Merhaba sevgili 7. sınıf öğrencim! Bugün seninle beraber Türkçe ders kitabımızdaki çok güzel etkinlikleri çözeceğiz. Hazırsan hemen başlayalım!
5. ETKİNLİK
Aşağıdaki dizelerin sonunda koyu renk yazılan kelimeler ek fiil almıştır. Bu eklerin dizelerdeki işlevlerini söyleyiniz.
Sevgili öğrencim, ek fiil dediğimiz şeyin iki temel görevi vardır. Birincisi, isim soylu kelimeleri cümle içinde yüklem yapmak; ikincisi ise basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı fiil yapmaktır. Bu etkinlikte gördüğümüz tüm örneklerde ek fiil, isim soylu kelimelere gelerek onları yüklem yapmış. Şimdi tek tek inceleyelim:
- Kirazlar beşbirlikti.
- Bak karpuzlar ne iriymiş.
- Kayısı Malatyalıysa…
- Pastırma Kayserili’dir.
- Zeytin mideler dostuymuş.
Burada “beşbirlik” kelimesi bir isimdir. “-ti” ek fiili, bu ismi cümlenin yüklemi yapmıştır. Yani “beşbirlik” olan bir durumu bildiriyor.
“İri” kelimesi bir sıfattır, yani isim soylu bir kelimedir. “-ymiş” ek fiili, “iri” kelimesini yüklem yaparak karpuzların iriliği hakkında bir duyuru ya da sonradan öğrenme anlamı katmıştır.
“Malatyalı” kelimesi bir isimdir. “-ysa” ek fiili, bu ismi yüklem yaparak cümleye şart anlamı katmıştır. Yani “Eğer kayısı Malatyalı ise…” gibi bir anlam taşıyor.
“Kayserili” kelimesi bir isimdir. “-dir” ek fiili, bu ismi yüklem yaparak pastırmanın Kayserili olduğu konusunda kesinlik, genelleme veya olasılık gibi anlamlar katmıştır.
“Dostu” kelimesi bir isimdir. “-ymuş” ek fiili, “dostu” kelimesini yüklem yaparak zeytinin midelerin dostu olduğu hakkında bir duyuru ya da sonradan öğrenme anlamı katmıştır.
Kısaca özetlersek, bu dizelerdeki koyu yazılan kelimelerdeki ek fiillerin ortak işlevi, isim soylu kelimeleri cümlenin yüklemi yapmak ve onlara cümleye uygun farklı anlamlar (duyuru, şart, kesinlik vb.) katmaktır.
6. ETKİNLİK
Aşağıdaki cümleleri zaman yönünden tamamlayan kelimeleri yandaki kutudan seçerek tamamlayınız.
Şimdi de cümlelerdeki boşlukları, kutucuktaki zaman bildiren kelimelerle tamamlayacağız. Her kelimeyi bir kez kullanmaya dikkat edelim. Kutucuktaki kelimeler: üç gündür, hemen, erken, geç, şimdi, yarın, yarın, sabah, dün.
- Siz gidin, ben şimdi geliyorum.
- Onunla üç gündür konuşmuyoruz.
- Bize yarın geleceğini söylemişti.
- Tatilden dün geldik.
- Çocuk hemen içeri girdi.
- Size yarın uğrayacağım.
- Her sabah bu yoldan geçiyor.
- Acele etmezse geç kalacak.
- Erken gelen konukları içeri aldılar.
Burada “şimdi” kelimesi, konuşma anında hemen gelme anlamı katıyor. “Hemen” de olabilirdi ama diğer cümlelere daha uygun kelimeler var.
“Üç gündür” ifadesi, bir eylemin belirli bir süredir devam ettiğini veya edilmediğini belirtir.
Geçmişte söylenmiş ama gerçekleşmesi beklenen bir gelecek zamanı ifade ediyor.
“Dün” kelimesi, gelme eyleminin geçtiğimiz gün gerçekleştiğini anlatıyor.
“Hemen” kelimesi, içeri girme eyleminin hiç vakit kaybetmeden gerçekleştiğini belirtir.
Uğrama eyleminin gelecek zamanda, yani bir sonraki gün gerçekleşeceğini bildiriyor.
“Her sabah” ifadesi, geçme eyleminin her günün sabahında tekrarlandığını gösteriyor.
“Geç” kelimesi, acele edilmediği takdirde varılacak olumsuz zamanı ifade ediyor.
“Erken” kelimesi, konukların beklenen zamandan önce geldiklerini belirtiyor.
7. ETKİNLİK
Yandaki karikatürü inceleyiniz. Verilmek istenen mesajı söyleyiniz.
Sevgili öğrencim, bu karikatürde iki arkadaş yemek masasında oturuyor. Kızın önünde oldukça fazla yiyecek var, özellikle de tatlılar dikkat çekiyor. Erkek arkadaşı kıza “Sen bunların hepsini yiyecek misin?” diye soruyor. Kız ise “Hayır, …” diye cevaplamaya başlıyor.
Buradaki mesaj aslında çok açık. Kızın tabağındaki yiyecek miktarı, tek kişinin yiyebileceğinden çok daha fazla görünüyor. Karikatür bize, gereğinden fazla yemek yemenin veya tabağımıza ihtiyacımızdan fazla yiyecek almanın doğru olmadığını anlatmaya çalışıyor.
Kızın “Hayır, …” diye başlayan cevabı da bu mesajı destekliyor. Muhtemelen “Hayır, hepsini yiyemem/yememem gerekiyor” gibi bir şey söyleyecek. Bu durum, sağlıklı beslenme ve israftan kaçınma konularına dikkat çekiyor. Özellikle de tabağımızdaki yiyecekleri bitirmenin önemli olduğunu, ancak bunu yaparken aşırıya kaçmamak gerektiğini hatırlatıyor.
Yani karikatürün vermek istediği mesaj şudur:
Sağlıklı beslenmek için ölçülü olmak, ihtiyacımız kadar yemek yemek ve israftan kaçınmak önemlidir. Tabağımıza yiyebileceğimiz kadar almalı, fazla yiyerek sağlığımızı riske atmamalıyız.
Umarım bu açıklamalar senin için anlaşılır ve öğretici olmuştur. Başka etkinliklerde görüşmek üzere!