Merhaba sevgili öğrencim! Türkçe dersinde bugün çok güzel etkinlikler yapacağız. Hazırsan hemen başlayalım.
Öncelikle ilk iki soru, daha önce okuduğumuz iki metin olan “Dünya ve Zaman” ile “Zeynir ve Peytin”i karşılaştırmamızı istiyor. Bu metinler şu an yanımızda olmadığı için, bu karşılaştırmayı yapamıyoruz. Ama ben sana böyle bir durumda nasıl bir yol izlemen gerektiğini anlatayım:
4. ANLAYALIM
a. “Dünya ve Zaman” metni ile daha önce okuduğunuz “Zeynir ve Peytin” metnini içerik ve dil özellikleri bakımından karşılaştırınız. Dilerseniz “Zeynir ve Peytin” metnini yeniden okuyunuz.
Sevgili öğrencim, bu iki metni karşılaştırmak için öncelikle her ikisini de çok dikkatli bir şekilde okumamız gerekir. Okurken şunlara dikkat etmeliyiz:
- İçerik (Konu): Metinler ne anlatıyor? Ana fikirleri ne? Hangi olaylar geçiyor, hangi kişiler var? Konuları benzer mi, farklı mı?
- Dil Özellikleri: Metinlerin dili nasıl? Anlaşılır mı, yoksa biraz daha ağır mı? Hangi kelimeler daha çok kullanılmış? Şiirsel bir dil mi var, yoksa daha çok bilgi veren bir dil mi? Mecazlı ifadeler, benzetmeler var mı? Cümleler uzun mu, kısa mı?
Bu soruların cevaplarını bulduktan sonra, iki metni yan yana getirip benzer ve farklı yönlerini belirleyebiliriz. Mesela, “İki metin de dostluk konusunu işliyor” diyebiliriz (benzer yön) veya “Bir metin geçmişi anlatırken, diğer metin geleceğe odaklanıyor” diyebiliriz (farklı yön).
b. Metinlerin benzer ve farklı yönlerini belirleyip defterinize listeleyiniz.
Metinleri okuyup analiz ettikten sonra, defterine şöyle iki başlık açıp maddeler halinde yazabilirsin:
- Benzer Yönleri:
- İki metinde de aynı tema (örneğin doğa sevgisi) işlenmiştir.
- Her iki metinde de çocuk kahramanlar bulunmaktadır.
- Kullanılan dil sade ve akıcıdır.
- Farklı Yönleri:
- Bir metin şiir türündeyken, diğer metin hikâye türündedir.
- Metinlerden biri gerçek olaylara dayanırken, diğeri tamamen hayal ürünüdür.
- Kelimelerin seçimi ve cümle yapısı birbirinden farklıdır.
Unutma, bu maddelemeler metinlerin içeriğine göre değişir. Önemli olan, okuduğunu anlama ve karşılaştırma becerisini kullanman!
Şimdi gelelim bugünkü asıl etkinliğimize! İkinci bölümdeki soruları birlikte çözelim.
5. ANLAYALIM
a. Aşağıdaki kelime/kelime gruplarını inceleyiniz.
Şimdi kutucuktaki kelimelere bir bakalım:
Dönmek, Aydınlanmak, Kucak açmak, Selamlamak, Dolanmak, Yansıtmak, Yol almak, Gülümsemek, Büyümek, Küçülmek, Koşmak
Bu kelimelerin hepsi birer eylem, yani hareket bildiriyor. Kimin veya neyin bu eylemleri yapabileceğini düşünelim.
b. Okuduğunuz şiirden hareketle bir ölçüt belirleyerek bu kelime/kelime gruplarını aşağıdaki sınıflandırınız. Ölçütünüzü belirlerken tablodaki ipuçlarından yararlanınız.
Sevgili öğrencim, soruda “okuduğunuz şiirden hareketle” diyor ama o şiir şu an elimizde yok. Ancak tablodaki ipuçları bize çok yardımcı olacak. Tabloda bir tarafta “Koşmak” yazıyor, diğer tarafta ise “Ay”. Bu bize bir fikir veriyor, değil mi?
Demek ki kelimeleri iki gruba ayıracağız:
- Birinci grup: İnsanların veya canlı varlıkların yapabileceği eylemler. Bu gruba “Koşmak” gibi kelimeler girecek.
- İkinci grup: Ay’ın yapabileceği veya Ay’la ilgili olan eylemler. Bu gruba da “Ay” ile ilgili kelimeler girecek. Ay’ın hareketlerini, özelliklerini düşünelim.
