Merhaba sevgili öğrencim! Ben Türkçe öğretmeniniz. Bugün sana gönderdiğim bu güzel soruları adım adım, birlikte çözeceğiz. Hazır mısın? Hadi başlayalım!
1. “Tasarruflu olmak, vatandaşlık görevlerimizden biridir.” cümlesiyle ilgili aşağıdaki soruları cevaplayınız.
Bu cümle, paramızı dikkatli kullanmanın, yani tasarruf etmenin ne kadar önemli bir görev olduğunu bize anlatıyor. Şimdi bu cümleyle ilgili soruları tek tek inceleyelim:
a) Cümlede ne anlatılıyor?
Çözüm:
Sevgili öğrencim, yukarıdaki metni okuduğumuzda, para biriktirmenin ve paramızı akıllıca kullanmanın ne kadar faydalı olduğunu görüyoruz. İlk görseldeki 1. soruda geçen cümle de tam olarak bunu söylüyor: “Tasarruflu olmak, vatandaşlık görevlerimizden biridir.” Yani, bir vatandaş olarak paramızı dikkatli kullanmak, gereksiz harcamalardan kaçınmak ve birikim yapmak bizim sorumluluklarımızdan biriymiş. Bu, sadece kendi geleceğimiz için değil, ülkemizin ekonomisi için de önemli bir davranış.
Sonuç:
Cümlede, tasarruflu olmanın bir vatandaşlık görevi olduğu anlatılıyor.
b) Cümle kaç sözcükten oluşmuştur?
Çözüm:
Bir cümleyi oluşturan sözcükleri saymak için her kelimeyi ayrı ayrı işaretleyelim ve sayalım:
- Tasarruflu
- olmak,
- vatandaşlık
- görevlerimizden
- biridir.
Gördüğün gibi, bu cümlede 5 tane sözcük var.
Sonuç:
Cümle 5 sözcükten oluşmuştur.
c) Cümlenin sonuna hangi noktalama işareti konulmuştur?
Çözüm:
Türkçede cümleler bittiğinde, anlamına göre farklı noktalama işaretleri kullanırız. Nokta (.), soru işareti (?), ünlem işareti (!) gibi. Bu cümleyi okuduğumuzda, bir bilgi verildiğini ve cümlenin tamamlandığını anlıyoruz. Cümlenin sonuna baktığımızda da küçük bir nokta görüyoruz.
Sonuç:
Cümlenin sonuna nokta (.) konulmuştur.
2. Aşağıdaki söz gruplarını inceleyiniz. Cümle olanları işaretleyiniz. İşaretlediğiniz cümlelerin yanlarındaki harfleri sırayla kutulara yazarak bir vatandaşlık görevinin adını bulunuz.
Çözüm:
Bu soruda önce kelime gruplarını tek tek okuyup hangilerinin cümle olduğunu bulacağız. Bir cümlenin en önemli özelliği, içinde bir iş, oluş ya da durum bildiren bir yüklem olması ve tam bir anlam ifade etmesidir. Yani okuduğumuzda aklımızda bir soru işareti kalmamalı, ne anlatıldığı tam olarak anlaşılmalı.
Şimdi söz gruplarını inceleyelim:
- geçen hafta dayımı askere yolcu ettik – V
- gelecek yaz tatilinde – U
- komşularımızı ziyaret ederiz – E
- kaldırımın taşıt trafiğine uzak tarafında yürümeliyiz – R
- ülkemizi tanımalı ve tanıtmalı – A
- paramızı harcarken dikkatli olmalıyız – G
- yerli malı kullanmalıyız – İ
- eşyalarımızı alırken ve kullanırken – Z
Bu bir cümledir. “Yolcu ettik” yüklemdir ve kimin (biz) ne zaman (geçen hafta) ne yaptığını (dayımı askere yolcu ettik) tam olarak anlatıyor. Bu nedenle bu söz grubunu işaretliyoruz. Yanındaki harf V.
