Merhaba sevgili öğrencim! Ben Fen Bilimleri öğretmeninim. Bugün seninle birlikte kuvvet ve hareket konusundaki bu çalışma kağıdını inceleyeceğiz. Soruları çözerken sadece cevabı bulmakla kalmayacağız, aynı zamanda konuları da şöyle güzelce bir tekrar etmiş olacağız. Hazırsan arkana yaslan, kalemini kağıdını hazırla ve başlayalım!
A. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” yazınız. Yanlış olduğunu düşündüğünüz ifadelerin doğru biçimlerini altlarında bırakılan yerlere yazınız.
1. Cisimlerin şeklini kuvvet uygulayarak değiştirebiliriz.
Cevap: ( D )
Açıklama: Evet, bu doğru! Mesela bir süngeri sıktığında ya da bir oyun hamuruna bastırdığında kuvvet uygulayarak şeklini değiştirmiş olursun.
2. Kuvvetin büyüklüğü terazi ile ölçülür.
Cevap: ( Y )
Doğrusu:Kuvvetin büyüklüğü dinamometre ile ölçülür.
Açıklama: Hatırla, terazi kütleyi ölçer (manavda elma tartarken kullanırız). Kuvveti ölçen o yaylı aletin adı dinamometredir.
3. Aynı yönlü kuvvetlerin bileşkesi, kuvvetlerin farkı alınarak bulunur.
Cevap: ( Y )
Doğrusu:Aynı yönlü kuvvetlerin bileşkesi, kuvvetlerin toplanması ile bulunur.
Açıklama: Bir arkadaşınla aynı arabayı aynı yöne ittiğinizi düşün. Güçlerinizi birleştirmiş olursunuz, değil mi? O yüzden çıkarmaz, toplarız.
4. 8 N’lık iki kuvvet bir cisme aynı doğrultuda, zıt yönde etki ederse kuvvetler birbirini dengeler.
Cevap: ( D )
Açıklama: Biri sağa 8N, diğeri sola 8N çekerse ne olur? İkisi birbirini yok eder, yani dengeler. Net kuvvet sıfır olur.
5. Hareket eden bir cismi kuvvet uygulayarak durdurabiliriz.
Cevap: ( D )
Açıklama: Kesinlikle doğru. Sana doğru yuvarlanan bir topa ayağınla karşı bir kuvvet uygularsan top durur.
B. Aşağıdaki cümleleri, verilen sözcük çiftlerinin içindeki uygun kelimeyi seçerek tamamlayınız.
1. Bir cisme etki eden zıt yönlü iki kuvvetin bileşkesi …………………… kuvvetin etki yönü ile aynıdır.
Cevap: büyük
Açıklama: Halat çekme oyununu düşün. Kim daha güçlüyse (büyük kuvvet), ip o tarafa gider.
2. Hareket eden bir cismi durdurmak için hareket yönüne …………………… yönde kuvvet uygulanmalıdır.
Cevap: zıt
Açıklama: Eğer koşan bir arkadaşını durdurmak istiyorsan, onun gittiği yöne değil, tam tersine (zıt yöne) doğru itmen veya tutman gerekir.
3. Bir cismin üzerine etki eden birden fazla kuvvetin bileşkesi sıfır ise cisim …………………… kuvvetlerin etkisindedir.
Cevap: dengelenmiş
Açıklama: Bileşke (net) kuvvet sıfırsa, sağdan çekenle soldan çeken eşittir. Yani her şey dengededir.
4. Aynı doğrultulu ve zıt yönlü kuvvetlerin bileşkesi, kuvvetler birbirinden …………………… bulunur.
Cevap: çıkarılarak
Açıklama: Kuvvetler zıtlaşıyorsa (biri sağa, biri sola), birbirlerinin etkisini azaltırlar. Bu yüzden büyükten küçüğü çıkarırız.
5. Bir cisim dengelenmiş kuvvetlerin etkisinde ise ya …………………… ya da sabit sürat ile hareket eder.
Cevap: durur
Açıklama: Dengelenmiş kuvvet demek, net kuvvetin sıfır olması demektir. Cisim duruyorsa durmaya devam eder; hareketliyse sabit hızla yoluna devam eder.
