Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Türkçe dersinde çok güzel iki etkinliğimiz var. Birlikte hem kelimeleri sıralayacağız hem de kelimelerin zıt anlamlılarını bulacağız. Hazır mısınız? Başlayalım!
9. Etkinlik
Aşağıdaki kamyonların kasalarında sözcükler vardır. Bunlardan hangileri sözlük sıralamasına uygun verilmiştir? İşaretleyerek belirtiniz.
Sevgili çocuklar, sözlük sıralaması ne demekti, hatırlayalım mı? Sözlük sıralaması, kelimeleri alfabedeki harflerin sırasına göre dizmek demektir. Tıpkı bir sözlükte kelimeleri ararken yaptığımız gibi. Önce kelimelerin ilk harfine bakarız. İlk harfler aynıysa ikinci harfe, ikinci harfler de aynıysa üçüncü harfe bakarız ve böylece kelimeleri sıraya dizeriz. Şimdi kamyonlardaki kelimelere bakalım ve hangilerinin doğru sıralandığını bulalım:
Adım 1: Birinci kamyondaki kelimeleri inceleyelim.
- kardeş
- kat
- karne
- karar
Bu kelimelerin hepsi ‘k’ harfiyle başlıyor. İkinci harfleri de hepsi ‘a’. O zaman üçüncü harflere bakalım:
- kardeş
- kat
- karne
- karar
Üçüncü harflere göre ‘t’ harfi ‘r’ harfinden sonra gelir. O zaman ‘kat’ kelimesi diğerlerinden sonra gelmeli. Şimdi ‘r’ harfiyle başlayanlara bakalım: kardeş, karne, karar. Bunların da üçüncü harfleri aynı. O zaman dördüncü harflerine bakalım:
- kardeş
- karne
- karar
Alfabede ‘a’ harfi ‘d’ ve ‘n’ harflerinden önce gelir. Bu durumda ‘karar’ kelimesi önce gelmeli. Sonra ‘d’ harfiyle başlayan ‘kardeş’ gelmeli. En sona da ‘n’ harfiyle başlayan ‘karne’ gelmeli. Yani doğru sıralama: karar, kardeş, karne, kat olmalıydı. Bu kamyondaki kelimeler doğru sıralanmamış.
Adım 2: İkinci kamyondaki kelimeleri inceleyelim.
- eski
- eşya
- etraf
- ev
Bu kelimelerin hepsi ‘e’ harfiyle başlıyor. O zaman ikinci harflerine bakalım:
- eski
- eşya
- etraf
- ev
Şimdi bu ikinci harfleri alfabedeki sırasına göre düşünelim: s, ş, t, v. Evet, alfabede ‘s’ gelir, sonra ‘ş’ gelir, sonra ‘t’ gelir ve en son ‘v’ gelir. Bu kamyondaki kelimeler doğru sıralanmış.
Adım 3: Üçüncü kamyondaki kelimeleri inceleyelim.
- açık
- akşam
- alçak
- apartman
Bu kelimelerin hepsi ‘a’ harfiyle başlıyor. O zaman ikinci harflerine bakalım:
- açık
- akşam
- alçak
- apartman
Şimdi bu ikinci harfleri alfabedeki sırasına göre düşünelim: ç, k, l, p. Evet, alfabede ‘ç’ gelir, sonra ‘k’ gelir, sonra ‘l’ gelir ve en son ‘p’ gelir. Bu kamyondaki kelimeler doğru sıralanmış.
Adım 4: Dördüncü kamyondaki kelimeleri inceleyelim.
- gelecek
- güzel
- gün
- güvenli
Bu kelimelerin hepsi ‘g’ harfiyle başlıyor. O zaman ikinci harflerine bakalım:
- gelecek
- güzel
- gün
- güvenli
Alfabede ‘e’ harfi ‘ü’ harfinden önce gelir. Bu durumda ‘gelecek’ kelimesi ilk sırada olmalı. Şimdi ‘ü’ harfiyle başlayanlara bakalım: güzel, gün, güvenli. Bunların da üçüncü harfleri aynı:
- güzel
- gün
- güvenli
Şimdi bu üçüncü harfleri alfabedeki sırasına göre düşünelim: n, v, z. Yani ‘gün’ önce gelmeli, sonra ‘güvenli’, sonra da ‘güzel’. Doğru sıralama: gelecek, gün, güvenli, güzel olmalıydı. Bu kamyondaki kelimeler doğru sıralanmamış.
Sonuç:
Sözlük sıralamasına uygun verilen kamyonlar:
İkinci kamyon (Kırmızı): eski, eşya, etraf, ev
Üçüncü kamyon (Mor): açık, akşam, alçak, apartman
***
10. Etkinlik
Aşağıdaki cümleleri, altı çizili sözcüklerin karşıt anlamlılarını bularak tekrar yazınız.
Canım öğrencilerim, karşıt anlamlı kelimeler ne demekti? Birbirinin zıttı, yani tam tersi anlamlara gelen kelimeler demekti. Mesela “uzun” kelimesinin zıt anlamlısı “kısa”dır. Şimdi cümlelerdeki altı çizili kelimelerin zıt anlamlılarını bulup cümleleri yeniden yazalım.
Adım 1: Birinci cümleyi inceleyelim.
O zayıf, küçük bedeninin sıcaklığını bugün bile duyarım.
Zayıf kelimesinin karşıt anlamlısı: şişman veya güçlü olabilir. Burada bedenden bahsettiği için “şişman” daha uygun.
Küçük kelimesinin karşıt anlamlısı: büyük.
Sıcaklık kelimesinin karşıt anlamlısı: soğukluk.
Cümleyi yeniden yazalım:
O şişman, büyük bedeninin soğukluğunu bugün bile duyarım.
Adım 2: İkinci cümleyi inceleyelim.
Daha geniş bir eve taşınacağımızı düşündüm.
Geniş kelimesinin karşıt anlamlısı: dar.
Cümleyi yeniden yazalım:
Daha dar bir eve taşınacağımızı düşündüm.
Adım 3: Üçüncü cümleyi inceleyelim.
Sabah, İstanbul-Mecidiyeköy’e vardık.
Sabah kelimesinin karşıt anlamlısı: akşam.
Cümleyi yeniden yazalım:
Akşam, İstanbul-Mecidiyeköy’e vardık.
Harikasınız çocuklar! Bugün hem kelimeleri sözlük sırasına göre dizmeyi pekiştirdik hem de zıt anlamlı kelimeleri kullanarak cümleleri yeniden yazdık. Anlamadığınız bir yer olursa bana mutlaka sorun, olur mu?