Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Türkçe dersimizde, “Kışla İlkyaz” adlı dinleme metnimizle ilgili harika bir etkinlik yapacağız. Metinde geçen bazı kelimelerin ve deyimlerin anlamlarını hep birlikte keşfedecek ve eşleştireceğiz. Hazırsanız başlayalım!
Öncelikle “Hazırlık Çalışmaları” kısmında bize verilen görevlere kısaca bir göz atalım. Bunlar, konumuza ısınmak ve dersimize daha iyi hazırlanmak için yapacağımız ön çalışmalar:
1. Mevsimlerin özellikleriyle ilgili bildiklerinizi sınıfta arkadaşlarınızla paylaşınız.
Bu madde, mevsimler hakkındaki bilgilerinizi tazeleyip arkadaşlarınızla konuşarak konuya hazırlanmanızı istiyor. Mesela yazın çok sıcak, kışın soğuk olduğunu, ilkbaharda doğanın uyandığını, sonbaharda yaprakların sararıp döküldüğünü hatırlayabiliriz. Bu bilgiler, dinleme metnini daha iyi anlamamıza yardımcı olacaktır.
2. Fabl türünün özelliklerini sınıfta belirleyiniz. Maddeler hâlinde söyleyiniz.
Fabl, hayvanların veya bitkilerin konuşturulduğu, olayların genellikle insanlara ibret verici bir ders vermek amacıyla kurgulandığı kısa hikâyelerdir. Kahramanları genelde hayvanlar olur ve sonunda mutlaka bir öğüt (kıssadan hisse) bulunur. Bu madde de size fablın özelliklerini hatırlatmak için verilmiş.
Şimdi gelelim asıl etkinliğimize, yani kelimeleri ve deyimleri anlamlarıyla eşleştirme kısmına!
1. ETKİNLİK
Dinlediğiniz metinde geçen aşağıdaki kelimeleri ve deyimleri anlamlarıyla eşleştiriniz.
Hadi her bir kelimeyi ve deyimi tek tek inceleyip doğru anlamıyla buluşturalım:
kral
Çözüm:
Sevgili çocuklar, “kral” kelimesi aklımıza ilk olarak bir ülkeyi yöneten kişiyi getirse de, burada verilen anlam biraz daha farklı. Metinde geçen bağlamda veya genel kullanımda, bir alanda çok başarılı, diğerlerinden üstün olan kişiye de “kral” denilebilir. Mesela “futbolun kralı” deriz, değil mi? Bu kişi o alanda en başarılı olan, zirvede olan kişidir.
O zaman, “kral” kelimesinin doğru anlamı:
Herhangi bir alanda başkalarından üstün, başarılı olan kimse.
Sonuç:
kral = Herhangi bir alanda başkalarından üstün, başarılı olan kimse.
kış
Çözüm:
“Kış” kelimesi hepimizin bildiği bir mevsim. Soğuk havaların, karın yağdığı, ağaçların yapraklarını döktüğü bu mevsimin belirli tarihleri vardır. Dünya’nın kuzey yarım küresinde kış mevsimi genellikle aralık ayının sonlarında başlar ve mart ayının sonlarına kadar devam eder.
O zaman, “kış” kelimesinin doğru anlamı:
Kuzey yarım kürede 22 Aralık-21 Mart tarihleri arasındaki zaman dilimi.
Sonuç:
kış = Kuzey yarım kürede 22 Aralık-21 Mart tarihleri arasındaki zaman dilimi.
ilkyaz
Çözüm:
“İlkyaz” kelimesi belki bazılarınız için yeni olabilir, ama aslında çok bildiğimiz bir mevsimin diğer adı. Hani kıştan sonra doğanın uyandığı, çiçeklerin açtığı, havaların ısınmaya başladığı mevsim var ya, işte o! Evet, doğru bildiniz, Türkçede ona “ilkbahar” deriz. “İlkyaz” da “ilkbahar” demektir.
O zaman, “ilkyaz” kelimesinin doğru anlamı:
İlkbahar.
Sonuç:
ilkyaz = İlkbahar.
alay etmek
Çözüm:
“Alay etmek” bir deyimdir ve birini veya bir şeyi küçümseyerek, onunla eğlenerek dalga geçmek anlamına gelir. Bazen arkadaşlarımız birbirine şaka yaparken yanlışlıkla alay edebilirler, ama bu hiç de hoş bir davranış değildir, değil mi? Kimsenin kusurlarıyla, eksiklikleriyle veya gülünç bulduğumuz yönleriyle dalga geçmemeliyiz. Bu, karşımızdaki kişiyi üzer.
O zaman, “alay etmek” deyiminin doğru anlamı:
Bir kimsenin, bir şeyin, bir durumun; gülünç, kusurlu, eksik vb. yönlerini küçümseyerek eğlence konusu yapmak.
Sonuç:
alay etmek = Bir kimsenin, bir şeyin, bir durumun; gülünç, kusurlu, eksik vb. yönlerini küçümseyerek eğlence konusu yapmak.
yel
Çözüm:
“Yel” kelimesi de aslında günlük hayatta sıkça kullandığımız bir kelimenin eş anlamlısı. Hani ağaçları sallayan, bazen saçlarımızı dağıtan, bazen de uçurtmalarımızı uçuran şey var ya, işte o! Evet, doğru bildiniz, “yel” demek “rüzgâr” demektir. Bu iki kelime birbiri yerine kullanılabilir.
O zaman, “yel” kelimesinin doğru anlamı:
Rüzgâr.
Sonuç:
yel = Rüzgâr.
sağanak
Çözüm:
“Sağanak” kelimesi, yağmurun nasıl yağdığını anlatan bir kelime. Bazen hava birden kararır, şimşekler çakar ve aniden çok şiddetli bir yağmur başlar, ama bu yağmur genellikle uzun sürmez, kısa zamanda biter. İşte biz buna “sağanak yağmur” deriz. Aniden bastıran ve çabuk geçen güçlü yağmurlara denir.
O zaman, “sağanak” kelimesinin doğru anlamı:
Birdenbire başlayan, genellikle kısa süren şiddetli yağmur.
Sonuç:
sağanak = Birdenbire başlayan, genellikle kısa süren şiddetli yağmur.
göze almak
Çözüm:
“Göze almak” da yine çok kullandığımız bir deyim. Bu deyim, bir işi yaparken karşılaşabileceğimiz olumsuzlukları, tehlikeleri veya zararları önceden bilerek ve kabul ederek o işe girişmek anlamına gelir. Mesela, “bir maceraya atılmayı göze almak” gibi. Yani, ne olursa olsun yapmaya kararlı olmak, sonuçlarına katlanmayı kabul etmek demektir.
O zaman, “göze almak” deyiminin doğru anlamı:
Gelebilecek her türlü zararı ve tehlikeyi önceden kabul etmek.
Sonuç:
göze almak = Gelebilecek her türlü zararı ve tehlikeyi önceden kabul etmek.
bayram etmek
Çözüm:
Son kelimemiz “bayram etmek”. Bayramlar hepimizin çok sevindiği, mutlu olduğu özel günlerdir, değil mi? İşte bu deyim de tam olarak o sevinci anlatır. Bir şeye çok sevinmek, adeta bayram ediyormuş gibi mutlu olmak anlamına gelir. Büyük bir sevinç yaşamak demektir.
O zaman, “bayram etmek” deyiminin doğru anlamı:
Çok sevinmek.
Sonuç:
bayram etmek = Çok sevinmek.