Merhaba sevgili 6. sınıf öğrencim! Ben senin Türkçe öğretmeninim. Şimdi sana gönderdiğin görseldeki soruları birlikte adım adım, güzelce inceleyip çözelim. Hiç merak etme, hepsini kolayca anlayacaksın.
1. ANLATALIM
a. Bir arkadaşınızın hafta sonu sizinle sinemaya gitmek istediğini düşününüz. Ancak hafta sonu için farklı planlarınız var. Arkadaşınızı incitmeyecek şekilde bu öneriye hangi ifadeleri kullanarak olumsuz cevap verebileceğinizi sınıfta tartışınız.
Sevgili öğrencim, bu soru aslında senin günlük hayatta da sıkça karşılaşabileceğin bir durumla ilgili. Bazen arkadaşlarımızın tekliflerini geri çevirmek zorunda kalabiliriz ama onları kırmak istemeyiz, değil mi? İşte burada önemli olan, nazik ve anlayışlı bir dil kullanmak. Şimdi sana birkaç örnek vereyim:
- Adım 1: Önce arkadaşına teşekkür etmelisin. Teklifini düşündüğünü belli etmelisin.
- Adım 2: Sonra neden gelemeyeceğini kısaca ve dürüstçe açıklamalısın. Bahane uydurmak yerine, gerçek bir mazeretin olduğunu söylemek daha iyi olur.
- Adım 3: Başka bir zaman için teklif sunarak veya onunla başka bir aktivite yapmayı önererek arkadaşının kırılmasını engelleyebilirsin.
İşte kullanabileceğin bazı ifadeler:
- “Çok teşekkür ederim teklifin için ama maalesef o gün başka bir planım var.”
- “Sinemaya gitme fikri harika ama ne yazık ki o hafta sonu ailemle bir yere gideceğiz.”
- “Çok isterdim gelmeyi ama imkânsız, o gün ders çalışmam gerekiyor. Belki başka bir zaman gideriz?”
- “Beni düşündüğün için sağ ol, ama gelemem. Başka bir gün seninle çok güzel bir şeyler yaparız.”
- “Gelmeyi çok istesem de olmuyor, o gün dayım bize gelecek. Başka bir zaman mutlaka seninle sinemaya gitmek isterim.”
Gördüğün gibi, bu ifadelerde hem teşekkür var, hem nazik bir reddediş var, hem de başka bir zaman için umut var. Böylece arkadaşın kırılmaz ve dostluğunuz devam eder.
b. Aşağıdaki diyaloğu okuyunuz. Diyalogdaki olumsuzluk işlevli söz varlıklarını belirleyip altını çiziniz.
Şimdi Karagöz ile Hacivat’ın eğlenceli diyaloğunu dikkatlice okuyalım ve hangi kelimelerin veya cümlelerin olumsuz bir anlam taşıdığını bulalım. Olumsuzluk, bir şeyin olmadığını, yapılmadığını, mümkün olmadığını veya reddedildiğini gösteren ifadelerdir.
Diyalogdaki olumsuzluk işlevli söz varlıkları şunlardır:
- Karagöz: Hayır, gelmedim. (Burada “Hayır” kelimesi ve “gelmedim” fiili olumsuzluk bildiriyor.)
- Karagöz: Yok, değilim. (Hem “Yok” kelimesi hem de “değilim” ek fiili olumsuzluk ifade ediyor.)
- Karagöz: Asla olmaz. (“Asla” kelimesi ve “olmaz” fiili kesin bir olumsuzluk belirtiyor.)
- Karagöz: Maalesef efendim, yiyemem. (“Maalesef” kelimesi üzüntüyle birlikte olumsuzluğu ifade ederken, “yiyemem” fiili yapamama durumunu belirtiyor.)
- Karagöz: Ne yazık ki olmadı. (“Ne yazık ki” üzüntüyle birlikte, “olmadı” fiili gerçekleşmediğini gösteriyor.)
