Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Türkçe dersimizden çok güzel iki etkinliği birlikte yapacağız. Hazırsanız kalemlerimizi ve dikkatimizi toplayalım, başlıyoruz!
6. Ağacın üzerindeki yapraklarda yazan sözcükleri inceleyiniz. Bunları “Tekil” ve “Çoğul” başlığı altında uygun sepetlere yazınız.
Sevgili çocuklar, bu soruda yaprakların üzerindeki sözcükleri tekil mi yoksa çoğul mu olduklarına göre ayırmamız isteniyor. Hatırlıyor musunuz, tekil sözcükler bir tane varlığı anlatan sözcüklerdi (mesela “kitap”), çoğul sözcükler ise birden fazla varlığı anlatan sözcüklerdi ve genellikle sonlarına “-ler, -lar” ekini alırlardı (mesela “kitaplar”).
Hadi şimdi hep birlikte yapraklardaki sözcüklere bakalım ve onları doğru sepetlere yerleştirelim:
Adım 1: Yapraklardaki sözcükleri tek tek inceleyelim.
- mevsim: Bir tane mevsimi anlatıyor.
- bahçeler: “-ler” eki almış, birden fazla bahçeyi anlatıyor.
- hava: Bir tane havayı anlatıyor.
- yağmak: Bu bir varlık adı değil, bir iş, oluş, hareket bildiriyor. Yani bu bir fiil (eylem). Fiillerin tekil ya da çoğul hali olmaz. O yüzden bu sözcüğü sepetlere koymayacağız.
- kar: Bir tane karı anlatıyor.
- gökkuşağı: Bir tane gökkuşağını anlatıyor.
- zıplamak: Bu da “yağmak” gibi bir fiil, bir hareket bildiriyor. O yüzden bunu da sepetlere koymayacağız.
- su: Bir tane suyu anlatıyor.
- yağmur: Bir tane yağmuru anlatıyor.
- barajlar: “-lar” eki almış, birden fazla barajı anlatıyor.
- çitler: “-ler” eki almış, birden fazla çiti anlatıyor.
- kangurular: “-lar” eki almış, birden fazla kanguruyu anlatıyor.
Adım 2: Sözcükleri “Tekil” ve “Çoğul” sepetlerine yerleştirelim.
Tekil
- mevsim
- hava
- kar
- gökkuşağı
- su
- yağmur
Çoğul
- bahçeler
- barajlar
- çitler
- kangurular
Gördünüz mü, “yağmak” ve “zıplamak” sözcüklerini sepetlere koymadık çünkü onlar birer fiil, yani bir işi, hareketi anlatıyorlar. Tekil ve çoğul ayrımını sadece varlık isimleri için yaparız.
7. Aşağıdaki şiirin noktalama işaretleri verilmemiştir. Yay ayraç ile belirtilen yerlere uygun noktalama işaretlerini yazınız.
Şimdi de noktalama işaretleri konusundaki bilgilerimizi tazeleyelim. Noktalama işaretleri, yazılarımızı okurken veya okuyan birini dinlerken durmamız gereken yerleri, sesimizin tonunu ayarlamamız gereken yerleri gösterir. Böylece okuduğumuz ya da dinlediğimiz şeyi daha iyi anlarız.
Hadi şiirimize bakalım ve yay ayraç (parantez) içinde olması gereken noktalama işaretlerini bulalım:
Adım 1: Her bir dizeyi (şiir satırını) okuyalım ve hangi noktalama işaretinin gelmesi gerektiğini düşünelim.
- Her ay ( )
Burada bir duraklama var gibi değil mi? Cümle daha bitmemiş, devamı gelecek. O yüzden buraya bir virgül (,) koymalıyız. Virgül, eş görevli sözcükleri ayırır veya bir cümlede kısa bir duraklama gerektiğini gösterir. - Doğum gününü kutluyor Ay( )
Bu dize, bize Ay’ın doğum gününü kutladığını anlatan bitmiş bir cümle. Bu tür bitmiş cümlelerin sonuna nokta (.) koyarız. - Söylesenize bana( )
Burada bir istek, bir rica var. “Bana söyleyin!” der gibi. Bu tür emir veya istek cümlelerinin sonuna bazen nokta, bazen de biraz daha duygu katmak istersek ünlem işareti (!) koyabiliriz. Şiirlerde duygular daha ön planda olduğu için ünlem işareti daha uygun olacaktır. - Yanıp sönen yıldızlar
Bu dizede yay ayraç yok, yani buraya noktalama işareti koymuyoruz. Bu dize, bir sonraki dizeyle anlamca birbirine bağlı, sanki tek bir cümleymiş gibi devam ediyor. - Pastasının mumlarıysa( )
“Eğer pastasının mumlarıysa…” gibi bir anlam taşıyor. Bu bir koşul cümlesinin bir kısmı ve devamında bir soru gelecek. Böyle durumlarda, yani bir koşul bildiren yan cümlenin sonunda virgül (,) kullanırız. - Ay kaç yaşında( )
İşte geldik son dizeye! Burada Ay’ın yaşını merak eden bir soru soruluyor. Soru soran cümlelerin sonuna ne koyardık? Evet, doğru bildiniz! Soru işareti (?) koyarız.
Adım 2: Noktalama işaretlerini yerleştirerek şiiri tekrar yazalım.
Her ay (,)
Doğum gününü kutluyor Ay(.)
Söylesenize bana(!)
Yanıp sönen yıldızlar
Pastasının mumlarıysa(,)
Ay kaç yaşında(?)
Aytül AKAL, Mavisel YENER
Harikasınız çocuklar! Her iki etkinliği de çok güzel tamamladık. Noktalama işaretlerini ve tekil-çoğul ayrımını çok iyi anladığınızdan eminim. Başka bir derste görüşmek üzere!