Merhaba sevgili öğrencim!
Bugünkü Türkçe dersimizde, fiil kipleri konusundaki bilgilerimizi pekiştireceğiz. Fiillerin cümle içinde nasıl farklı anlamlar kazandığını, zaman ve dilek kavramlarını nasıl ifade ettiğini hep birlikte göreceğiz. Hazır mısın? Hadi, görseldeki alıştırmaları adım adım ve dikkatlice yapalım.
9. ETKİNLİK
Aşağıdaki cümleleri belirtilen fiil kipleriyle tamamlayınız.
1. Bu konuyu babama …………………………….. (Hatırlatmak: Gereklilik kipi, 1. tekil kişi)
Çözüm:
- Adım 1: İlk olarak, fiilimiz “Hatırlatmak”.
- Adım 2: Bizden “Gereklilik kipi”ni kullanmamız isteniyor. Gereklilik kipi, bir işin yapılması gerektiğini, zorunlu olduğunu anlatır ve fiil kök veya gövdesine “-malı / -meli” ekini getiririz. “Hatırlatmak” fiiline bu eki getirince “hatırlatmalı-“ olur.
- Adım 3: Son olarak, “1. tekil kişi”, yani “ben” şahsına göre çekimlemeliyiz. “Ben” şahsı için gereklilik kipinde “-yım / -yim” kişi eki kullanılır. Burada ses uyumuna göre “-yım” gelecek.
- Adım 4: Hepsini birleştirdiğimizde, “hatırlatmalı-” köküne “-yım” ekini getirerek “hatırlatmalıyım” kelimesini elde ederiz.
Cümle: Bu konuyu babama hatırlatmalıyım.
2. Şu yolu …………………………….. (İzlemek: Emir kipi, 2. çoğul kişi)
Çözüm:
- Adım 1: Fiilimiz “İzlemek”.
- Adım 2: Bizden “Emir kipi”ni kullanmamız isteniyor. Emir kipi, bir işin yapılmasını emreder veya buyurur.
- Adım 3: Kişi olarak “2. çoğul kişi”, yani “siz” şahsına göre çekimleyeceğiz. “Siz” şahsı için emir kipinde fiile “-iniz / -ınız / -unuz / -ünüz” eklerinden uygun olanı gelir. “İzle-” fiil köküne ses uyumuna göre “-yiniz” (aradaki ‘y’ kaynaştırma harfi) ekini getiririz.
- Adım 4: Bu durumda “İzlemek” fiili, emir kipinde ve 2. çoğul kişiye göre “izleyiniz” şeklinde çekimlenir.
Cümle: Şu yolu izleyiniz.
3. Dilerim senin başına …………………………….. (Gelmek: İstek kipi, 3. tekil kişi)
Çözüm:
- Adım 1: Fiilimiz “Gelmek”.
- Adım 2: Bizden “İstek kipi”ni kullanmamız isteniyor. İstek kipi, bir dileği veya isteği anlatır ve fiil kök veya gövdesine “-e / -a” ekini getiririz. “Gelmek” fiiline bu eki getirince “gele-“ olur.
- Adım 3: Son olarak, “3. tekil kişi”, yani “o” şahsına göre çekimlemeliyiz. “O” şahsı için istek kipinde özel bir kişi eki gelmez, fiil köküne kip eki geldikten sonra bu haliyle kullanılır.
- Adım 4: Bu durumda “Gelmek” fiili, istek kipinde ve 3. tekil kişiye göre “gele” şeklinde çekimlenir.
Cümle: Dilerim senin başına gele.
4. Yavrucuğum, biraz da ders …………………………….. (Çalışmak: Şart kipi, 2. tekil kişi)
Çözüm:
- Adım 1: Fiilimiz “Çalışmak”.
- Adım 2: Bizden “Şart kipi”ni kullanmamız isteniyor. Şart kipi, bir eylemin gerçekleşmesini başka bir eyleme veya duruma bağlar ve fiil kök veya gövdesine “-sa / -se” ekini getiririz. “Çalışmak” fiiline bu eki getirince “çalışsa-“ olur.
- Adım 3: Son olarak, “2. tekil kişi”, yani “sen” şahsına göre çekimlemeliyiz. “Sen” şahsı için şart kipinde “-n” kişi eki kullanılır.
