Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün Türkçe dersinde hep birlikte çok önemli ve eğlenceli bir etkinliğe imza atacağız. Yazılarımızı daha düzenli ve anlaşılır hale getirmek için kelimeleri satır sonunda nasıl doğru böleceğimizi öğreneceğiz. Bazen bir kelime satırın sonuna sığmaz, değil mi? İşte o zaman kelimeyi hecelerine ayırıp bir kısmını üst satırda bırakırız, kalan kısmını da alt satıra yazarız. Ama bunu yaparken bazı kurallara dikkat etmeliyiz. Hazır mıyız?
Şimdi önümüzdeki 6. Etkinlik‘e bakalım:
6. Etkinlik.
Sözcükleri hecelerine ayırırken kısa çizgi kullandık. Kısa çizgiyi, satır sonuna sığmayan sözcükleri uygun hecesinden ayırmak için de kullanırız.
Metinde satır sonuna sığmayan sözcükleri belirleyip aşağıya listeleyiniz. Bunların hangi hecelerinden bölündüğüne dikkat ediniz.
Bu etkinlikte bizden iki şey isteniyor:
- İkinci görseldeki metni okuyarak, satır sonunda bölünebilecek kelimeleri bulup listelemek.
- Görseldeki boşlukları doldurarak verilen kelimeleri doğru şekilde hecelerine ayırıp satır sonu bölümlerini göstermek.
Hadi, ilk adımla başlayalım!
Adım 1: Metindeki (ikinci görseldeki) kelimeleri belirleyip satır sonunda nasıl bölünebileceklerini gösterelim.
İkinci görseldeki “Ben Kendimi İfade Edebilirim” başlıklı metni dikkatlice okuduğumuzda, satır sonuna sığmayıp hecelerine ayrılabilecek birçok kelime görüyoruz. Bu kelimelerden bazılarını ve nasıl bölünebileceklerini aşağıya listeleyelim. Unutmayın, metinde belirtilen önemli bir kural var: “Satır sonunda tek bir ünlüden oluşan hece bırakılmamalıdır.” Bu kurala özellikle dikkat edeceğiz.
karşılaştığınızda: Bu uzun kelimeyi hecelerine ayırırsak: kar-şı-laş-tı-ğı-nız-da.
Satır sonunda bölmek istersek:
- kar- | şılaştığınızda
- karşı- | laştığınızda
- karşılaş- | tığınızda
- karşılaştı- | ğınızda
- karşılaştığı- | nızda
- karşılaştığınız- | da
edebilirim: Bu kelimeyi hecelerine ayıralım: e-de-bi-li-rim. Şimdi kuralı hatırlayalım: “Satır sonunda tek bir ünlüden oluşan hece bırakılmamalıdır.” Bu yüzden kelimeyi e- | debilirim şeklinde bölemeyiz. Yani ‘e’ tek başına satır sonunda kalamaz. Doğru bölmeler şöyle olabilir:
- ede- | bilirim
- edebi- | lirim
- edebili- | rim
bilgisiydi: Bu kelimeyi hecelerine ayırırsak: bil-gi-si-y-di.
Satır sonunda bölmek istersek:
- bil- | gisiydi
- bilgi- | siydi
- bilgisi- | ydi
anlayamadım: Bu kelimeyi hecelerine ayırırsak: an-la-ya-ma-dım.
Satır sonunda bölmek istersek:
- an- | layamadım
- anla- | yamadım
- anlaya- | madım
- anlayama- | dım
öğretmene: Bu kelimeyi hecelerine ayırırsak: öğ-ret-me-ne.
Satır sonunda bölmek istersek:
- öğ- | retmene
- öğret- | mene
- öğretme- | ne
sormalıyım: Bu kelimeyi hecelerine ayırırsak: sor-ma-lı-yım.
Satır sonunda bölmek istersek:
- sor- | malıyım
- sorma- | lıyım
- sormalı- | yım
Gördüğünüz gibi, kelimeleri hecelerine ayırırken ve satır sonunda bölerken bu kurallara dikkat etmek çok önemli. Şimdi de görseldeki örnek kelimeleri inceleyelim ve doğru bir şekilde hecelerine ayıralım.
Adım 2: Görseldeki örnek kelimeleri hecelerine ayırıp satır sonu bölümlerini gösterelim.
1. rahatlayıp
Bu kelimeyi hecelerine ayırırsak: ra-hat-la-yıp
Satır sonunda bölmek istersek, aşağıdaki gibi çizgilerle ayırabiliriz:
- ra- | hatlayıp
- rahat- | layıp
- rahatla- | yıp
2. gülümsemeyle
Bu kelimeyi hecelerine ayırırsak: gü-lüm-se-mey-le
Satır sonunda bölmek istersek:
- gü- | lümsemeyle
- gülüm- | semeyle
- gülümse- | meyle
- gülümseme- | yle
3. sıkıntılarından
Bu kelimeyi hecelerine ayırırsak: sı-kın-tı-la-rın-dan
Satır sonunda bölmek istersek:
- sı- | kıntılarından
- sıkın- | tılarından
- sıkıntı- | larından
- sıkıntıla- | rından
- sıkıntılar- | ından
4. muhtemelen
Bu kelimeyi hecelerine ayırırsak: muh-te-me-len
Satır sonunda bölmek istersek:
- muh- | temelen
- muhte- | melen
- muhteme- | len
5. afetlerle
Bu kelimeyi hecelerine ayırırsak: a-fet-ler-le
Şimdi burada çok önemli bir kuralımız vardı, hatırlayalım: “Satır sonunda tek bir ünlüden oluşan hece bırakılmamalıdır.” Yani kelimenin başındaki “a” tek başına bir hece olsa da, satır sonunda tek başına bırakılamaz veya alt satıra tek başına geçirilemez. Bu yüzden a- | fetlerle şeklinde bölmek yanlış olurdu.
Bu kelimeyi satır sonunda doğru bölmek istersek:
- afet- | lerle
- afetler- | le
Aferin çocuklar! Gördüğünüz gibi, kelimeleri hecelerine ayırmak ve satır sonunda doğru bölmek, yazılarımızın hem daha düzenli hem de okuyanlar için daha kolay anlaşılır olmasını sağlar. Bu kurallara dikkat ederek her zaman harika ve kurallara uygun yazılar yazabilirsiniz. Unutmayın, Türkçe’mizi doğru kullanmak hepimizin görevi!