Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle fen bilimleri dersimizin en eğlenceli konularından biri olan “Vücudumuzdaki Sistemler” ve özellikle “Sindirim Sistemi” üzerine harika bir beyin fırtınası yapacağız. Görseldeki soruları tek tek, sanki sınıfta yan yana oturuyormuşuz gibi inceleyelim. Hazırsan başlayalım!
1. Soru: Aşağıdaki düzenek gündelik hayatta kullanılan malzemelerle insan sindirim sistemine benzetilerek oluşturulmuştur. Bu düzenekte bulunan malzemelerin, sindirim sisteminde hangi organlara benzetildiğini yazınız.
Bu soru bir modelleme sorusu. Bilim insanları karmaşık olayları anlamak için bazen böyle modeller kurarlar. Hadi biz de bu malzemelerin vücudumuzda neye denk geldiğini bulalım.
- Pet Şişe ve Bıçaklı Çark: Burası giriş kapısı. Bıçaklı çark besinleri parçalıyor, yani dişlerin görevini yapıyor. Pet şişenin ağzı ve gövdesi ise Ağız boşluğunu temsil ediyor.
- Hortum: Ağızdan gelen besinleri aşağıya taşıyan o uzun boruyu hatırladın mı? Evet, bu Yemek Borusu.
- Plastik Torba: Hortumun ucunda besinlerin biriktiği ve çalkalandığı bir torba var. Burası kesinlikle Mide.
- İnce Çorap: Çorap ince ve süzgeç görevi görüyor. Besinlerin kana geçtiği (emilimin olduğu) yer burasıdır. Adı üzerinde “ince”, yani İnce Bağırsak.
- Bez: İnce çoraptan geçemeyen posanın suyunu çeken ve atılmaya hazırlayan kısım. Burası da Kalın Bağırsaktır.
Cevap:
Pet Şişe/Çark: Ağız ve Dişler
Hortum: Yemek Borusu
Plastik Torba: Mide
İnce Çorap: İnce Bağırsak
Bez: Kalın Bağırsak
2. Soru: Yandaki modelde oklarla gösterilen organların gerçekleştirdiği ortak olay nedir?
Görsele dikkatlice bakalım. Oklar iki organı gösteriyor:
- Yukarıdaki ok: Ağız
- Aşağıdaki ok: Mide
Şimdi düşünelim, bu iki organın sindirimdeki ortak özelliği ne olabilir? Ağızda dişlerle çiğneme yapılır (Fiziksel sindirim) ve tükürük sıvısı vardır (Kimyasal sindirim). Midede ise kaslarla çalkalama yapılır (Fiziksel sindirim) ve mide öz suyu vardır (Kimyasal sindirim).
Cevap:
Her iki organ da hem Fiziksel (Mekanik) Sindirim hem de Kimyasal Sindirim yapar. Ortak olay budur.
3. Soru: Duygu’nun defterine not aldığı sindirim sistemi organları yukarıda verilmiştir. Duygu bu organları hangi başlık altında yazmıştır?
Listeye bir göz atalım:
- Yutak
- Yemek borusu
- Kalın bağırsak
- Anüs
Bu organların çok önemli bir ortak noktası var. Sindirim sisteminin parçaları olsalar da, bu organlarda besinlerin sindirimi (parçalanması) gerçekleşmez. Yutak ve yemek borusu sadece taşır, kalın bağırsak su ve mineralleri emer (sindirim yapmaz), anüs ise atıkları uzaklaştırır. Ağız, mide ve ince bağırsak listede yok çünkü onlar sindirim yapar.
Cevap:
Duygu bu listeyi “Sindirimin Gerçekleşmediği Organlar” başlığı altına yazmıştır.
4. Soru: Bu deneyde iki özdeş deney tüpüne eşit miktarda et parçaları ve su konuluyor. II. deney tüpüne I. deney tüpünden farklı olarak E sıvısı ekleniyor. Deney tüplerinin ağzı kapatılarak çalkalandığında, II. deney tüpündeki etin daha çok parçalandığı gözleniyor.
a. I ve II. deney tüplerinde gerçekleşen sindirim çeşitlerini yazınız.
Deneyleri adım adım inceleyelim:
- I. Tüp: Sadece su ve et var, bir de çalkalanıyor. Çalkalamak eti fiziksel olarak oradan oraya çarpar. Kimyasal bir çözücü (enzim) yok. Bu yüzden burada sadece çalkalamadan kaynaklı Fiziksel Sindirim vardır.
- II. Tüp: İçinde “E sıvısı” var ve et daha çok parçalanmış. Demek ki bu sıvı eti kimyasal olarak eritmiş, yapısını bozmuş. Bu, enzimlerin yaptığı iştir. Yani burada Kimyasal Sindirim gerçekleşmiştir (Çalkalandığı için fiziksel de vardır ama asıl farkı yaratan kimyasaldır).
Cevap:
I. Tüp: Fiziksel (Mekanik) Sindirim
II. Tüp: Kimyasal Sindirim
b. II. deney tüpüne katılan E sıvısı ne olabilir?
Tüpün içinde “et” yani “protein” var. Proteinlerin kimyasal sindirimi nerede başlar? Midede! Midede proteinleri sindiren sıvı nedir? Mide öz suyudur. Ayrıca pankreas öz suyu da olabilir ama en temel cevap mide öz suyudur.
Cevap:
E sıvısı, proteinleri sindiren enzimler içeren Mide Öz Suyu (veya Pankreas Öz Suyu) olabilir.
5. Soru: Bu organların ürettikleri salgılar hangi sindirim organına dökülür? Ve bu organların ürettikleri salgılar hangileridir?
Resimdeki organları tanıyalım. Soldaki yaprak şeklindeki sarımsı organ Pankreas, sağdaki büyük kırmızı organ ise Karaciğerdir. Bunlar sindirime yardımcı organlardır.
a. Bu organların ürettikleri salgılar hangi sindirim organına dökülür?
Bu iki organ da ürettikleri o özel sıvıları bir kanal yardımıyla sindirim sisteminin en yoğun çalışan yerine, yani İnce Bağırsağa (oniki parmak bağırsağına) dökerler.
Cevap:
Salgılar İnce Bağırsağa dökülür.
b. Bu organların ürettikleri salgılar hangileridir?
Hadi eşleştirelim:
- Karaciğer (Kırmızı büyük organ): Yağların fiziksel sindirimini sağlayan Safra sıvısını üretir.
- Pankreas (Yaprak şeklindeki organ): Tüm besinlerin (karbonhidrat, protein, yağ) kimyasal sindirimini sağlayan Pankreas Öz Suyunu üretir.
Cevap:
Karaciğer: Safra Sıvısı
Pankreas: Pankreas Öz Suyu
İşte bu kadar! Soruları adım adım analiz ederek çözdük. Konuları tekrar etmiş olduk. Başarılar dilerim!