Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle 6. sınıf Türkçe dersimizin 5. temasında yer alan çok güzel ve düşünmeye sevk eden bir etkinliği birlikte yapacağız. Bu etkinlikte hem doğayı gözlemleyecek hem de hayal gücümüzü kullanarak yeni şeyler tasarlayacağız. Hazır mısınız? Başlayalım o zaman!
***
5. ANLATALIM
a. Aşağıdaki numaralandırılmış ifadeleri ve yan tarafta verilen görselleri inceleyiniz. İfadelerde sözü edilen durumlara esin kaynağı olan canlıları örnekteki gibi eşleştiriniz.
Sevgili çocuklar, burada bizden istenen şey, insanların günlük hayatta kullandığı bazı teknolojik ürünlerin veya tasarımların, doğadaki hangi canlılardan ilham alınarak yapıldığını bulmak. Yani doğanın bize nasıl fikir verdiğini keşfedeceğiz. Haydi, tek tek bakalım:
Adım 1: İfadeleri okuyalım ve ne anlattıklarını anlayalım.
- I. Hızlı trenlerin bazı özelliklerinde bu canlıdan ilham alınmıştır.
- II. Helikopterlerin uçuş stili ve dengesi bu canlıdan ilham alınarak tasarlanmıştır.
- III. Ayakkabılarda kullanılan bantlar bu canlıdan ilham alınarak üretilmiştir.
Adım 2: Görsellerdeki canlıları tanıyalım.
Görsellerde bir yalıçapkını kuşu, bir mantar, bir yusufçuk ve pıtrak denilen bir bitki görüyoruz.
Adım 3: Şimdi ifadelerle görselleri eşleştirelim.
- I. Hızlı trenler: Hızlı trenler tasarlanırken en önemli şeylerden biri, trenin havayı en az dirençle yararak ilerlemesi, yani aerodinamik bir yapıya sahip olmasıdır. Yalıçapkını kuşu suya dalarken neredeyse hiç sıçratma yapmaz, çünkü gagasının ve başının şekli suyun direncini en aza indirecek şekilde yaratılmıştır. İşte bu yapı, hızlı trenlerin burun kısımlarının tasarımına ilham vermiştir.
- II. Helikopterlerin uçuş stili ve dengesi: Helikopterler havada asılı kalabilir, ileri-geri, sağa-sola hareket edebilir ve çok hızlı manevralar yapabilir. Doğada buna en benzer uçuş kabiliyetine sahip canlılardan biri yusufçuktur. Yusufçuklar da havada asılı kalabilir ve dört kanatlarını birbirinden bağımsız hareket ettirerek çok çevik uçuşlar yapabilirler. Bu özellikleri helikopterlerin tasarımına esin kaynağı olmuştur.
- III. Ayakkabılarda kullanılan bantlar: Hani şu ayakkabılarda veya montlarda kullandığımız, birbirine yapışan “cırt cırt” bantlar var ya, işte onlar da doğadan ilham alınarak yapılmıştır. Pıtrak bitkisinin tohumları, üzerinde minik kancalar sayesinde hayvanların tüylerine veya insanların kıyafetlerine kolayca yapışır. Bu yapışma mekanizması incelenerek cırt cırt bantlar geliştirilmiştir.
Eşleştirme:I. Hızlı trenler – Yalıçapkını (kuş)
Eşleştirme:II. Helikopterler – Yusufçuk
Eşleştirme:III. Ayakkabı bantları – Pıtrak (bitki)
***
b. Öğrendiklerinizden hareketle aşağıdaki adımlar doğrultusunda defterinize bir yazma planı oluşturunuz.
Şimdi de doğadan ilham alarak bir problem için çözüm üretme ve bunu tasarlama adımlarını uygulayacağız. Ben size örnek bir plan oluşturacağım. Siz de kendi defterlerinizde farklı bir problem ve çözümle bu adımları uygulayabilirsiniz.
Adım 1: Günlük yaşamdan bir problem belirleyiniz.
Hepimizin yaşadığı şehirlerde veya evlerde bazen çok gürültü oluyor değil mi? Özellikle kalabalık yerlerde bu gürültü bizi rahatsız edebiliyor. O zaman problemimiz şu olsun:
Problem: Şehirlerdeki gürültü kirliliği ve bu durumun insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri.
Adım 2: Problemi önce tanımlayınız sonra kendi cümlelerinizle özetleyiniz.
Gürültü kirliliği, istenmeyen veya rahatsız edici seslerin çevremizde aşırı miktarda bulunmasıdır. Bu durum, insanların stres seviyesini artırabilir, uyku düzenini bozabilir ve hatta uzun vadede duyma sorunlarına yol açabilir. Özellikle araç trafiği, inşaat çalışmaları ve kalabalık insan toplulukları bu kirliliğin ana kaynaklarıdır.
Adım 3: Probleme yönelik doğadan ilham arayınız.
Doğada sessizlikle ilgili ne gibi örnekler bulabiliriz? Düşünelim… Mesela, baykuşlar geceleri avlanırken neredeyse hiç ses çıkarmazlar. Kanat yapılarındaki özel tüyler sayesinde havayı sessizce yararak uçarlar. İşte bu, harika bir ilham kaynağı olabilir!
Doğadan ilham kaynağı:Baykuşun sessiz uçuşu.
Adım 4: Bu ilhamdan yola çıkarak bir çözüm üretiniz.
