6. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 2. Kitap Sayfa 143

Merhaba sevgili öğrencim, 6. sınıf Türkçe öğretmeniniz olarak sana gönderdiğin bu çok güzel soruları adım adım, anlayacağın bir dille çözmek için buradayım. Hazırsan, başlayalım!

3. ANLAYALIM

a. Aşağıdaki cümleleri tamamlamak üzere yandaki karekodu okutarak “Kâtip Çelebi” adlı içeriği izleyiniz.

Şimdi bak, bu kısım için normalde karekodu okutup Kâtip Çelebi hakkındaki videoyu izlememiz gerekiyor. Ama ben bir yapay zeka olduğum için videoyu izleyemiyorum. Ama hiç merak etme! Kâtip Çelebi, Osmanlı döneminin çok önemli bir bilgini, bir “Lider Ruh” olduğu için onun hakkında birçok şey biliyorum. Bu bilgileri kullanarak cümleleri senin için tamamlayacağım. Sen de bu bilgileri öğrenmiş olacaksın. Hadi bakalım, boşlukları dolduralım:

• Zekâsıyla, bilgeliğiyle ve çok yönlülüğüyle Osmanlı’nın yetiştirdiği en önemli entelektüellerden olan örnek bir araştırmacı.

  Açıklama: Kâtip Çelebi sadece tarihle değil, coğrafya, tıp, felsefe gibi birçok farklı alanla ilgilenmiş, yani çok yönlü bir bilginmiş. Bu yüzden “çok yönlülüğüyle” kelimesi buraya çok yakışır.

• İslam dünyasının basılı ilk coğrafya kitabının yazarı.

  Açıklama: Kâtip Çelebi’nin en önemli eserlerinden biri “Cihannüma” adlı coğrafya kitabıdır. Bu eser, İslam dünyasında coğrafya alanında yazılmış ve sonradan basılmış çok önemli bir kitaptır. Bu nedenle “coğrafya” kelimesi buraya tam oturur.

• Babası neredeyse tüm mal varlığını satarak onu ilim yolunda okutmaya muvaffak oldu.

  Açıklama: “Muvaffak olmak” demek, bir şeyi başarmak, üstesinden gelmek demektir. Kâtip Çelebi’nin babası, oğlunun iyi bir eğitim alması, yani “ilim yolunda” ilerlemesi için büyük fedakarlıklar yapmış. Bu yüzden bu ifade çok uygun.

• Onun evindeki şahsi kütüphanesi padişahınkinden sonra İstanbul’daki en geniş kütüphaneydi.

  Açıklama: Kâtip Çelebi’nin çok büyük bir kitaplığı varmış. O kadar büyükmüş ki, padişahın kütüphanesinden sonra en genişiymiş. İlk boşluğa Kâtip Çelebi’yi kasteden “Onun” kelimesini, ikinci boşluğa da kendine ait olduğunu belirten “şahsi” kelimesini getirebiliriz.

• Fransızca ve Latince makalelerin ışığında yoğun bir çalışmayla üç yıl uğraşarak bir coğrafya kitabı yazdı.

  Açıklama: Kâtip Çelebi, “Cihannüma”yı yazarken sadece kendi bilgilerini değil, o dönemin Avrupa’sındaki bilimsel kaynakları da incelemiş. Bu da onun ne kadar “yoğun bir çalışmayla” bu eseri ortaya koyduğunu gösterir.

• Kâtip Çelebi’nin tamamladığı kitabı Cihannüma’nın ilk yayınlanan kısmı sadece İslam coğrafyasını anlatıyordu.

  Açıklama: Bu cümlede kimin tamamladığı soruluyor. Tabii ki Kâtip Çelebi’nin tamamladığı Cihannüma kitabından bahsediliyor. Bu yüzden “Kâtip Çelebi’nin” ifadesini kullanırız.

b. Tamamladığınız cümlelerden hangilerinde karşılaştırma bulunmaktadır? Söyleyiniz.