C. Aşağıdaki soruların cevaplarını boşluklara yazınız.
1. Soru: Şekildeki oyuncak arabaya sürtünmesiz yolda, belirtilen yönde 5 N’lık kuvvet uygulanarak arabanın hareket etmesi sağlanıyor. Hareket halindeki arabanın sabit süratle yoluna devam etmesi için uygulanması gereken ikinci kuvvetin doğrultusu, yönü ve büyüklüğü nasıl olmalıdır?
Çözüm:
Sevgili öğrencim, soruda kilit bir kelime var: “sabit süratle”. Bir cismin sabit süratle gitmesi için üzerindeki net kuvvetin 0 (sıfır) olması gerekir. Yani kuvvetlerin dengelenmiş olması lazım.
- Şu an arabayı sola doğru (Batı yönünde) çeken 5 N‘lık bir kuvvet var.
- Bunu sıfırlamak (dengelemek) için tam tersi yöne eşit büyüklükte bir kuvvet uygulamalıyız.
Cevap:
- Doğrultusu: Doğu-Batı doğrultusunda (Yatay)
- Yönü: Mevcut kuvvete zıt yönde (Sağa / Doğuya doğru)
- Büyüklüğü: 5 N olmalıdır.
2. Soru: Büyüklükleri 8 ve 4 N olan iki kuvvet bir cisme aynı doğrultu ve yönde etki ediyor. Bu kuvvetlerin bileşkesi kaç N’dır?
Çözüm:
Burada dikkat etmemiz gereken ifade “aynı yönde” olmasıdır. Eğer kuvvetler arkadaşsa (aynı yöne bakıyorlarsa), güçlerini birleştirirler. Bu yüzden toplama işlemi yaparız.
8 N
+ 4 N
12 N
Sonuç: Bileşke kuvvet 12 N‘dır.
3. Soru: Şekildeki araca etki eden kuvvetlerin bileşkesinin büyüklüğü kaç N’dır? Bileşke kuvvetin yönünü çizerek gösteriniz.
Çözüm:
Resme dikkatlice bakalım. Mavi arabayı iki kişi çekiştiriyor gibi:
- Sola (Batı’ya) doğru çeken kuvvet: F = 4 N
- Sağa (Doğu’ya) doğru çeken kuvvet: F = 2 N
Bu kuvvetler zıt yönlüdür. Zıt yönlü olduklarında büyük kuvvetten küçük kuvveti çıkarırız.
4 N
– 2 N
2 N
Sonuç: Bileşke kuvvetin büyüklüğü 2 N‘dır.
Yönü: Büyük olan kuvvetin sözü geçer. 4 N (sola çeken) daha büyük olduğu için, bileşke kuvvetin yönü SOLA (Batı) doğrudur.
4. Soru: Yandaki resimde A noktasından yukarıya doğru fırlatılan topa uygulanan kuvvetin hangi özelliği bilinemez?
Çözüm:
Bir kuvvetin 4 temel özelliği vardır: Uygulama noktası, doğrultusu, yönü ve büyüklüğü. Resme bakarak neleri görebiliyoruz, kontrol edelim:
- Uygulama Noktası: Topun olduğu yer, yani A noktası. (Bunu biliyoruz)
- Yönü: Ok işaretine bakarsak yukarıyı gösteriyor, yani Kuzey. (Bunu biliyoruz)
- Doğrultusu: Çizgi dikey duruyor, yani Kuzey-Güney doğrultusunda. (Bunu da biliyoruz)
- Büyüklüğü: Resimde kuvvetin kaç Newton (N) olduğunu gösteren bir sayı veya dinamometre değeri var mı? Hayır, yok.
Sonuç: Kuvvetin büyüklüğü (kaç N olduğu) bilinemez.
Harika bir iş çıkardın! Kuvvet konusunu çok güzel analiz ettik. Anlamadığın bir yer olursa sormaktan çekinme. Başarılar dilerim!