Baykuşun sessiz uçuşundan ilham alarak, gürültü yapan motorlu araçların veya makinelerin pervanelerini, fanlarını veya tekerleklerini daha sessiz hale getirecek bir tasarım düşünebiliriz. Örneğin, pervanelerin yüzeyini baykuş kanatlarındaki gibi özel bir dokuyla kaplayarak veya şeklini değiştirerek sesin yayılmasını engelleyebiliriz.
Çözüm:Gürültü yapan pervanelerin veya fanların yüzeyini baykuş kanatlarından esinlenerek daha sessiz hale getirecek bir kaplama veya şekil tasarımı.
Adım 5: Çözümünüzü bir tasarıma dönüştürünüz.
Bu çözümü, drone’lar veya havalandırma sistemleri gibi pervaneli cihazlar için “sessiz pervane” olarak tasarlayabiliriz. Pervanelerin kenarları tırtıklı veya tüylü bir yapıya sahip olabilir, bu da havanın pervaneden ayrılırken çıkardığı sesi azaltır. Ayrıca, pervanenin yapıldığı malzeme de sesi emecek özel bir materyalden olabilir.
Adım 6: Tasarımınızın modelini çiziniz.
Burada defterinize, baykuş kanatlarına benzeyen, kenarları tırtıklı veya hafif tüylü görünen bir pervane çizebilirsiniz. Yanına da normal bir pervane çizip aradaki farkı gösterebilirsiniz. Belki pervanenin üzerine “Sessiz Pervane” yazısını da ekleyebilirsiniz.
***
c. Notlarınızdan hareketle tasarımınızı anlatan bir metin yazınız.
Şimdi de az önce oluşturduğumuz plana göre bir metin yazalım:
Merhaba arkadaşlar!
Gürültü kirliliği, günümüz şehirlerinin en büyük sorunlarından biri. Sürekli artan sesler, insan sağlığını olumsuz etkiliyor, stres ve uykusuzluğa yol açabiliyor. Ben de bu soruna bir çözüm bulmak için doğadan ilham aldım. Gecenin sessiz avcısı baykuşlar, avlanırken neredeyse hiç ses çıkarmazlar. Onların kanatlarındaki özel tüyler, havayı sessizce yararak uçmalarını sağlar. İşte bu durum benim için harika bir esin kaynağı oldu!
Baykuşların kanat yapısından yola çıkarak, gürültü yapan pervaneleri daha sessiz hale getirecek bir tasarım düşündüm. “Sessiz Pervane” adını verdiğim bu tasarımda, pervanelerin kenarlarını baykuş tüyleri gibi hafif tırtıklı ve yumuşak bir dokuyla kapladım. Böylece pervane dönerken havayı kesme sesi azalacak, çıkan gürültü emilecek ve çevreye daha az ses yayılacak. Bu pervaneler özellikle drone’larda, havalandırma sistemlerinde veya elektrikli araçlarda kullanılarak şehirlerdeki gürültü kirliliğini önemli ölçüde azaltabilir. Böylece daha huzurlu ve sessiz bir çevrede yaşayabiliriz!
***
Değerlendirelim
a. Yazma sürecinizi aşağıdaki puan çizelgesini kullanarak değerlendiriniz. Ölçütteki her bir davranışı gerçekleştirme durumunuza göre puanınızı yay ayraç içine yazınız.
Şimdi de kendi çalışmamızı değerlendirelim. Ben az önceki örnek çözümleri yaparken kendime nasıl puanlar verirdim, onu yazacağım. Siz de kendi yazdıklarınızı bu şekilde değerlendirebilirsiniz.
- Yazma planı adımlarını eksiksiz uyguladım. (
5
)
Açıklama: Tüm adımları tek tek ve eksiksiz bir şekilde takip etmeye çalıştım, o yüzden kendime en yüksek puanı verdim.
- Tasarımımı doğadan esinlenerek açıkladım. (
5
)
Açıklama: Baykuşun sessiz uçuşunu ve kanat yapısını çok net bir şekilde tasarımla ilişkilendirdim ve açıkladım.
- Yazma planımı bir metne dönüştürdüm. (
4
)
Açıklama: Metni yazdım ama belki biraz daha detaylandırabilir veya daha akıcı hale getirebilirdim. O yüzden “Güçlü” bir puan verdim.
- Noktalama işaretleri ve yazım kurallarına dikkat ederek yazdım. (
4
)
Açıklama: Genel olarak dikkat ettim ama insanlık hali, ufak tefek gözden kaçan bir şeyler olmuş olabilir. Bu konuda hep daha iyi olabiliriz!
***
b. Aldığınız puanları gözden geçirerek aşağıdaki ifadeleri tamamlayınız.
Şimdi de kendi değerlendirmemize bakarak gelecekteki yazma çalışmalarımız için neler yapmamız gerektiğini belirleyelim.
Bundan sonra yazı yazarken metin oluşturma becerilerimi zenginleştirmeye, noktalama ve yazım kurallarına dikkat etme becerilerimi geliştirmeye dikkat etmeliyim.
Açıklama: Kendime verdiğim puanlara baktığımda, yazma planı oluşturma ve doğadan ilham alma konusunda oldukça iyi olduğumu gördüm (5 puan). Ancak, bu planı metne dönüştürme (4 puan) ve yazım kurallarına dikkat etme (4 puan) alanlarında biraz daha gelişebilirim. Bu yüzden boşlukları bu şekilde doldurdum.
***
Aferin çocuklar! Gördüğünüz gibi, doğa bize her zaman ilham veren harika bir öğretmen. Onu iyi gözlemlediğimizde, birçok soruna yaratıcı çözümler bulabiliriz. Unutmayın, her zaman daha iyisini yapabiliriz, önemli olan kendimizi tanımak ve geliştirmek için çaba göstermek!