Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencim, ben 8. Sınıf İnkılap Tarihi öğretmeniniz. Gönderdiğin bu değerlendirme sorularını senin için adım adım, tane tane çözeceğim. Amacımız sadece doğru cevabı bulmak değil, aynı zamanda konuyu tam olarak anlamak. Haydi başlayalım!
A. Aşağıdaki cümlelerdeki boşlukları kutudan seçeceğiniz uygun sözcüklerle doldurunuz.
1. Türkiye Devleti’nin ilk siyasi partisi 9 Eylül 1923’te kurulan ………………………………’dır.
Çözüm:
Adım 1: Bu soruda bizden Türkiye Cumhuriyeti’nin, yani yeni devletimizin ilk siyasi partisinin adını bulmamız isteniyor.
Adım 2: Hatırlayalım, Kurtuluş Savaşı’nı yürüten ve meclisteki çoğunluğu oluşturan “Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu” vardı. İşte bu grup, Mustafa Kemal Atatürk tarafından 9 Eylül 1923’te bir siyasi partiye dönüştürüldü. Bu partinin ilk adı Halk Fırkası‘ydı. Daha sonra “Cumhuriyet” kelimesi eklendi ve Cumhuriyet Halk Fırkası oldu.
Sonuç: Boşluğa Halk Fırkası gelmelidir.
2. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ………………………………’na dayalı olarak kapatıldı.
Çözüm:
Adım 1: Bu soruda, Türkiye’nin ilk muhalefet partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın neden kapatıldığı soruluyor.
Adım 2: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kurulduktan bir süre sonra, 1925 yılında Doğu Anadolu’da Şeyh Sait İsyanı çıktı. Bu isyan, cumhuriyet rejimine karşı bir hareketti. Hükümet, isyanı bastırmak ve ülkede düzeni yeniden sağlamak için özel bir kanun çıkardı. Bu kanunun adı Takrir-i Sükûn Kanunu‘ydu (Huzur ve Güvenliğin Sağlanması Kanunu). İsyanla bağlantısı olduğu düşünülen Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası da bu kanuna dayanılarak kapatıldı.
Sonuç: Boşluğa Takrir-i Sükûn Kanunu gelmelidir.
3. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın başkanı ………………………………’dır.
Çözüm:
Adım 1: Bu soruda ilk muhalefet partimiz olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın başkanının kim olduğu isteniyor.
Adım 2: Bu partiyi kuranlar, Kurtuluş Savaşı’nın önemli komutanlarıydı. Partinin genel başkanlığını ise “Doğu Cephesi Komutanı” olarak tanıdığımız, çok değerli bir paşamız olan Kazım Karabekir yapmıştır.
Sonuç: Boşluğa Kazım Karabekir gelmelidir.
4. Serbest Cumhuriyet Fırkası ……………………………… tarafından 1930 yılında kuruldu.
Çözüm:
Adım 1: Sorumuz, Türkiye’nin ikinci muhalefet partisi denemesi olan Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kim tarafından kurulduğunu soruyor.
Adım 2: 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı Türkiye’yi de etkilemişti. Mustafa Kemal Atatürk, hükümetin ekonomi politikalarının denetlenebilmesi ve farklı fikirlerin mecliste temsil edilmesi için yeni bir partiye ihtiyaç olduğunu düşündü. Bu amaçla yakın arkadaşı olan Paris Büyükelçisi Fethi Okyar‘dan yeni bir parti kurmasını istedi. Böylece 1930 yılında Serbest Cumhuriyet Fırkası kuruldu.
Sonuç: Boşluğa Fethi Okyar gelmelidir.
B. Aşağıdaki ifadeleri dikkatlice okuyunuz. Doğru ifadelerin sonuna “D” harfi, yanlış ifadelerin sonuna “Y” harfi getiriniz.
1. Siyasi partiler ve sivil toplum örgütleri demokrasinin en temel ve en vazgeçilmez ögeleridir. ( )
Çözüm:
Adım 1: Bu ifade, demokrasinin temel unsurlarını soruyor. Demokrasi, halkın yönetime katılması demektir.
Adım 2: İnsanlar, farklı siyasi partiler aracılığıyla kendi görüşlerini yönetime yansıtırlar. Sivil toplum örgütleri (dernekler, vakıflar vb.) de halkın çeşitli konularda sesini duyurmasını sağlar. Bu yüzden her ikisi de demokrasinin olmazsa olmazıdır. Bu ifade kesinlikle doğrudur.
Sonuç: Doğru (D)
2. 23 Nisan 1920’de açılan BMM’de kurulan gruplardan biri de Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu idi. ( )
Çözüm:
Adım 1: Bu soruda, ilk meclisimizdeki gruplardan biri soruluyor.
Adım 2: İlk meclis açıldığında henüz partiler yoktu, milletvekilleri farklı düşüncelere sahip gruplar oluşturmuşlardı. Mustafa Kemal’in liderliğindeki ve Kurtuluş Savaşı’nı destekleyen en büyük grup, Sivas Kongresi’nde kurulan cemiyetlerin birleşmiş hali olan Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu‘ydu. Bu ifade doğrudur.