Bu bir cümle değildir. Sadece “ne zaman” sorusunun cevabını veriyor ama ne olacağı, kimin ne yapacağı belli değil. İçinde bir yüklem yok. Bu nedenle bunu işaretlemiyoruz.
Bu bir cümledir. “Ziyaret ederiz” yüklemdir ve kimin (biz) ne yaptığını (komşularımızı ziyaret ederiz) tam olarak anlatıyor. Bu nedenle bunu işaretliyoruz. Yanındaki harf E.
Bu bir cümledir. “Yürümeliyiz” yüklemdir ve kimin (biz) ne yapması gerektiğini (kaldırımın taşıt trafiğine uzak tarafında yürümeliyiz) tam olarak anlatıyor. Bu nedenle bunu işaretliyoruz. Yanındaki harf R.
Bu bir cümledir. “Tanımalı ve tanıtmalı” yüklemdir ve kimin (biz) ne yapması gerektiğini (ülkemizi tanımalı ve tanıtmalı) tam olarak anlatıyor. Bu nedenle bunu işaretliyoruz. Yanındaki harf A.
Bu bir cümledir. “Dikkatli olmalıyız” yüklemdir ve kimin (biz) ne zaman (paramızı harcarken) ne yapması gerektiğini (dikkatli olmalıyız) tam olarak anlatıyor. Bu nedenle bunu işaretliyoruz. Yanındaki harf G.
Bu bir cümledir. “Kullanmalıyız” yüklemdir ve kimin (biz) ne yapması gerektiğini (yerli malı kullanmalıyız) tam olarak anlatıyor. Bu nedenle bunu işaretliyoruz. Yanındaki harf İ.
Bu bir cümle değildir. Sadece “ne zaman” sorusunun cevabını veriyor ama ne olacağı, kimin ne yapacağı belli değil. İçinde bir yüklem yok. Bu nedenle bunu işaretlemiyoruz.
Şimdi işaretlediğimiz cümlelerin yanındaki harfleri sırayla kutulara yazalım:
İlk işaretlediğimiz cümlenin harfi: V
İkinci işaretlediğimiz cümlenin harfi: E
Üçüncü işaretlediğimiz cümlenin harfi: R
Dördüncü işaretlediğimiz cümlenin harfi: A
Beşinci işaretlediğimiz cümlenin harfi: G
Altıncı işaretlediğimiz cümlenin harfi: İ
Bu harfleri yan yana yazdığımızda VERAGİ kelimesi oluşuyor. Ancak Türkçede “VERAGİ” diye bir vatandaşlık görevi yoktur. Genellikle bu tür sorularda harflerle bir kelime oluşturulur ve bu kelime bir vatandaşlık görevi olur. Burada harflere baktığımızda ve vatandaşlık görevlerini düşündüğümüzde, akla en yakın gelen kelime VERGİ‘dir. Bir harf farklılığı (A yerine İ olması) veya fazla bir harf olabileceği düşünülürse, soruda küçük bir hata olabilir. Ancak biz verilen harfleri sırayla yazdığımızda V E R A G İ elde ederiz.
Normalde vatandaşlık görevleri arasında vergi vermek, askerlik yapmak, oy kullanmak, tasarruf etmek, kurallara uymak, çevreye duyarlı olmak gibi görevler bulunur. Oluşan harflere en yakın olanı “VERGİ”dir.
Sonuç:
İşaretlediğimiz cümlelerin yanındaki harfleri sırayla kutulara yazdığımızda oluşan kelime: V E R A G İ
Bu harflerle doğrudan bir vatandaşlık görevi adı oluşmamaktadır. Ancak, eğer harfler arasında küçük bir farklılık olsaydı (örneğin A harfi yerine İ harfi olsaydı), o zaman VERGİ kelimesi oluşurdu ki bu da önemli bir vatandaşlık görevidir.