aralık ayı boyunca bir hastaneye gelen hastaların sayısı ve hastalıkları verilmiştir. Buna göre, aralık ayında hastaneye gelen bireylerde hangi sistemlere ait hastalık görülmüştür?
Çözüm:
Grafikteki hastalıkları tek tek inceleyip hangi sisteme ait olduklarını bulalım:
- Grip: Solunum yollarını etkiler. ->Solunum Sistemi
- Böbrek taşı: Böbrekler kanı süzüp idrar oluşturur. ->Boşaltım Sistemi
- Ülser: Mide ve bağırsak yarasıdır. ->Sindirim Sistemi
- Guatr: Tiroit bezinin hastalığıdır. ->Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler (İç Salgı Bezleri)
Cevap: Solunum sistemi, Boşaltım sistemi, Sindirim sistemi ve İç Salgı Bezleri (Denetleyici ve Düzenleyici sistem) hastalıkları görülmüştür.
3. Soru: Böbrek yetmezliği yaşayan bir bireye böbrek nakli yapılana kadar uygulanması gereken tedavide hangi makine kullanılır?
Çözüm:
Adım 1: Böbrek yetmezliği olan kişilerin böbrekleri kanı süzüp temizleyemez.
Adım 2: Bu görevi hastanede geçici olarak yapan bir makine vardır. Bu makine kanı vücuttan alır, temizler ve geri verir.
Cevap: Bu makinenin adı Diyaliz makinesidir.