Merhaba sevgili 3. sınıf öğrencilerim! Bugün Türkçe dersinde çok güzel ve eğlenceli sorular çözeceğiz. Hazır mısınız? Önümüzdeki sayfadaki şiiri ve bilgileri dikkatlice okuyarak bu soruları adım adım, kolayca cevaplayacağız. Haydi başlayalım!
***
4. Şiire bir başlık vermeniz istense bu ne olurdu?
Sevgili öğrencim, bir şiire başlık verirken, o şiirin bize ne anlattığını, hangi duyguları veya düşünceleri hissettirdiğini düşünmeliyiz. Şiiri tekrar okuyalım ve şairin bize neyden bahsettiğini bulalım:
Bir çakıl taşı var çantamda,
Bir düğme bir de kozalak.
Anmak için geçen yazı.
Çakıl beyaz, kozalak kırık, düğme parlak.Denizi duyuyorum bakınca çakıl taşına.
Koklayınca kozalağı ormandayım.
Düğmeyi nerde buldum bilmiyorum.
Ama seyretmeyi seviyorum.
Şiirde şairin çantasında taşıdığı üç özel nesne var: çakıl taşı, düğme ve kozalak. Bu nesneler şaire ne yapıyor? Onlara bakınca denizi, ormanı hatırlıyor, yani geçmişteki güzel anılarını canlandırıyor. Şair bu nesneleri çok seviyor ve onlarla anılarını taze tutuyor.
O zaman şiirin ana fikri, bu küçük nesnelerin şaire hatırlattığı anılar ve duygular olabilir. Bu düşünceden yola çıkarak şiire uygun bir başlık bulalım:
- Çantamdaki Anılar
- Küçük Hatıralar
- Nesnelerin Sırrı
- Bana Anıları Hatırlatanlar
Bu başlıkların hepsi şiirin konusuna çok uygun. Ben bunlardan birini seçerek cevabı tamamlayacağım.
Çözüm:
Şiirde şairin çantasında taşıdığı çakıl taşı, düğme ve kozalak gibi nesnelerden bahsediliyor. Şair bu nesnelere bakınca geçmiş anılarını, denizi ve ormanı hatırlıyor. Bu nesneler şair için birer hatıra kaynağıdır.
Bu nedenle şiire, bu nesnelerin şaire hatırlattığı anıları çağrıştıran bir başlık vermeliyiz.
Cevap:Çantamdaki Anılar
***
5. Şiirin birinci dörtlüğünün dördüncü dizesini aşağıya yazınız. Kaç sözcük ve kaç heceden oluştuğunu bulup cümleyi tamamlayınız.
Haydi şiirin birinci dörtlüğüne yani ilk dört satırına bakalım. Dördüncü dize de bu dörtlüğün son satırıdır.
Bir çakıl taşı var çantamda,
Bir düğme bir de kozalak.
Anmak için geçen yazı.
Çakıl beyaz, kozalak kırık, düğme parlak.
Adım 1: Dördüncü dizeyi yazalım.
Dördüncü dize: Çakıl beyaz, kozalak kırık, düğme parlak.
Adım 2: Dizedeki sözcükleri sayalım.
Sözcükler, anlamlı en küçük kelime gruplarıdır. Bu dizedeki sözcükleri tek tek sayalım:
- Çakıl
- beyaz
- kozalak
- kırık
- düğme
- parlak
Gördüğümüz gibi, bu dizede toplam 6 sözcük var.
Adım 3: Dizedeki heceleri sayalım.
Heceler, bir kelimeyi söylerken ağzımızdan tek seferde çıkan seslerdir. Her sözcüğün hecelerini tek tek sayıp sonra hepsini toplayalım:
- Çakıl: Ça-kıl (2 hece)
- beyaz: be-yaz (2 hece)
- kozalak: ko-za-lak (3 hece)
- kırık: kı-rık (2 hece)
- düğme: düğ-me (2 hece)
- parlak: par-lak (2 hece)
Şimdi tüm heceleri toplayalım: 2 + 2 + 3 + 2 + 2 + 2 = 13 hece.
Adım 4: Cümleyi tamamlayalım.
Dize 6 sözcük ve 13 heceden oluşmuştur.
Çözüm:
Şiirin birinci dörtlüğünün dördüncü dizesi:
Çakıl beyaz, kozalak kırık, düğme parlak.
Bu dizedeki sözcükler:
- Çakıl
- beyaz
- kozalak
- kırık
- düğme
- parlak
Toplam 6 sözcük vardır.
Bu dizedeki heceler:
- Ça-kıl (2)
- be-yaz (2)
- ko-za-lak (3)
- kı-rık (2)
- düğ-me (2)
- par-lak (2)
Toplam 2 + 2 + 3 + 2 + 2 + 2 = 13 hece vardır.
Cevap:
Çakıl beyaz, kozalak kırık, düğme parlak.
Dize 6 sözcük ve 13 heceden oluşmuştur.
***
6. Aşağıdaki kutucukların içinde karışık olarak heceler verilmiştir. Bunları anlamlı sözcükler olacak şekilde sıralayınız ve altlarına yazınız.