- Karagöz: Oruçlu insan bu kadar konuşturulmaz. (Buradaki “-maz” eki, bir şeyin yapılmaması gerektiğini anlatan bir olumsuzluk ekidir.)
- Karagöz: Öyle olmadı Hacı Cavcav, sen konuşup durdun, iftara geç kaldım. (“Olmadı” fiili, bir durumun gerçekleşmediğini belirtiyor.)
Sonuç olarak, diyalogdaki olumsuzluk işlevli söz varlıkları şunlardır:
- Hayır
- gelmedim
- Yok
- değilim
- Asla olmaz
- Maalesef
- yiyemem
- Ne yazık ki
- olmadı
- konuşturulmaz
- olmadı
c. Öğretmeninizin rehberliğinde sınıfta ikili gruplara ayrılınız. Grup arkadaşınızla etkinliğin “b” maddesinde belirlediğiniz söz varlıklarından dördünü seçiniz. Seçtiğiniz bu söz varlıklarını kullandığınız bir diyalog kurgulayıp sınıfta canlandırınız.
Canım öğrencim, bu soru tam da senin ve arkadaşının birlikte eğlenerek öğreneceğiniz bir etkinlik! Şimdi sana nasıl yapacağını adım adım anlatacağım:
- Adım 1: Grup Oluşturma: Öğretmeninizin dediği gibi, sınıf arkadaşlarınızla ikişerli gruplara ayrılın. Bu, birlikte çalışmayı öğrenmek için harika bir fırsat!
- Adım 2: Söz Varlıklarını Seçme: “b” maddesinde bulduğumuz olumsuzluk bildiren kelimeleri ve ifadeleri hatırlayın. Bunlar “Hayır”, “gelmedim”, “Yok”, “değilim”, “Asla olmaz”, “Maalesef”, “yiyemem”, “Ne yazık ki”, “olmadı”, “konuşturulmaz” gibi ifadelerdi. Şimdi bu listeden, yeni bir diyalogda kullanmak istediğiniz dört tanesini seçin.
- Adım 3: Diyalog Kurgulama: Seçtiğiniz dört kelimeyi veya ifadeyi kullanarak kısa, komik veya düşündürücü bir diyalog yazın. Karagöz ile Hacivat’ın konuşmaları gibi eğlenceli bir şey olabilir. Konunuzu serbestçe belirleyebilirsiniz. Mesela, bir arkadaşın diğerini oyun oynamaya davet eder, diğeri ise farklı bahanelerle reddeder gibi…
- Adım 4: Diyaloğu Canlandırma: Diyaloğunuzu hazırladıktan sonra, grup arkadaşınla birlikte sınıfta öğretmeninizin ve diğer arkadaşlarınızın önünde canlandırın. Tıpkı Karagöz ile Hacivat gibi, ses tonunuzu ve hareketlerinizi de kullanmaya çalışın ki daha eğlenceli olsun!
Mesela, seçtiğiniz kelimeler “Asla olmaz”, “yiyemem”, “değilim”, “ne yazık ki” olsun. Diyalog şöyle başlayabilir:
Ayşe: Mert, gel birlikte ödev yapalım mı?
Mert:Asla olmaz Ayşe, ben şimdi dışarı çıkacağım.
Ayşe: Ama ödevimiz var! Hem annem kurabiye yaptı, çok güzel olmuş, bir tane yiyemem mi diyorsun?
Mert: Açıkçası, kurabiye yemek için uygun havada değilim. Karnım tok.
Ayşe: Peki, o zaman ödevimiz de mi olmayacak?
Mert:Ne yazık ki, şimdi yapamayız. Sonra yaparız.
Gördün mü, ne kadar kolay? Hem eğlenecek hem de olumsuzluk bildiren ifadeleri daha iyi anlayacaksın. Şimdiden başarılar dilerim!