Merhaba sevgili öğrencim! Ben Türkçe öğretmeniniz. Bu etkinliklerde metin anlama ve metin türlerini ayırt etme becerilerimizi geliştireceğiz. Gördüğüm kadarıyla elinde bir metin var ve o metinle ilgili soruları cevaplaman isteniyor. Ancak bana o metni göndermediğin için, ben de sana bu soruları nasıl cevaplayacağını, metin okuma ve anlama ipuçlarını vererek açıklayacağım. Hazırsan başlayalım!
3. ETKİNLİK
Okuduğunuz metnin konusu nedir? Yazınız.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bir metnin konusu, o metinde ne anlatılıyor?
sorusunun cevabıdır. Yani yazar bize hangi konuda bilgi veriyor, hangi olayı anlatıyor ya da hangi duygu ve düşünceyi paylaşıyor? Metni okurken dikkat etmen gereken ilk şey budur.
Adım 1: Metnin tamamını dikkatlice oku.
Adım 2: Metinde en çok tekrar eden kelimelere, anahtar sözcüklere dikkat et. Bu kelimeler genellikle sana konuyu fısıldar.
Adım 3: Metin genel olarak ne hakkında? Bu soruyu kendine sor ve tek bir kelimeyle, bir kelime grubuyla ya da en fazla bir cümleyle ifade etmeye çalış. Mesela, çevre kirliliği
, arkadaşlık önemi
ya da bir kedinin maceraları
gibi.
Sonuç:
Konu genellikle kısa ve geneldir. Metinde üzerinde durulan, bahsedilen her şeyin toplandığı ana başlıktır diyebiliriz.
Okuduğunuz metinden çıkardığınız sonuç (ana fikir) nedir? Yazınız. Metindeki yardımcı fikirleri belirleyiniz.
Çözüm:
Konuyu bulduktan sonra sıra geldi ana fikri bulmaya! Ana fikir, yazarın okuyucuya vermek istediği asıl mesajdır. Yani yazar metni neden yazdı? Bize ne öğretmek istiyor, neyi düşündürmek istiyor? Konu gibi sadece neyden bahsettiği değil, bahsettiği şeyle ilgili bize ne söylemek istediğidir.
Adım 1: Metnin konusunu belirlemiştik. Şimdi bu konu hakkında yazarın bize ne anlatmak istediğini düşün.
Adım 2: Metnin giriş ve sonuç bölümlerine özellikle dikkat et. Genellikle ana fikir bu bölümlerde açıkça belirtilir ya da ipuçları verilir.
Adım 3: Metinde anlatılan olaylardan veya verilen bilgilerden yola çıkarak Bu metinden ne öğrendim?
veya Yazar bana ne demek istiyor?
diye kendine sor. Cevabın, ana fikrin olacaktır.
Sonuç:
Ana fikir, metnin bize öğrettiği temel ders veya yazarın savunduğu temel görüştür. Bir cümleyle ifade edilir.
Şimdi de Yardımcı Fikirler‘e bakalım. Yardımcı fikirler, ana fikri destekleyen, onu açıklayan, örneklendiren ya da daha anlaşılır kılan düşüncelerdir. Ana fikir bir ağacın gövdesi gibiyse, yardımcı fikirler de o gövdeden çıkan dallar gibidir.
Adım 1: Ana fikri belirledikten sonra, metni tekrar oku.
Adım 2: Ana fikri destekleyen, onu güçlendiren, açıklayan veya detaylandıran her bir cümleyi ya da paragrafı düşün.
Adım 3: Bu cümleleri veya paragraf özetlerini not al. İşte bunlar senin yardımcı fikirlerin olacak. Genellikle her paragrafın bir yardımcı fikri olabilir.
Örnek bir senaryo ile açıklayalım:
Eğer metnin konusu su tasarrufunun önemi
ise ve ana fikir de Su, yaşam için vazgeçilmez bir kaynaktır ve onu dikkatli kullanmalıyız.
ise, yardımcı fikirler şunlar olabilir:
- Suyun canlılar için hayati önemi.
- Gelecek nesiller için su kaynaklarını koruma gerekliliği.