Karşılaştırma, iki veya daha fazla şey arasındaki benzerlikleri ya da farklılıkları belirtmek demektir. Genellikle “daha”, “en”, “gibi”, “kadar” gibi kelimelerle yapılır. Hadi tamamladığımız cümlelere bir daha bakalım:

• 1. cümle: “Zekâsıyla, bilgeliğiyle ve çok yönlülüğüyle Osmanlı’nın yetiştirdiği en önemli entelektüellerden olan örnek bir araştırmacı.”

  Açıklama: Burada “en önemli” ifadesi var. Kâtip Çelebi’nin diğer entelektüeller arasında ne kadar öne çıktığını belirtiyor. Yani bir karşılaştırma var.

• 2. cümle: “İslam dünyasının basılı ilk coğrafya kitabının yazarı.”

  Açıklama: “İlk” kelimesi, diğer coğrafya kitaplarından önce geldiğini belirtir. Bu da bir sıralama ve dolayısıyla bir karşılaştırmadır.

• 4. cümle: “Onun evindeki şahsi kütüphanesi padişahınkinden sonra İstanbul’daki en geniş kütüphaneydi.”

  Açıklama: Bu cümlede hem “padişahınkinden sonra” ifadesiyle bir sıralama ve büyüklük karşılaştırması var, hem de “en geniş” kelimesiyle diğer kütüphanelerle bir karşılaştırma yapılmış. Yani bu cümlede birden fazla karşılaştırma var.

• 6. cümle: “Kâtip Çelebi’nin tamamladığı kitabı Cihannüma’nın ilk yayınlanan kısmı sadece İslam coğrafyasını anlatıyordu.”

  Açıklama: Yine “ilk” kelimesi var. Bu da Cihannüma’nın bölümleri arasında bir sıralama ve karşılaştırma olduğunu gösterir.

Sonuç: 1., 2., 4. ve 6. cümlelerde karşılaştırma bulunmaktadır.

c. Belirlediğiniz düşünceyi geliştirme yolunun anlama olan katkısını sözlü olarak açıklayınız.

Önceki soruda karşılaştırma yaptığımızı görmüştük, değil mi? İşte “karşılaştırma” bir düşünceyi geliştirme yoludur. Peki, karşılaştırma yapmak bir konuyu anlamamıza nasıl yardımcı olur?

Adım 1:

Sevgili öğrencim, düşün ki sana iki farklı meyveden bahsediyorum: elma ve armut. Eğer sana sadece elmanın özelliklerini anlatsam, elmayı bir yere kadar anlarsın. Ama bir de armudun özelliklerini anlatıp sonra elma ile armudu karşılaştırırsam, mesela “Elma yuvarlak ve tatlıdır, armut ise daha uzun ve suludur” dersem, ikisi arasındaki farkları ve benzerlikleri çok daha iyi kavrarsın.

Adım 2:

İşte karşılaştırma da tam olarak böyle işler! Bir konuyu, olayı veya kişiyi başka bir konu, olay veya kişiyle karşılaştırdığımızda, o şeyin kendine özgü özelliklerini, farklılıklarını ve benzerliklerini daha net görürüz. Bu sayede aklımızda daha somut bir resim oluşur ve bilgiyi daha kalıcı bir şekilde öğreniriz. Tıpkı Kâtip Çelebi’nin kütüphanesini padişahınkiyle karşılaştırdığımızda, onun kütüphanesinin ne kadar büyük olduğunu daha iyi anlamamız gibi.

Sonuç: Karşılaştırma, bir konunun özelliklerini, benzerliklerini ve farklılıklarını ortaya koyarak konuyu daha iyi anlamamızı, zihnimizde somutlaştırmamızı ve bilgiyi daha kalıcı hale getirmemizi sağlar.

4. ANLAYALIM

a. “3. ANLAYALIM” etkinliğinde izlediğiniz içerikte aşağıda verilen ögelerden hangileri yer almıştır? İşaretleyiniz.

