Sevgili öğrencim, Türkçe dersimizin bu bölümünde noktalama işaretlerinin gizemli dünyasına bir yolculuk yapacağız. Hazır mısın? Haydi başlayalım!
Ç. Seçtiğiniz kural ve metinden aldığınız örnekleri karşılaştırarak başarılı insanların zorlukları aşmasına yönelik bir slogan hazırlayıp aşağıya yazınız.
Bu soru bizden, başarılı insanların zorlukların üstesinden nasıl geldiğini anlatan, akılda kalıcı bir söz, yani bir slogan bulmamızı istiyor. Başarılı olmak için karşılaştığımız engelleri yılmadan aşmak, sabırlı olmak ve çok çalışmak gerektiğini biliyoruz. İşte bu düşüncelerle yola çıkarak şöyle bir slogan hazırlayabiliriz:
Çözüm:
Zorluklar Merdivendir, Başarı Zirvedir!
Bu slogan, zorlukların aslında bizi başarıya taşıyan birer basamak olduğunu çok güzel anlatıyor, değil mi?
6. ANLATALIM
Şimdi de noktalama işaretlerinin sihirli güçlerini keşfedelim. Bu işaretler, tıpkı bir orkestra şefi gibi, yazımızdaki anlamı düzenler ve okumamızı kolaylaştırır. Her birinin kendine özgü bir görevi var!
a. Aşağıda verilen cümlelerde renkli yazılan noktalama işaretlerinin işlevlerini belirleyiniz. Cümle numarasını deniz fenerindeki uygun kullanım alanının altına yazınız.
Adım 1: Cümlelerdeki renkli noktalama işaretlerini ve onların ne işe yaradığını tek tek inceleyelim. Gözlerimizle renkli kısımları takip edelim.
I. Evet, İdil Biret Türkiye’nin dünyaca ünlü piyanistlerinden biri olarak tanınmaktadır.
- Burada “Evet” kelimesinden sonra gelen virgül (,) renkli. “Evet” gibi onay bildiren kelimelerden sonra virgül kullanırız.
II. Başarıyla ilgili şu sözü not aldı:“Düşünmek ve söylemek kolay fakat yaşamak, hele başarı ile sonuçlandırmak çok güçtür.”
- “Not aldı” ifadesinden sonra gelen iki nokta (:) renkli. İki nokta, kendisinden sonra bir açıklama, örnekleme ya da başkasının sözünün geleceğini haber verir.
- Başkasının sözünü olduğu gibi aktaran tırnak işaretleri (“ ”) de renkli. Tırnak işaretleri, alıntıları veya özel olarak belirtmek istediğimiz kelimeleri göstermek için kullanılır.
- “Yaşamak” kelimesinden sonra gelen virgül (,) de renkli. Bu virgül, cümlede art arda sıralanan eş görevli kelimeleri veya kelime gruplarını ayırıyor.
III. “Bilim” kelimesinin ek ve kökü “bil–im” şeklinde gösterilir.
- Yine kelimeleri özel olarak belirtmek için kullanılan tırnak işaretleri (“ ”) renkli.
- “Bil-” kökü ile “-im” eki arasına gelen kısa çizgi (-) de renkli. Kısa çizgi, kelimelerin köklerini, gövdelerini ve eklerini ayırmada kullanılır.
IV. Kırmızı gülün alı var / Kolay kolay gelir miydi bir Mustafa Kemal / Bir Mustafa Kemal daha
- Burada eğik çizgi (/) renkli. Bu çizgi, şiir dizeleri yan yana yazıldığında her bir dizeyi birbirinden ayırmak için kullanılır.
Adım 2: Şimdi de bulduğumuz bu işlevleri deniz fenerinin etrafındaki doğru kullanım alanlarıyla eşleştirelim. Hangi cümlenin numarası nereye gelecek, dikkatlice yerleştirelim.
Bir açıklama, örnekleme veya liste öncesinde kullanılır.
- Bu işlev, iki nokta (:) içindi. Hangi cümlede iki nokta kullanılmıştı?
Cümle numarası: II
Kelimelerin kökleri, gövdeleri ve eklerini birbirinden ayırmak için kullanılır.
- Bu işlevi yapan işaret kısa çizgi (-) idi. Hangi cümlede kısa çizgi kullanılmıştı?
Cümle numarası: III
Şiir dizelerini yan yana yazarken ayırmak için kullanılır.
- Bu işlev de eğik çizgi (/) içindi. Hangi cümlede eğik çizgi kullanılmıştı?
Cümle numarası: IV
Ret, kabul ve teşvik bildiren ifadelerden sonra kullanılır.
- Bu işlev virgül (,) içindi. “Evet” kelimesinden sonra virgülün kullanıldığı cümle hangisiydi?
Cümle numarası: I
b. Defterinize bu noktalama işaretlerini kullandığınız birer cümle yazınız.
Harika! Noktalama işaretlerinin görevlerini anladığımıza göre, şimdi de onları kendi cümlelerimizde kullanalım. Bakalım sen de benim gibi güzel cümleler kurabilecek misin?
Virgül (,) için:
- Evet, yarın pikniğe gideceğiz.
- Pazardan kiraz, çilek ve erik aldım.
İki Nokta (:) için:
- Annem bana seslendi: “Hemen buraya gel!”
- Çantamda üç şey var: kalem, defter, silgi.
Tırnak İşareti (“ ”) için:
- Öğretmenimiz “Kitap en iyi dosttur.” dedi.
- Türkçede “okul” kelimesi çok önemlidir.
Kısa Çizgi (-) için:
- “Gel-” köküne “-ecek” eki gelince “gelecek” olur.
- Türkçe-Matematik dersleri bu hafta çok yoğun.
Eğik Çizgi (/) için:
- “Güneş doğar / Yeni bir gün başlar / Umutlar yeşerir.”
- Adresim: Cumhuriyet Caddesi No: 5/A.
Gördün mü, noktalama işaretleri ne kadar da işimize yarıyor! Onları doğru kullanarak yazılarımızı hem daha anlaşılır hem de daha düzenli hale getirebiliriz. Tıpkı konuşurken duraklar, sesimizi yükseltir veya alçaltırız ya, noktalama işaretleri de yazıda bu görevi üstlenir.