Şimdi bu ölçüte göre kelimeleri sınıflandıralım:
Adım 1: Ölçütü Belirleyelim
Ölçütümüzü şöyle belirleyelim:
- 1. Grup (Koşmak): İnsanların veya canlı varlıkların yaptığı eylemler.
- 2. Grup (Ay): Ay’ın veya doğadaki cansız varlıkların (Ay gibi) gerçekleştirdiği eylemler, hareketler veya değişimler.
Adım 2: Kelimeleri Sınıflandıralım
Şimdi kelimelere tek tek bakalım ve hangi gruba ait olduklarını belirleyelim:
- Koşmak: Bu zaten grubun adı. İnsan veya hayvan koşar.
- Aydınlanmak: Ay aydınlanır (güneşten ışık alır). Bir yer de aydınlanabilir.
- Kucak açmak: İnsanlar birbirine kucak açar.
- Selamlamak: İnsanlar selamlaşır.
- Dolanmak: Ay dünyanın etrafında dolanır (döner). İnsanlar da bir yerlerde dolanabilir.
- Yansıtmak: Ay, Güneş’in ışığını yansıtır. Ayna da yansıtır.
- Yol almak: Ay, uzayda yol alır (hareket eder). İnsanlar da yol alır.
- Gülümsemek: İnsanlar gülümser.
- Büyümek: Ay’ın evreleri büyür (dolunay olurken). İnsanlar da büyür.
- Küçülmek: Ay’ın evreleri küçülür (hilal olurken). Bir şeyin boyutu küçülebilir.
- Dönmek: Ay kendi etrafında ve Dünya’nın etrafında döner. İnsanlar da dönebilir.
Şiirdeki Ay’ın hareketlerini düşündüğümüzde, Ay’a en çok yakışan eylemleri “Ay” başlığı altında toplayalım, diğerlerini de “Koşmak” başlığı altında.
Koşmak
- Kucak açmak
- Selamlamak
- Gülümsemek
- Koşmak
Ay
- Dönmek
- Aydınlanmak
- Dolanmak
- Yansıtmak
- Yol almak
- Büyümek
- Küçülmek
c. Etkinliğin “b” maddesinden hareketle aşağıdaki ifadeyi tamamlayınız.
Tablo bana şunu gösteriyor: Ay’ın gerçekleştirdiği eylemler, ________.
Şimdi “Ay” sütununa yazdığımız kelimelere bir bakalım: Dönmek, Aydınlanmak, Dolanmak, Yansıtmak, Yol almak, Büyümek, Küçülmek. Bu kelimeler Ay’ın ne gibi özelliklerini veya hareketlerini anlatıyor?
Ay kendi etrafında ve Dünya etrafında döner, güneşten aldığı ışığı bize yansıtır, evreleri sayesinde büyür ve küçülür, uzayda yol alır ve dolanır. Yani bu kelimeler Ay’ın hem fiziksel hareketlerini hem de doğal özelliklerini, değişimlerini anlatıyor.
Adım 1: “Ay” grubundaki kelimeleri gözden geçirelim.
Dönmek, Aydınlanmak, Dolanmak, Yansıtmak, Yol almak, Büyümek, Küçülmek.
Adım 2: Bu kelimelerin ortak anlamını veya Ay ile ilişkisini düşünelim.
Bu kelimeler Ay’ın hareketlerini, ışıkla olan ilişkisini ve evrelerindeki değişimlerini ifade ediyor.
Adım 3: İfadeyi tamamlayalım.
Tablo bana şunu gösteriyor: Ay’ın gerçekleştirdiği eylemler, onun hareketlerini, ışıkla olan ilişkisini ve evrelerindeki değişimlerini anlatmaktadır.
Veya daha kısa ve öz olarak:
Tablo bana şunu gösteriyor: Ay’ın gerçekleştirdiği eylemler, onun hareketlerini ve doğal özelliklerini ifade etmektedir.
Ya da şiirde Ay’a insan özellikleri yüklenmişse (ki bu tür metinlerde sıkça olur), şöyle de diyebiliriz:
Tablo bana şunu gösteriyor: Ay’ın gerçekleştirdiği eylemler, ona insan özelliklerinin (kişileştirme) yüklendiğini veya doğal hareketlerini ifade etmektedir.
En uygun ve genel ifade şöyle olacaktır:
Tablo bana şunu gösteriyor: Ay’ın gerçekleştirdiği eylemler, onun uzaydaki hareketlerini, ışıkla olan etkileşimini ve evrelerindeki değişimleri göstermektedir.