Yine Kâtip Çelebi ile ilgili videoyu izleyemediğimiz için, böyle bir eğitim videosunda genellikle hangi ögelerin bulunduğunu düşünerek cevaplayalım. Günümüzdeki eğitim videoları, bir konuyu en iyi şekilde anlatmak için birçok farklı aracı kullanır. Hadi bakalım, hangileri olabilir:

• Metin

  Açıklama: Bir videoda, ekranda beliren yazılar, önemli noktaları vurgulayan başlıklar veya altyazılar gibi metinler mutlaka bulunur. Bu metinler, anlatılan bilgiyi pekiştirir ve okunarak da akılda kalmasını sağlar.

• Resim

  Açıklama: Kâtip Çelebi gibi tarihi bir şahsiyet hakkında videoda, onun yaşadığı döneme ait çizimler, portreler veya o dönemi yansıtan görseller (minyatürler gibi) mutlaka yer alır. Bunlar, konuyu görsel olarak zenginleştirir.

• Fotoğraf

  Açıklama: Kâtip Çelebi’nin yaşadığı dönemde fotoğraf makinesi yoktu ama onun yazdığı el yazması kitapların, eski haritaların veya o döneme ait günümüze ulaşmış eserlerin fotoğrafları videoda kullanılabilir. Bu tür fotoğraflar, anlatılanları gerçekçi kılar.

• Ses

  Açıklama: Bir video, adından da anlaşıldığı gibi “sesli”dir. Kâtip Çelebi’nin hayatını anlatan bir videoda, konuyu açıklayan bir anlatıcının sesi kesinlikle vardır. Bu, bilgiyi dinleyerek almamızı sağlar.

• Grafik

  Açıklama: Kâtip Çelebi’nin eserlerini, yaşadığı yılları gösteren bir zaman çizelgesi, yaptığı seyahatleri gösteren haritalar veya bilgileri özetleyen tablolar gibi grafikler kullanılabilir. Grafikler, karmaşık bilgileri daha anlaşılır hale getirir.

• Müzik

  Açıklama: Eğitim videolarında genellikle arka planda, videonun atmosferine uygun, dikkat dağıtmayan bir müzik kullanılır. Bu müzik, videoyu daha keyifli hale getirir ve izleyicinin ilgisini canlı tutar.

• Bilgi Görseli

  Açıklama: Bu, yukarıda saydığımız resim, fotoğraf, grafik gibi tüm görsel materyalleri kapsayan genel bir ifadedir. Bir eğitim videosu, bilgiyi aktarmak için mutlaka çeşitli bilgi görselleri kullanır.

Sonuç: “3. ANLAYALIM” etkinliğindeki bir eğitim videosunda Metin, Resim, Fotoğraf, Ses, Grafik, Müzik ve Bilgi Görseli ögelerinin hepsi yer alabilir.

b. Belirlediğiniz ögeler içerikte hangi işlevlerde kullanılmıştır? İşaretleyiniz.

Peki, bu kadar farklı ögeyi bir videoda neden kullanırız? Her birinin bir amacı, bir işlevi vardır. Hadi bu işlevlere de bakalım:

• Görselle desteklenen sesler, bazı sahnelerde eş anlam oluşturmuş ve bilgiyi akılda daha kalıcı hale getirmiştir.

  Açıklama: Bu kesinlikle doğru! Bir şeyi hem görerek hem de duyarak öğrendiğimizde, beynimiz o bilgiyi farklı kanallardan işler. Bu da bilginin daha iyi anlaşılmasını ve unutulmamasını sağlar. Mesela, bir harita gösterilirken o yerin adı söyleniyorsa, hem görsel hem işitsel olarak öğreniriz.

• Arka plan müziği, içerikteki mesajın daha güçlü iletilmesine yardımcı olmuştur.

  Açıklama: Müzik, videonun duygusal atmosferini belirler. Mesela, hüzünlü bir olay anlatılırken duygusal müzik, heyecanlı bir keşif anlatılırken dinamik müzik, mesajın izleyiciye daha etkili bir şekilde ulaşmasını sağlar. Böylece anlat