Harika bir etkinlik, sevgili öğrencilerim! Gelin hep birlikte bu soruları adım adım inceleyelim ve cevaplayalım. İnkılap Tarihi’nin en önemli konularından olan cepheleri daha iyi anlamamıza yardımcı olacak bu soruları dikkatle okuyalım.
Soru 1:Doğu Cephesi’nin açılmasında Mondros Ateşkes Antlaşması’nın etkisi nedir?
Bu soruyu cevaplarken Mondros’un o meşhur maddelerini hatırlamamız gerekiyor. Hadi adım adım gidelim.
Adım 1: Mondros’u Hatırlayalım
Biliyorsunuz, I. Dünya Savaşı’nı kaybettikten sonra Osmanlı Devleti, Mondros Ateşkes Antlaşması‘nı imzalamak zorunda kalmıştı. Bu antlaşmanın çok ağır maddeleri vardı. Doğu Cephesi’ni ilgilendiren en önemli madde ise 24. maddeydi. Bu madde, “Vilayet-i Sitte” yani Altı Doğu İlinde (Erzurum, Van, Bitlis, Diyarbakır, Sivas, Elazığ) bir karışıklık çıkarsa İtilaf Devletleri’nin bu bölgeleri işgal edebileceğini söylüyordu.
Adım 2: Maddenin Arkasındaki Gerçek Niyet
Peki İtilaf Devletleri’nin amacı neydi? Amaçları, bu topraklarda bir Ermeni devleti kurmaktı. Mondros’un bu maddesi, bu amaca hizmet etmek için konulmuş bir bahaneydi. Eğer bir karışıklık çıkarsa, hemen “Bakın karışıklık çıktı, biz de işgal ediyoruz.” diyebileceklerdi.
Adım 3: Ermenilerin Harekete Geçmesi
Bu durumdan cesaret alan Ermeniler, Doğu Anadolu’da hak iddia ederek saldırılara başladılar. İşte bu saldırılar, zaten Mondros gereği terhis edilmemiş olan Kazım Karabekir komutasındaki 15. Kolordu’nun harekete geçmesine neden oldu. Yani, Mondros Ateşkes Antlaşması, Ermenilere Doğu Anadolu’da bir devlet kurma umudu vererek onları saldırıya teşvik etmiş ve bu da Doğu Cephesi’ndeki savaşın başlamasına zemin hazırlamıştır.
Sonuç: Kısacası, Mondros, Doğu’da bir Ermeni devleti kurulmasına yasal bir zemin oluşturma çabasıydı ve bu durum Ermenileri saldırıya teşvik ederek Doğu Cephesi’nin açılmasına neden olmuştur.
Soru 2:Doğu Cephesi’ndeki savaşı sona erdiren antlaşmanın adı nedir? Bu antlaşma ile hangi yerler geri alınmıştır?
Kazım Karabekir Paşa komutasındaki ordumuzun büyük başarısıyla sonuçlanan bu savaşın sonunda imzalanan antlaşma, bizim için çok değerlidir. Gelin bakalım neymiş bu antlaşma.
Adım 1: Antlaşmanın Adı
Doğu Cephesi’ndeki savaşı sona erdiren ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) imzaladığı ilk uluslararası antlaşma olma özelliğini taşıyan antlaşmanın adı Gümrü Antlaşması‘dır. Bu antlaşma, 3 Aralık 1920’de Ermenistan ile imzalanmıştır.
Adım 2: Geri Alınan Topraklar
Bu antlaşma askeri bir zaferin ardından gelen siyasi bir zaferdi. Bu zaferle birlikte daha önce Ruslara kaybettiğimiz ve “Elviye-i Selase” (Üç Sancak) olarak da bilinen yerlerden bazılarını geri aldık. Gümrü Antlaşması ile:
- Kars
- Sarıkamış
- Iğdır
yeniden vatan topraklarına katılmıştır. Böylece doğu sınırımız büyük ölçüde güvence altına alınmıştır.
Sonuç: Doğu Cephesi’ni kapatan antlaşma Gümrü Antlaşması‘dır ve bu antlaşmayla Kars, Sarıkamış ve Iğdır gibi önemli yerler geri alınmıştır.
Soru 3:Doğu Cephesi’nde kazanılan başarı BMM’ye ulusal ve uluslararası düzeyde neler kazandırmıştır?
Bu zafer sadece toprak kazanmaktan ibaret değildi. Hem içeride (ulusal) hem de dışarıda (uluslararası) çok önemli sonuçları oldu. Bunları ayrı ayrı inceleyelim.
Adım 1: Ulusal (İç Politikadaki) Kazançlar
Ülke içinde bu zaferin yankıları çok büyük oldu:
- Bu, Kurtuluş Savaşı’nda düzenli ordunun kazandığı ilk askeri zaferdi. Bu durum, halkın morali ve kendine olan güvenini inanılmaz derecede artırdı.
- Ankara’da yeni kurulan TBMM’nin otoritesi ve saygınlığı arttı. Halk, TBMM’nin ve onun kurduğu düzenli ordunun vatanı kurtarabileceğine olan inancını pekiştirdi.
- Doğu Cephesi’nin kapanmasıyla buradaki birliklerin bir kısmı ve silahlar, daha çetin savaşların yaşandığı Batı Cephesi’ne kaydırıldı. Bu da Batı Cephesi’ni güçlendirdi.
Adım 2: Uluslararası (Dış Politikadaki) Kazançlar
Dünya sahnesinde ise bu zafer, genç Türkiye için bir dönüm noktasıydı:
- Gümrü Antlaşması, TBMM’nin imzaladığı ilk siyasi ve uluslararası antlaşmadır. Bu sayede TBMM, ilk kez bir devlet (Ermenistan) tarafından resmen tanınmış oldu. Bu, “yok” sayılan bir milletin uluslararası alanda “var” olduğunun ilk ispatıydı.
- Ermeniler, bu antlaşma ile Sevr Antlaşması’ndaki haklarından vazgeçtiklerini kabul ettiler. Bu durum, Sevr Antlaşması’nın geçersiz olduğunu gösteren ilk uluslararası belge oldu.
- Bu zafer, Sovyet Rusya ile ilişkilerin gelişmesine zemin hazırladı ve Moskova Antlaşması’nın imzalanmasına giden yolu açtı.
Sonuç: Doğu Cephesi’ndeki zafer, içeride TBMM’ye olan güveni artırırken, uluslararası alanda ise TBMM’nin tanınmasını sağlayan ve Sevr’i yırtıp atan ilk büyük adım olmuştur.
Umarım bu açıklamalar konuyu daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Unutmayın, tarih olaylar arasındaki neden-sonuç ilişkisini kurabildiğimizde çok daha anlamlı ve kalıcı hale gelir. Başarılar dilerim!