Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle Fen Bilimleri dersimizin önemli konularından biri olan “Dolaşım Sistemi” üzerine hazırlanan bu değerlendirme sayfasını birlikte çözeceğiz. Hazırsan arkana yaslan, dikkatini topla ve başlayalım.
A. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” yazınız. Yanlış olduğuna karar verdiğiniz ifadelerin doğrusunu altlarındaki yerlere yazınız.
1. Kalp hızlı, güçlü ve istemsiz çalışan kaslardan oluşur.
Çözüm: Kalbimiz, yapısı çizgili kasa benzese de çalışması düz kaslar gibi istemsizdir. Yani biz düşünmeden kendiliğinden atar. Ayrıca vücuda kan pompalamak için güçlü ve hızlı çalışır.
Cevap: (D)
2. Kan bağışı, kan veren kişilerde baş ağrısı, yorgunluk, tansiyon gibi rahatsızlıklara neden olur.
Çözüm: Bu ifade yanlıştır. Kan bağışı yapmak sağlıklı bir insanı hasta etmez. Aksine, kemik iliğinin yağlanmasını önler, kan yapımını canlı tutar ve kandaki yağ oranını düşürür. Verilen kanın yerine vücut kısa sürede yenisini üretir.
Cevap: (Y)
Doğrusu: Kan bağışı yapmak, kan hücrelerinin yenilenmesini sağlar ve sağlığa yararlıdır.
3. Küçük kan dolaşımında kalpten çıkan kirli kan akciğerlere gider.
Çözüm: Küçük kan dolaşımının amacı kanı temizlemektir. Kalbin sağ karıncığından çıkan kirli kan, akciğer atardamarı ile akciğerlere gider, orada temizlenip kalbe geri döner.
Cevap: (D)
4. Büyük kan dolaşımının amacı vücuda oksijence zengin kanı iletmektir.
Çözüm: Evet, büyük kan dolaşımı temiz kanın (oksijence zengin) tüm vücut hücrelerine dağıtılması ve kirlenen kanın toplanması için yapılır.
Cevap: (D)
5. Damarlar, kan ile dokular arasında madde alışverişini sağlar.
Çözüm: Burada dikkatli olmalısın. Vücudumuzda atardamar, toplardamar ve kılcal damarlar vardır. Ancak madde alışverişini (besin ve oksijenin hücreye geçmesi, atıkların kana geçmesi) sadece en ince olan kılcal damarlar yapar. Diğer damarlar sadece taşıyıcıdır.
Cevap: (Y)
Doğrusu: Kan ile dokular arasında madde alışverişini sadece kılcal damarlar sağlar.
B. Aşağıdaki cümleleri, verilen sözcük çiftlerinin içindeki uygun kelimeyi seçerek tamamlayınız.
1. Kalbin kasılıp gevşemesi sırasında kanın damarlara yaptığı basınca …………………… denir.
Çözüm: Kanın damar duvarına yaptığı itme kuvvetine tansiyon denir. Nabız ise kalbin atışının damarlarda hissedilmesidir. Tanım basınca ait olduğu için cevap tansiyondur.
Cevap: Tansiyon
2. Kirli kanın temizlenmesi …………………… kan dolaşımı ile sağlanır.
Çözüm: Kanın temizlenmek üzere akciğerlere gidip gelmesi “Küçük Kan Dolaşımı”dır. Büyük dolaşım kanı vücuda dağıtır.
Cevap: Küçük
3. Mikroplara karşı vücudu koruyan kan hücrelerine …………………… denir.
Çözüm: Kanımızda üç tür hücre var. Alyuvar oksijen taşır, kan pulcukları pıhtılaşmayı sağlar, Akyuvarlar ise vücudumuzun askerleridir ve mikroplarla savaşır.
Cevap: Akyuvar
4. Kalbin sol tarafında oksijence …………………… kan bulunur.
Çözüm: Kalbimizi ikiye böldüğümüzde; sağ tarafta her zaman kirli, sol tarafta ise her zaman temiz kan bulunur. Temiz kan demek, oksijeni bol (zengin) kan demektir.
Cevap: Zengin
5. İhtiyaç duyulan kanın karşılık beklemeden ve gönüllü olarak verilmesi …………………… olarak adlandırılır.
Çözüm: Bir kişinin kendi isteğiyle, hiç tanımadığı insanların hayatını kurtarmak için kan vermesine kan bağışı denir.
Cevap: Kan bağışı
C. Aşağıdaki soruların cevaplarını altlarında verilen yerlere yazınız.
1. Kalp ile tüm vücut arasında gerçekleşen, temiz kanın vücuda dağıtılmasını sağlayan kan dolaşımına ne ad verilir?
Adım 1: Soruda “tüm vücut” ve “temiz kanın dağıtılması” ifadeleri geçiyor. Bu, dolaşımın en geniş halidir.
Adım 2: Kalpten çıkan temiz kanın vücudu dolaşıp kirlenerek geri dönmesi olayına büyük kan dolaşımı denir.
Cevap: Büyük Kan Dolaşımı
2. Kana ihtiyacı olan insanlara kan verilmesine ne denir?
Adım 1: Bu işlem tıbbi bir transfer işlemidir. Bir kişiden alınan kanın, ihtiyacı olan başka bir kişiye verilmesi işlemidir.
Cevap: Kan Nakli
3. “AB Rh (+)” kan grubuna sahip olan hastanın hangi kan grubuna sahip kişilerden kan alması daha uygundur?
Adım 1: Kan nakillerinde en sağlıklı ve doğru olan kural şudur: Herkes kendi kan grubundan kan almalı ve kendi kan grubuna kan vermelidir.
Adım 2: Farklı gruplardan kan alımları acil durumlar dışında tercih edilmez çünkü çökeltme (pıhtılaşma) riski vardır.
Cevap: AB Rh (+) kan grubundan alması uygundur.
4. Kanın yapısını oluşturan kan hücreleri hangileridir?
Adım 1: Kan, plazma (sıvı kısım) ve kan hücrelerinden oluşur. Bizden hücreleri istiyor.
Adım 2: Bu hücreler üç temel gruptur: Oksijen taşıyanlar, mikroplarla savaşanlar ve kanı pıhtılaştıranlar.
Cevap:
- Alyuvarlar (Kırmızı kan hücreleri)
- Akyuvarlar (Beyaz kan hücreleri)
- Kan Pulcukları (Trombositler)
5. Kalp atışlarının atardamarlarda hissedilen ritmik ve düzenli hareketine ne ad verilir?
Adım 1: Elini bileğine veya boynuna koyduğunda hissettiğin o “tık-tık” atış hissidir.
Adım 2: Kalbin kasılmasıyla pompaladığı kanın damarlarda oluşturduğu bu dalgalanmaya nabız denir.
Cevap: Nabız