Sonuç: Doğru (D)
3. Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk muhalefet partisi Serbest Cumhuriyet Fırkası’dır. ( )
Çözüm:
Adım 1: Bu ifade, Türkiye’nin ilk muhalefet partisinin hangisi olduğunu söylüyor.
Adım 2: Unutmayalım, kronoloji yani tarih sırası çok önemli! Cumhuriyet Halk Fırkası 1923’te kuruldu. Ondan sonra kurulan ilk muhalefet partisi 1924’te kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası‘dır. Serbest Cumhuriyet Fırkası ise 1930’da, yani daha sonra kurulmuştur. Dolayısıyla bu ifade yanlıştır.
Sonuç: Yanlış (Y)
4. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ekonomide liberalizmi benimsemiştir. ( )
Çözüm:
Adım 1: Bu soruda Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın ekonomik görüşü soruluyor.
Adım 2: O dönemde iktidardaki Cumhuriyet Halk Fırkası “devletçilik” ilkesini benimsiyordu, yani büyük ekonomik yatırımları devletin yapmasını savunuyordu. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ise buna karşı olarak “liberalizmi” yani özel sektörün ve kişisel girişimlerin desteklenmesi gerektiğini savunuyordu. Bu ifade doğrudur.
Sonuç: Doğru (D)
5. Mustafa Kemal’e 15 Haziran 1926’da Ankara’da suikast planlanmıştır. ( )
Çözüm:
Adım 1: Bu ifadede Atatürk’e yönelik bir suikast girişiminin yeri ve tarihi verilmiş.
Adım 2: Burada çok dikkatli olmalıyız! Tarih (1926) doğru, ancak yer bilgisi yanlış. Mustafa Kemal’e yönelik suikast girişimi Ankara’da değil, bir yurt gezisi sırasında İzmir‘de planlanmıştır. Bu yüzden ifade yanlıştır.
Sonuç: Yanlış (Y)
6. Serbest Cumhuriyet Fırkası parti programına, kadınlara seçimlere katılma hakkının tanınacağı hükmünü koymuştur. ( )
Çözüm:
Adım 1: Bu soruda Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın parti programındaki bir madde soruluyor.
Adım 2: Serbest Cumhuriyet Fırkası, kurulduğu 1930 yılında oldukça modern ve ilerici görüşlere sahipti. Parti programlarında, o dönemde henüz siyasi hakları olmayan kadınlara seçme ve seçilme hakkı verilmesi gerektiğini savunmuşlardır. Bu ifade doğrudur.
Sonuç: Doğru (D)
C. Aşağıda verilen çoktan seçmeli soruların doğru yanıtlarını işaretleyiniz.
1. 1930 yılında, 1929 Dünya Ekonomik Bunalımının yarattığı ekonomik güçlükler yanında, basında ve mecliste bir takım hoşnutsuzluklar belirdi. Mustafa Kemal, çok partili siyasal hayata geçilmesi nin, yaşanan sıkıntıların giderilmesi için çözüm olabileceğini düşündü.
Aşağıda verilenlerden hangisi, Mustafa Kemal’in bu düşüncesi doğrultusunda gerçekleşmiştir?
A) Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın kurulması
B) Halk Fırkası’nın kurulması
C) Erken seçim yapılması
D) Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kurulması
Çözüm:
Adım 1: Soruyu Anlayalım. Soru bize 1929 Ekonomik Krizi sonrası, 1930’lu yıllarda yaşanan sıkıntılara bir çözüm olarak Mustafa Kemal’in çok partili hayatı düşündüğünü ve bu düşünceyle hangi olayın gerçekleştiğini soruyor. Anahtar kelimelerimiz: 1929 Krizi, 1930 yılı, çok partili hayat denemesi.
Adım 2: Şıkları Değerlendirelim.
A) Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın kurulması: Bu parti 1924’te kurulup 1925’te kapatılmıştı. Sorudaki olay ise 1930 yılında geçiyor. Zamanlama uymuyor, bu yüzden bu şık yanlış.
B) Halk Fırkası’nın kurulması: Bu parti zaten iktidardaydı ve 1923’te kurulmuştu. Yeni bir çözüm olarak kurulması mantıksız. Bu şık da yanlış.
C) Erken seçim yapılması: Paragrafta anlatılan durum, yeni bir parti kurularak mecliste farklı seslerin olmasını sağlamaktı. Erken seçim yapmak tek başına bu amacı karşılamaz. Doğrudan yapılan eylem bu değildi.
D) Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kurulması: Evet, tam da paragrafta anlatıldığı gibi! 1929 krizinin etkilerini azaltmak ve hükümeti denetlemek amacıyla Mustafa Kemal’in teşvikiyle Fethi Okyar tarafından 1930 yılında Serbest Cumhuriyet Fırkası kurulmuştur. Bu olay, paragraftaki düşünceyle birebir örtüşüyor.
Adım 3: Sonuca Ulaşalım. Paragrafta belirtilen tarih ve olaylar, Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kuruluş sürecini anlatmaktadır.
Sonuç: Doğru cevap D şıkkıdır.
Umarım tüm açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Unutma, tarih olayları bir zincirin halkaları gibidir, birbiriyle bağlantılıdır. Anlamadığın bir yer olursa tekrar sormaktan çekinme. Derslerinde başarılar dilerim!