Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin 6. sınıf Türkçe öğretmeninim. Hadi bakalım, sana gönderilen bu soruları birlikte adım adım, güzelce anlayarak çözelim. Hiç merak etme, ben sana her şeyi en anlaşılır şekilde anlatacağım.
Şiirle ilgili soruları cevaplamak için önce şiiri okumamız gerekirdi ama şu an şiir elimizde yok. Bu yüzden, şiirin kendisiyle ilgili olan kısımları, şiiri görmediğimiz için tam olarak cevaplayamayacağımızı belirterek ilerleyeceğiz. Ama merak etme, diğer soruları yine de harika bir şekilde çözeceğiz!
***
2. ANLAYALIM
a. Şiirin başlığı, size hangi ifadeleri çağrıştırmaktadır? Aşağıya yazınız. Bu ifadelerden aynı zamanda şiirde de geçenleri daire içine alınız.
Sevgili öğrencim, şiirin başlığı “Dünya ve Zaman” olarak verilmiş. Bu başlık sana neler düşündürüyor? Benim aklıma gelenleri seninle paylaşayım. Sen de kendi aklına gelenleri ekleyebilirsin.
Çözüm:
Adım 1: “Dünya ve Zaman” başlığını okuyunca aklıma gelen ilk şeyler şunlar oluyor:
- Hayatın akışı
- Mevsimlerin değişimi
- Doğanın döngüsü
- İnsan ömrü
- Geçmiş, şimdi, gelecek
- Değişim
- Evren
- Yıldızlar, gezegenler
- Anılar
- Gelişim
Adım 2: Sorunun ikinci kısmında, “Bu ifadelerden aynı zamanda şiirde de geçenleri daire içine alınız.” denmiş. Ancak şiirin kendisi elimizde olmadığı için, bu adımı şu an için gerçekleştiremiyoruz. Eğer şiir elimizde olsaydı, yukarıdaki listeden şiirde geçen kelimeleri veya kavramları daire içine alırdık.
b. Etkinliğin “a” maddesine yazdığınız ifadelerden hareketle şiirin konusunu söyleyiniz.
Şimdi az önce aklımıza gelen kelimelerden yola çıkarak, şiirin ne hakkında olabileceğini tahmin edelim.
Çözüm:
Adım 1: “Dünya ve Zaman” başlığı ve benim aklıma gelen “hayatın akışı, değişim, insan ömrü, doğanın döngüsü” gibi ifadelerden yola çıkarak, şiirin konusu genellikle evrenin ve hayatın sürekli değişimi, zamanın insan ve doğa üzerindeki etkileri olabilir diye düşünüyorum. Belki de zamanın ne kadar değerli olduğu veya hayatın gelip geçiciliği gibi konuları işliyordur.
c. Siz olsaydınız şiire nasıl bir başlık koyardınız? Nedenini açıklayınız.
Bu soru tamamen senin yaratıcılığına kalmış! Sen olsan bu şiire nasıl bir isim verirdin ve neden o ismi seçerdin? Ben de kendi fikrimi söyleyeyim.
Çözüm:
Adım 1: Ben olsaydım şiire belki de “Zamanın Fısıltısı” ya da “Dönen Dünya, Akan Zaman” gibi bir başlık koyardım.
Adım 2: Nedenine gelince; “Zamanın Fısıltısı” başlığı, zamanın sessizce akıp giderken bize neler anlattığını, hayatımızda ve doğada nasıl izler bıraktığını düşündürüyor. Zamanın her an yeni bir şeyler fısıldadığı, bizi değiştirdiği hissini veriyor. “Dönen Dünya, Akan Zaman” ise hem dünyanın sürekli hareketini hem de zamanın durmaksızın akışını vurgulayarak, bu iki kavramın birbiriyle ne kadar iç içe olduğunu anlatırdı.
***
3. ANLAYALIM
a. Okuduğunuz şiirde kişileştirme sanatına başvurulan dizeleri bularak arkadaşlarınızla paylaşınız.
Yine şiirimiz olmadığı için bu soruyu doğrudan cevaplayamıyoruz. Ama sana kişileştirme sanatının ne olduğunu hatırlatayım ki, şiiri okuduğunda kolayca bulabilesin!
