Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Türkçe dersinde çok keyifli iki etkinliğimiz var. Birlikte hem cümle kurma becerilerimizi geliştireceğiz hem de yazım ve noktalama kurallarını pekiştireceğiz. Hazır mısınız? Başlayalım o zaman!
13. Aşağıda karışık olarak verilen kelimelerden cümleler oluşturup yazınız.
Bu etkinliğimizde, bize karışık bir şekilde verilmiş kelimeleri alıp onlardan anlamlı ve güzel cümleler kuracağız. Tıpkı bir yapboz gibi, kelimeleri doğru yerlerine koyarak resmi tamamlayacağız.
a) Kelimeler: göstermeliyiz, saygı, her zaman, büyüklerimize
Bu kelimelere baktığımızda, birine karşı nasıl davranmamız gerektiğini anlıyoruz. “Saygı” göstermemiz gereken şey, “büyüklerimize” ise o saygıyı göstereceğimiz kişiler. Peki ne zaman? “Her zaman”. Ve bu davranışı yapmamız gerektiğini belirten kelime de “göstermeliyiz”. Şimdi bunları bir araya getirelim:
Adım 1: Cümlenin kime yönelik olduğunu belirleyelim: “büyüklerimize”.
Adım 2: Ne zaman yapılması gerektiğini ekleyelim: “her zaman”.
Adım 3: Ne yapmamız gerektiğini söyleyelim: “saygı göstermeliyiz”.
Çözüm:
Büyüklerimize her zaman saygı göstermeliyiz.
b) Kelimeler: olağanüstü, vardır, masallarda, varlıklar
Bu kelimeler bize masalları hatırlatıyor, değil mi? Masallarda ne olur? Genellikle gerçek hayatta olmayan, farklı “varlıklar” bulunur. Bu varlıklar nasıl varlıklardır? “Olağanüstü” varlıklardır. Peki bunlar nerede “vardır”? “Masallarda”. Hadi bu kelimeleri anlamlı bir sıraya koyalım:
Adım 1: Cümlenin nerede geçtiğini belirtelim: “Masallarda”.
Adım 2: Nelerin var olduğunu söyleyelim: “olağanüstü varlıklar”.
Adım 3: Yüklemi ekleyelim: “vardır”.
Çözüm:
Masallarda olağanüstü varlıklar vardır.
c) Kelimeler: bağımsızlığımızın, bayrak, sembolüdür
Bu kelimeler de bize ülkemizin en önemli değerlerinden birini hatırlatıyor. Ülkemizin “bayrağı”, neyin “sembolüdür”? Tabii ki “bağımsızlığımızın”. Bu kelimelerle harika bir cümle kurabiliriz:
Adım 1: Cümlenin öznesini, yani kimden bahsettiğimizi belirleyelim: “Bayrak”.
Adım 2: Bayrağın ne olduğunu açıklayalım: “bağımsızlığımızın sembolüdür”.
Çözüm:
Bayrak bağımsızlığımızın sembolüdür.
***
14. Aşağıdaki metinde bazı yazım ve noktalama hataları yapılmıştır. Bu hataları düzeltip metni tekrar yazınız.
Şimdi de dedektiflik zamanı! Aşağıdaki metni dikkatlice okuyacağız ve içinde gizlenmiş yazım (kelimelerin doğru yazılışı) ve noktalama (virgül, nokta, soru işareti gibi işaretler) hatalarını bulup düzelteceğiz.
Asker uğurlaması gelenek ve görenekleriniz arasında yer alır? Askere Gidecek deli kanlıya hediyeler ve harçlık verilir, Davullar, zurnalar eşliğinde gençler Askere uğurlanır!
Haydi, cümleyi adım adım inceleyelim:
Adım 1: İlk cümleyi inceleyelim:
- “Asker uğurlaması gelenek ve görenekleriniz arasında yer alır?“
- Burada “görenekleriniz” kelimesi yanlış. Genel bir durumdan bahsedildiği için “göreneklerimiz” şeklinde olmalı.
- Cümlenin sonunda bir soru işareti var. Ama cümle bir soru sormuyor, bir bilgi veriyor. Bu yüzden soru işareti yerine nokta (“.”) kullanmalıyız.
Düzeltilmiş ilk cümle parçası: Asker uğurlaması gelenek ve göreneklerimiz arasında yer alır.
Adım 2: İkinci cümleyi inceleyelim:
- “Askere Gidecekdeli kanlıya hediyeler ve harçlık verilir,Davullar, zurnalar eşliğinde gençler Askere uğurlanır!“
- “Gidecek” kelimesinin baş harfi büyük yazılmış. Cümlenin içinde olduğu ve özel bir isim olmadığı için küçük harfle başlamalıydı: “gidecek“.
- “deli kanlıya” kelimesi yanlış yazılmış. “Delikanlı” birleşik bir kelimedir ve bitişik yazılır: “delikanlıya“.
- “verilir,” kelimesinden sonra virgül var. Bu virgül yanlış kullanılmış. “Verilir” bir cümleyi bitiriyor ve devamında başka bir cümle başlıyor. Bu durumda virgül yerine nokta (“.”) kullanmalıyız.
- “Davullar” kelimesinin baş harfi büyük yazılmış. Eğer önceki cümleyi nokta ile bitirirsek, bu yeni bir cümlenin başlangıcı olur ve büyük harfle başlaması doğru olur. Eğer virgül olsaydı küçük harfle başlaması gerekirdi. Biz nokta koyduğumuz için “Davullar” doğru.
- “Askere” kelimesi yine büyük harfle başlamış. Bu da özel isim olmadığı için küçük harfle başlamalıydı: “askere“.
- Cümlenin sonunda ünlem işareti var. “Uğurlanır” ifadesi bir duygu veya heyecan belirtmiyor, sadece bir durumu anlatıyor. Bu yüzden ünlem işareti yerine nokta (“.”) kullanmalıyız.
Düzeltilmiş ikinci cümle parçası: Askere gidecek delikanlıya hediyeler ve harçlık verilir. Davullar, zurnalar eşliğinde gençler askere uğurlanır.
Adım 3: Şimdi tüm düzeltmeleri birleştirerek metni doğru bir şekilde yeniden yazalım.
Çözüm:
Asker uğurlaması gelenek ve göreneklerimiz arasında yer alır. Askere gidecek delikanlıya hediyeler ve harçlık verilir. Davullar, zurnalar eşliğinde gençler askere uğurlanır.
Aferin çocuklar! Gördüğünüz gibi, dikkatli olmak ve kuralları bilmek ne kadar önemli. Bugün hem cümle kurmayı hem de yazım ve noktalama hatalarını düzeltmeyi öğrendik. Hepinize tebrikler!