Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Türkçe dersimizden çok önemli iki konuyu, yazım ve noktalama kurallarını ve sözlük sıralamasını öğreneceğiz. Hazırsanız başlayalım!
8. Aşağıdaki paragrafta yazım yanlışları ve noktalama eksiklikleri vardır. Bunları bulup düzelterek paragrafı tekrar yazınız.
Siz hiç gece bekçilerinin satlerini gördünüz mü( ) görmediyse-niz mutlaka görün( ) Hatta açma olanağınız varsa açın( ) içine bakın( ) babam bir lisede gece bekçiliğine başlayıncaya kadar bende öyle bir saat görmemiştim( )
Miyase SERTBARUT
(Kısaltılmıştır.)
Sevgili çocuklar, bu paragrafı okuduğumuzda bazı yerlerde hem kelimelerin yanlış yazıldığını hem de noktalama işaretlerinin eksik olduğunu görüyoruz. Tıpkı bir ressamın tablosunu tamamlarken eksik renkleri eklemesi gibi, biz de bu paragrafı doğru kelimeler ve noktalama işaretleriyle tamamlayacağız. Hadi adım adım inceleyelim:
- Adım 1: İlk cümleyi inceleyelim.
“Siz hiç gece bekçilerinin satlerini gördünüz mü( )”
Burada iki önemli hata var. Birincisi, “satlerini” kelimesi yanlış yazılmış. Doğrusu, zamanı gösteren alet olan saat kelimesinden türeyen “saatlerini” olmalıydı. İkincisi, cümlenin sonunda bir soru soruluyor (“gördünüz mü?”), bu yüzden parantez içine soru işareti (?) gelmeliydi.
Düzeltilmiş hali: “Siz hiç gece bekçilerinin saatlerini gördünüz mü?”
- Adım 2: İkinci cümleyi inceleyelim.
“görmediyse-niz mutlaka görün( )”
Burada da hatalarımız var. Öncelikle yeni bir cümleye başladığımız için “görmediyse” kelimesinin ilk harfi büyük olmalıydı. Ayrıca kelime yanlış bölünmüş, “görmediyseniz” bitişik yazılır. İkinci olarak, bu bir emir cümlesi (“görün”), bu yüzden cümlenin sonuna nokta (.) koymalıyız.
Düzeltilmiş hali: “Görmediyseniz mutlaka görün.”
- Adım 3: Üçüncü cümleyi inceleyelim.
“Hatta açma olanağınız varsa açın( )”
Bu cümlede “açın” kelimesinden sonra noktalama işareti eksik. Bu da bir emir cümlesi olduğu için sonuna nokta (.) koymalıyız. Ayrıca, “açma olanağınız varsa” kısmı bir şart belirtiyor, bu yüzden “açın” kelimesinden önce virgül (,) kullanmak cümlenin daha anlaşılır olmasını sağlar.
Düzeltilmiş hali: “Hatta açma olanağınız varsa, açın.”
- Adım 4: Dördüncü cümleyi inceleyelim.
“içinebakın( )”
Yine yeni bir cümleye başladık, bu yüzden “içine” kelimesinin ilk harfi büyük olmalı. “Bakın” da bir emir cümlesi olduğu için sonuna nokta (.) gelmeli.
Düzeltilmiş hali: “İçinebakın.”
- Adım 5: Son cümleyi inceleyelim.
“babam bir lisede gece bekçiliğine başlayıncaya kadar bende öyle bir saat görmemiştim( )”
Burada üç hata var. “Babam” kelimesinin ilk harfi büyük olmalı, çünkü yeni bir cümleye başlıyoruz. “Bende” kelimesindeki “de” eki ayrı yazılmalıydı, çünkü burada bir şeyin içinde olma anlamı değil, “ben de” yani “ben de dahil” anlamı var. Bağlaç olan “de” her zaman ayrı yazılır. Son olarak, cümlenin sonunda nokta (.) eksik.
Düzeltilmiş hali: “Babam bir lisede gece bekçiliğine başlayıncaya kadar ben de öyle bir saat görmemiştim.”
Şimdi tüm düzeltmeleri birleştirip paragrafımızı yeniden yazalım:
Çözüm:
Siz hiç gece bekçilerinin saatlerini gördünüz mü? Görmediyseniz mutlaka görün. Hatta açma olanağınız varsa, açın. İçine bakın. Babam bir lisede gece bekçiliğine başlayıncaya kadar ben de öyle bir saat görmemiştim.
9. Aşağıdaki sözcükleri, sözlükteki sıralanışlarına uygun olarak numaralandırınız.
Sevgili öğrenciler, sözlük sıralaması yaparken kelimeleri tıpkı alfabedeki harflerin sırası gibi A’dan Z’ye doğru dizeriz. Bunu yaparken önce kelimelerin ilk harflerine bakarız. Eğer ilk harfler aynıysa, ikinci harflere bakarız ve bu şekilde devam ederiz. Hadi verilen kelimeleri bu kurala göre sıralayalım:
- Adım 1: Kelimelerimizi ve ilk harflerini belirleyelim.
- biz (ilk harfi: b)
- aile (ilk harfi: a)
- Türkçe (ilk harfi: t)
- değerler (ilk harfi: d)
- Adım 2: İlk harfleri alfabetik sıraya koyalım.
Alfabemizde önce ‘a’, sonra ‘b’, sonra ‘d’ ve en son ‘t’ harfi gelir.
- a (aile)
- b (biz)
- d (değerler)
- t (Türkçe)
- Adım 3: Kelimelerimizi bu sıraya göre numaralandıralım.
Böylece kelimelerin sözlükteki sıralamasını bulmuş oluruz.
Çözüm:
- aile – 1
- biz – 2
- değerler – 3
- Türkçe – 4