Çözüm:
Adım 1: Sevgili öğrencim, kişileştirme (ya da diğer adıyla teşhis), insan dışındaki canlı veya cansız varlıklara insanlara özgü özellikler vermektir. Mesela, “Rüzgar fısıldıyordu” dediğimizde rüzgara fısıldama özelliğini vermiş oluruz, oysa fısıldamak insana aittir. Ya da “Güneş gülümsüyordu” dersek, gülümseme özelliğini güneşe vermiş oluruz. Şiirde böyle ifadeler gördüğünde, işte orada kişileştirme sanatı vardır deriz.
Adım 2: Şiir elimizde olmadığı için kişileştirme sanatının kullanıldığı dizeleri şu an bulamıyoruz. Ama sen şiiri okuduğunda, insan gibi davranan hayvanları, bitkileri veya cansız varlıkları arayarak bu dizeleri kolayca bulabilirsin.
b. Yanda verilen dizeleri altı çizili kelimelere dikkat ederek inceleyiniz.
Şimdi yandaki dizelere ve özellikle altı çizili kelimelere birlikte bakalım. Ne fark edeceksin bakalım?
Çözüm:
Adım 1: Dizeleri dikkatlice okuyalım:
- “Kararırken gökyüzü, / Parlarken ışıklar, yıldızlar,”
- “İnsanları bir uyutup, bir uyarırken,”
- “Bir küçülüp, bir büyürken,”
Adım 2: Altı çizili kelimelere bakalım:
- Parlarken
- Uyutup
- Uyarırken
- Küçülüp
- Büyürken
Bu kelimeleri incelediğimizde, bazı kelimelerin birbiriyle karşıt anlamlı olduğunu görüyoruz. Örneğin, “uyutup” ve “uyarırken” zıt anlamlı kelimelerdir. Aynı şekilde “küçülüp” ve “büyürken” de zıt anlamlıdır. “Kararırken” ve “Parlarken” de karanlık ve aydınlık kavramlarını ifade eden zıt durumları anlatıyor.
c. Bu dizelerin ortak özelliği ne olabilir? Söyleyiniz. Aşağıdaki ifadede uygun seçeneği daire içine alınız.
Az önce altı çizili kelimelere bakarken bir şeyler fark etmiştik, değil mi? İşte o fark ettiğimiz şey, bu dizelerin ortak özelliği. Şimdi o bilgimizi aşağıdaki cümlede kullanalım.
Çözüm:
Adım 1: Dizelerdeki altı çizili kelimelerin (parlarken-kararırken, uyutup-uyarırken, küçülüp-büyürken) birbirine zıt anlamlı ya da karşıt durumları ifade ettiğini gördük. Bu, onların ortak özelliğidir.
Adım 2: Aşağıdaki ifadeyi tamamlayalım:
Birbirine benzer / karşıt olay, durum vb. nin bir arada kullanılmasına karşıtlık (tezat) söz sanatı denir.
Burada doğru olan kelime “karşıt”tır. Yani, zıt anlamlı kelimelerin veya karşıt durumların bir arada kullanılmasına “karşıtlık” (diğer adıyla tezat) sanatı denir. Tıpkı “gece” ve “gündüz”ü aynı cümlede kullanmak gibi.
ç. Sizce bu söz sanatının şiire katkısı nedir? Söyleyiniz.
Peki, şairler neden zıt anlamlı kelimeleri ya da karşıt durumları bir arada kullanır? Bunun şiire nasıl bir güzellik kattığını düşünelim.
Çözüm:
Adım 1: Karşıtlık (tezat) sanatı, şiire çok önemli katkılar sağlar. Öncelikle, anlatımı daha etkileyici ve canlı hale getirir. Zıtlıklar bir araya geldiğinde, okuyucunun dikkatini çeker ve anlatılmak istenen duyguyu veya düşünceyi daha güçlü bir şekilde hissetmesini sağlar.
Adım 2: Bu sanat, aynı zamanda konuyu daha derinlemesine işlememize yardımcı olur. Bir şeyin zıttıyla birlikte verilmesi, o şeyin farklı yönlerini görmemizi sağlar. Mesela, hem uykuyu hem uyanıklığı anlatan bir dize, hayatın döngüsünü, birbiriyle çelişen ama aslında birbirini tamamlayan hallerini daha iyi anlatır. Şiire ahenk ve ritim de katarak, okunuşunu daha keyifli hale getirir.
Umarım bu açıklamalar senin için çok faydalı olmuştur sevgili öğrencim! Başka soruların olursa çekinmeden sorabilirsin.