Bu soru tam bir bulmaca sorusu! Karışık heceleri doğru sıraya koyarak anlamlı kelimeler oluşturacağız. Hadi her birini dikkatlice inceleyelim:
Adım 1: İlk kutucuk: kal_ta_por
Bu hecelerle hangi kelimeyi oluşturabiliriz? “kal”, “ta”, “por”. Biraz düşününce akla gelen ilk kelime, kışın çok sevdiğimiz, içi C vitamini dolu bir meyve: portakal! Heceleri de por-ta-kal, tam uyuyor.
- kal_ta_por → portakal
Adım 2: İkinci kutucuk: luk_mur_yağ
“luk”, “mur”, “yağ”. Yağmur yağdığında bizi ıslanmaktan koruyan bir giysi var, neydi o? Evet, yağmurluk! Heceleri: yağ-mur-luk, yine tam uydu.
- luk_mur_yağ → yağmurluk
Adım 3: Üçüncü kutucuk: li_na_ba
“li”, “na”, “ba”. Denizde yaşayan dev gibi bir hayvan geliyor aklıma. Ne olabilir? Balina! Heceleri: ba-li-na, harika!
- li_na_ba → balina
Adım 4: Dördüncü kutucuk: lü_ku_be
“lü”, “ku”, “be”. Bu biraz düşündürücü olabilir. Küçük bir ev, barınak gibi bir yer… Evet, kulübe! Heceleri: ku-lü-be. İşte bu!
- lü_ku_be → kulübe
Çözüm:
Verilen karışık heceleri düzenleyerek anlamlı sözcükler oluşturalım:
Cevap:
kal_ta_por → portakal
luk_mur_yağ → yağmurluk
li_na_ba → balina
lü_ku_be → kulübe
***
7. Aşağıda, satır sonuna sığmayan bazı sözcükler, hecelerine kısa çizgiyle ayrılmıştır. Bunlardan hecelerine yanlış ayrılanları belirleyip doğru ayrılmış iki hâllerini altlarına yazınız.
Sevgili öğrencilerim, bir kelime satır sonuna sığmadığında, onu hecelerinden ayırarak yazarız. Ama bunu yaparken dikkat etmemiz gereken bir kural var: Kelimeyi sadece hecelerin bittiği yerden ayırabiliriz, ortasından bölemeyiz. Şimdi verilen kelimeleri tek tek inceleyelim ve hangilerinin yanlış ayrıldığını bulup doğrusunu yazalım.
1. Kelime:okul-daki (Asıl kelime: okuldaki)
- Bu kelimenin heceleri: o-kul-da-ki.
- Verilen ayırma: “okul-” diye bitirilmiş. Ama “okul” diye bir hece yoktur. “o-kul” iki hecedir. Bu yüzden bu ayırma yanlış.
- Doğru ayırma hâlleri: Kelimeyi hecelerinden istediğimiz yerden ayırabiliriz, yeter ki bir heceyi bölmeyelim.
- o-kul- / daki (o-kul hecesinden sonra ayrılmış)
- o-kul-da / ki (o-kul-da hecesinden sonra ayrılmış)
2. Kelime:kita-plıktan (Asıl kelime: kitaplıktan)
- Bu kelimenin heceleri: ki-tap-lık-tan.
- Verilen ayırma: “kita-” diye bitirilmiş. “ki-ta” iki hecedir. Bu ayırma “ki-tap-” şeklinde olsaydı doğru olurdu. Ancak burada “kita-” kısmı “ki-ta” şeklinde ayrılmış ve devamı alt satıra geçmiş. Bu durumda “ki-tap-” şeklinde de ayrılabilir, “ki-ta-” şeklinde de ayrılabilir. Yani bu ayırma doğru kabul edilebilir.
- Soru bizden yanlış ayrılanları bulmamızı istediği için bu kelimeye işlem yapmıyoruz.
3. Kelime:kıla-vuzu (Asıl kelime: kılavuzu)
- Bu kelimenin heceleri: kı-la-vu-zu.
- Verilen ayırma: “kıla-” diye bitirilmiş. Ama “kıla” diye bir hece yoktur. “kı-la” iki hecedir. Bu yüzden bu ayırma yanlış.
- Doğru ayırma hâlleri:
- kı-la- / vuzu (kı-la hecesinden sonra ayrılmış)
- kı-la-vu / zu (kı-la-vu hecesinden sonra ayrılmış)
4. Kelime:teneff-üste (Asıl kelime: teneffüste)
- Bu kelimenin heceleri: te-nef-füs-te.
- Verilen ayırma: “teneff-” diye bitirilmiş. Ama “teneff” diye bir hece yoktur. “te-nef” iki hecedir. Bu yüzden bu ayırma yanlış.
- Doğru ayırma hâlleri:
- te-nef- / füste (te-nef hecesinden sonra ayrılmış)
- te-nef-füs / te (te-nef-füs hecesinden sonra ayrılmış)
Çözüm:
Yanlış ayrılan kelimeleri ve doğru hâllerini aşağıda bulabilirsin:
Cevap:
Aşağıdaki kelimeler hecelerine yanlış ayrılmıştır:
1. Kelime: okul-daki
Doğru ayrılmış iki hâli:
- o-kul- / daki
- o-kul-da / ki
2. Kelime: kıla-vuzu
Doğru ayrılmış iki hâli:
- kı-la- / vuzu
- kı-la-vu / zu
3. Kelime: teneff-üste
Doğru ayrılmış iki hâli:
- te-nef- / füste
- te-nef-füs / te