Merhaba sevgili öğrencim. Bugün seninle fen bilimleri dersimizin en önemli konularından biri olan Solunum Sistemi‘ni inceleyeceğiz. Gönderdiğin sayfa (sayfa 70), vücudumuzun nasıl nefes alıp verdiğini ve bu işi yapan organları harika bir şekilde özetlemiş. Bu bir test sayfası değil, bir konu anlatım ve etkinlik sayfasıdır. Gel, buradaki bilgileri sanki sınıfta ders işliyormuşuz gibi adım adım analiz edelim ve etkinlikleri cevaplayalım.
Konu Analizi: Solunum Sistemi Organları ve Görevleri
Görseldeki insan modeli üzerinde solunum sistemimizi oluşturan yapılar sırasıyla gösterilmiş. Havanın vücudumuza girişinden akciğerlere ulaşmasına kadar izlediği yolu adım adım öğrenelim:
- 1. Burun: Havanın vücuda giriş kapısıdır. Sadece hava almakla kalmaz, içindeki kıllar ve nemli yapısı sayesinde havayı ısıtır, nemlendirir ve tozlardan temizler. Yani burnumuz doğal bir klima ve filtredir.
- 2. Yutak: Burası bir kavşak gibidir. Hem ağızdan hem de burundan gelen hava burada buluşur. Yutak, havayı gırtlağa iletmekle görevlidir.
- 3. Gırtlak: Yutaktan gelen havayı soluk borusuna iletir. Ayrıca çok önemli bir görevi daha vardır; içinde ses telleri bulunur. Yani konuşabilmemizi gırtlağa borçluyuz.
- 4. Soluk Borusu: Üst üste dizilmiş kıkırdak halkalardan oluşur. Bu kıkırdak yapı borunun sürekli açık kalmasını sağlar, böylece hava rahatça geçer. Uzunluğu yaklaşık 10-12 cm’dir ve havayı akciğerlere taşır.
- 5. Akciğerler: Göğüs kafesimizde biri sağda biri solda olmak üzere iki tane süngerimsi organdır. Burada dikkatini çekmek istediğim bir detay var: Sağ akciğer 3 parçadan (lop), sol akciğer ise 2 parçadan oluşur. (Bunun sebebi sol tarafta kalbimizin bulunması ve yer kaplamasıdır).
- 6. Bronşlar ve Bronşçuklar: Soluk borusu akciğerlere girerken iki kola ayrılır, bunlara Bronş denir. Bronşlar akciğer içinde ağaç dalı gibi incelerek daha küçük dallara ayrılır, bunlara da Bronşçuk denir.
- 7. Alveoller (Hava Kesecikleri): Bronşçukların ucunda bulunan, üzüm salkımına benzeyen minik keselerdir. Kan ile hava arasındaki gaz alışverişi (oksijenin kana geçmesi, karbondioksidin atılması) tam olarak burada gerçekleşir.
Etkinlik Sorusu: Poster Oluşturalım
Sayfanın orta kısmında senden bir poster hazırlaman istenmiş. Bu ödevi yaparken şu adımları izleyebilirsin:
Çözüm ve Yol Gösterme:
Bu etkinlikte amacımız öğrendiğimiz organların yerini pekiştirmek. Evdeki malzemeleri (mukavva, renkli kağıt, boya) kullanarak şu sırayı takip et:
Adım 1: Mukavva üzerine bir insan silüeti (gövde kısmı) çiz.
Adım 2: Farklı renkteki kağıtları kullanarak organları kes. Örneğin; akciğerler için pembe, soluk borusu için mavi kağıt kullanabilirsin.
Adım 3: Kestiğin parçaları doğru sırayla yapıştır. Önce soluk borusunu, sonra akciğerleri yerleştir.
Adım 4: Oklar çıkararak organların isimlerini ve kısaca görevlerini yanlarına yaz. Böylece harika bir çalışma posterin olur.
Soru: Bunları Biliyor musunuz?
Sayfanın en altındaki sarı kutucukta bize çok önemli bir soru sorulmuş ve bilgi verilmiş. Metni analiz edelim:
“Vücudumuzu oluşturan tüm hücrelerin enerjiye ihtiyacı vardır. Bu enerji, aldığımız besin içeriklerinin hücrelerimizde oksijenle yanması sonucunda elde edilir. Oksijenin hücrelerimize kadar ulaşabilmesi için solunum sistemine gereksinim olduğunu biliyor musunuz?”
Açıklaması:
Burada anlatılmak istenen temel mantık şudur: Bir arabanın çalışması için benzine (besin) ve motorun içinde bu benzini yakmak için havaya (oksijen) ihtiyacı vardır. Bizim vücudumuz da tıpkı bir makine gibi enerji üretmek zorundadır. Yediğimiz yemekler (besinler) hücrelerimize gider. Ancak bu besinlerin enerjiye dönüşebilmesi için “yanması” gerekir. İşte bu yanma işlemi için oksijen şarttır. Biz nefes alarak (solunum sistemi sayesinde) bu oksijeni vücudumuza alırız. Yani; nefes almamızın asıl amacı, hücrelerimizin enerji üretebilmesini sağlamaktır.