Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Türkçe dersimizden çok güzel iki etkinliğimiz var. Bu etkinliklerde hem kelimeleri sözlük sırasına göre dizmeyi öğreneceğiz hem de alfabemizdeki ünlü ve ünsüz harfleri hatırlayacağız. Hazırsanız kırmızı kalemlerinizle, defterlerinizle beni dikkatle dinleyin, başlayalım!
4. Etkinlik
Şiirde geçen bazı sözcükler aşağıda verilmiştir. Bunları sözlük sırasına uygun olacak şekilde düzenleyiniz.
Çözüm:
Sevgili çocuklar, sözlük sırası demek, kelimeleri tıpkı sözlükte olduğu gibi, alfabemizdeki harflerin sırasına göre dizmek demektir. Bunu yaparken önce kelimelerin ilk harflerine bakarız. Eğer ilk harfleri aynıysa, o zaman ikinci harflerine bakarız. İkinci harfler de aynıysa üçüncü harflerine bakarız ve bu şekilde devam ederiz.
Şimdi verilen kelimelere bakalım:
- ödev
- çocuk
- oyuncak
- ders
- baba
- öğretmen
Adım 1: Kelimelerin ilk harflerini belirleyelim ve alfabedeki sıralarına göre düşünelim. Alfabemizi hatırlayalım: a, b, c, ç, d, e, f, g, ğ, h, ı, i, j, k, l, m, n, o, ö, p, r, s, ş, t, u, ü, v, y, z
- baba
- çocuk
- ders
- oyuncak
- ödev
- öğretmen
Adım 2: İlk harfleri farklı olan kelimeleri kolayca sıralayabiliriz.
- baba (ilk harfi ‘b’)
- çocuk (ilk harfi ‘ç’)
- ders (ilk harfi ‘d’)
- oyuncak (ilk harfi ‘o’)
Adım 3: Şimdi geriye kalan “ödev” ve “öğretmen” kelimelerine bakalım. İkisinin de ilk harfi ‘ö’. İşte tam da bu durumda kural neydi? Evet, ikinci harflerine bakıyoruz!
- ödev (ikinci harfi ‘d’)
- öğretmen (ikinci harfi ‘ğ’)
Alfabemizde ‘d’ harfi, ‘ğ’ harfinden önce gelir. Bu yüzden “ödev” kelimesi, “öğretmen” kelimesinden önce gelir.
Adım 4: Tüm kelimeleri doğru sıraya dizelim.
Sonuç:
- baba
- çocuk
- ders
- oyuncak
- ödev
- öğretmen
5. Etkinlik
Alfabemizdeki ünlü ve ünsüz harfleri listeleyiniz.
Çözüm:
Türk alfabesinde tam 29 harf vardır çocuklar. Bu harflerin bazılarını söylerken ağzımızdan hava rahatça çıkar, boğazımızda ya da ağzımızda bir yere takılmaz. Bunlara ünlü (sesli) harfler deriz. Bazılarını söylerken ise dilimiz, dişimiz, dudağımız havayı biraz engeller. Bunlara da ünsüz (sessiz) harfler deriz.
Adım 1: Ünlü harfleri hatırlayalım.
Ünlü harfler:
- a
- e
- ı
- i
- o
- ö
- u
- ü
Gördüğünüz gibi, tam 8 tane ünlü harfimiz var!
Adım 2: Şimdi de ünsüz harfleri listeleyelim. Bunlar, ünlü harfler dışındaki tüm harflerdir.
Ünsüz harfler:
- b
- c
- ç
- d
- f
- g
- ğ
- h
- j
- k
- l
- m
- n
- p
- r
- s
- ş
- t
- v
- y
- z
Harika! Tam 21 tane de ünsüz harfimiz var. 8 ünlü + 21 ünsüz = 29 harf. Türk alfabesi tamam!
Şimdi de metnin altındaki küçük notu okuyup son etkinliğimizi yapalım:
Şiirin her satırına dize (mısra) denir. Dizelerin ilk harfi büyük yazılır. Şiirde dört dize bir araya gelerek kıtayı (dörtlüğü) oluşturur.
Bu bilgi çok önemli çocuklar! Bir şiirdeki her bir satıra dize diyormuşuz. Ve dört dize bir araya geldiğinde kıta oluyormuş. Tıpkı bizim İstiklal Marşı’mızda olduğu gibi.
Şimdi bizden istenen şeyi yapalım:
Şiirin ilk iki dizesindeki ünlü harflerin altlarını kırmızı kalemle çiziniz.
Çözüm:
İşte dizelerimiz:
Dedi ki öğretmenimiz
İlk günkü dersin sonunda
Adım 1: İlk dizedeki ünlü harflerin altlarını çizelim.
Dedi kiöğretmenimiz
Adım 2: İkinci dizedeki ünlü harflerin altlarını çizelim.
İlk günkü dersin sonunda
Aferin size çocuklar! Bugün hem sözlük sıralamasını, hem ünlü ve ünsüz harfleri, hem de şiirdeki dizelerin ünlü harflerini bulmayı öğrendik. Çok güzel çalıştınız!