- Günlük hayatta su tasarrufu yapmanın yolları (diş fırçalarken musluğu kapatmak gibi).
4. ETKİNLİK
Bu etkinlikte ise okuduğumuz metnin türünü anlamak için bazı soruları cevaplayacağız. Metnin türünü belirlemek, onu daha iyi anlamamıza yardımcı olur. Şimdi soruları tek tek inceleyelim ve eğer ortada bir hikaye metni olduğunu varsayarsak nasıl cevaplarız, ona bakalım.
Okuduğunuz metinde bir olay mı anlatılıyor?
Çözüm:
Bir metinde bir başlangıcı, gelişmesi ve sonucu olan bir durum veya hareket silsilesi varsa, yani bir şeyler olup bitiyorsa, buna olay anlatımı deriz. Hikayeler, masallar, romanlar hep bir olay anlatır. Eğer metninde bir olay anlatılıyorsa, cevabın Evet
olmalı.
Sonuç:
Evet
Okuduğunuz metinde geçen olay gerçekte yaşanabilecek bir olay mıdır?
Çözüm:
Bu soru, metnin gerçekçi mi yoksa hayal ürünü mü olduğunu anlamak için önemli. Eğer metindeki olaylar günlük hayatta karşımıza çıkabilecek, mantığımıza uygun olaylarsa Evet
deriz. Ama olağanüstü güçler, konuşan hayvanlar veya uçan insanlar gibi şeyler varsa Hayır
deriz. Hikaye ve romanlar genellikle gerçek hayatta yaşanabilecek olayları anlatır.
Sonuç:
Evet
Olayın kahramanları var mı?
Çözüm:
Olayları yaşayan, başlarından geçen kişiler veya varlıklar kahramanlardır. Bir olay varsa, o olayı yaşayanlar da mutlaka vardır. Bu kahramanlar insan, hayvan ya da cansız bir varlık olabilir. Eğer metninde birileri veya bir şeyler bu olayı yaşıyorsa, cevabın Evet
olmalı.
Sonuç:
Evet
Metindeki olay bir yerde mi yaşanıyor?
Çözüm:
Her olay belli bir mekanda, yani bir yerde geçer. Bu bir ev, bir okul, bir orman, bir şehir ya da bir ülke olabilir. Mekan, olayın geçtiği çevreyi bize gösterir. Eğer metninde olayın geçtiği bir yer belirtilmişse, cevabın Evet
olmalı.
Sonuç:
Evet
Metindeki olay belli bir zaman diliminde mi cereyan ediyor?
Çözüm:
Olayların yaşandığı bir zaman dilimi de vardır. Bu, bir gün
, geçen yaz
, eski zamanlarda
gibi belirsiz olabileceği gibi, 23 Nisan 1920
gibi belirli bir tarih de olabilir. Zaman, olayın ne zaman gerçekleştiğini anlamamızı sağlar. Eğer metninde olayların ne zaman yaşandığına dair bir bilgi varsa, cevabın Evet
olmalı.
Sonuç:
Evet
Soruların tamamına “evet” cevabı verdiyseniz bu metnin türü …………………………….. dir.
Çözüm:
Eğer bir metinde yukarıdaki tüm sorulara Evet
cevabını verebiliyorsak, yani bir olay anlatılıyorsa, bu olay gerçekte yaşanabilecek türdense, kahramanları varsa, belli bir yerde ve belli bir zamanda geçiyorsa, o metin büyük ihtimalle bir hikaye (öykü) ya da roman gibi olay yazısı türündedir. Bu tür yazılara anlatmaya bağlı edebi metinler
de denir.
Sonuç:
Soruların tamamına “evet” cevabı verdiyseniz bu metnin türü hikaye (öykü) dir.
Umarım bu açıklamalar, metinleri daha iyi anlamana ve soruları doğru cevaplamana yardımcı olur. Unutma, her metnin kendine özgü bir konusu, ana fikri ve yardımcı fikirleri vardır. Önemli olan, okuduğunu dikkatlice anlamak ve metnin sana ne anlattığını keşfetmek!