- Adım 4: Bu durumda “çalışsa-” köküne “-n” ekini getirerek “çalışsan” kelimesini elde ederiz.
Cümle: Yavrucuğum, biraz da ders çalışsan.
5. Bu soruyu öğretmene …………………………….. (Sormak: Gereklilik kipi, 3. tekil kişi)
Çözüm:
- Adım 1: Fiilimiz “Sormak”.
- Adım 2: Bizden yine “Gereklilik kipi”ni kullanmamız isteniyor. Hatırlarsan, gereklilik kipi fiile “-malı / -meli” ekini getirir. “Sormak” fiiline bu eki getirince “sormalı-“ olur.
- Adım 3: Son olarak, “3. tekil kişi”, yani “o” şahsına göre çekimlemeliyiz. “O” şahsı için gereklilik kipinde özel bir kişi eki gelmez, fiil kip eki almış haliyle kullanılır.
- Adım 4: Bu durumda “Sormak” fiili, gereklilik kipinde ve 3. tekil kişiye göre “sormalı” şeklinde çekimlenir.
Cümle: Bu soruyu öğretmene sormalı.
6. Biraz …………………………….. iyi olacak. (Dinlenmek: Şart kipi, 1. çoğul kişi)
Çözüm:
- Adım 1: Fiilimiz “Dinlenmek”.
- Adım 2: Bizden “Şart kipi”ni kullanmamız isteniyor. Şart kipi fiile “-sa / -se” ekini getirir. “Dinlenmek” fiiline bu eki getirince “dinlense-“ olur.
- Adım 3: Son olarak, “1. çoğul kişi”, yani “biz” şahsına göre çekimlemeliyiz. “Biz” şahsı için şart kipinde “-k” kişi eki kullanılır.
- Adım 4: Bu durumda “dinlense-” köküne “-k” ekini getirerek “dinlensek” kelimesini elde ederiz.
Cümle: Biraz dinlensek iyi olacak.
7. Konuşmayı bırak da …………………………….. (Yürümek: Emir kipi, 2. tekil kişi)
Çözüm:
- Adım 1: Fiilimiz “Yürümek”.
- Adım 2: Bizden “Emir kipi”ni kullanmamız isteniyor.
- Adım 3: Kişi olarak “2. tekil kişi”, yani “sen” şahsına göre çekimleyeceğiz. “Sen” şahsı için emir kipinde fiil kökü veya gövdesi hiçbir ek almaz, doğrudan kullanılır. “Yürü-” fiilinin kökü “yürü-“dür.
- Adım 4: Bu durumda “Yürümek” fiili, emir kipinde ve 2. tekil kişiye göre “yürü” şeklinde çekimlenir.
Cümle: Konuşmayı bırak da yürü.
8. Ulular köprü …………………………….., basıp geçme. (Olmak: Şart kipi, 3. tekil kişi)
Çözüm:
- Adım 1: Fiilimiz “Olmak”.
- Adım 2: Bizden “Şart kipi”ni kullanmamız isteniyor. Şart kipi fiile “-sa / -se” ekini getirir. “Olmak” fiiline bu eki getirince “olsa-“ olur.
- Adım 3: Son olarak, “3. tekil kişi”, yani “o” şahsına göre çekimlemeliyiz. “O” şahsı için şart kipinde özel bir kişi eki gelmez, fiil kip eki almış haliyle kullanılır.
- Adım 4: Bu durumda “Olmak” fiili, şart kipinde ve 3. tekil kişiye göre “olsa” şeklinde çekimlenir.
Cümle: Ulular köprü olsa, basıp geçme.
9. Bugün sinemaya …………………………….. mi? (Gitmek: İstek kipi, 1. çoğul kişi)
Çözüm:
- Adım 1: Fiilimiz “Gitmek”.
- Adım 2: Bizden “İstek kipi”ni kullanmamız isteniyor. İstek kipi fiil kök veya gövdesine “-e / -a” ekini getirir. “Gitmek” fiiline bu eki getirince “gide-“ olur (burada ünsüz yumuşaması meydana gelir, ‘t’ sesi ‘d’ye dönüşür).
- Adım 3: Son olarak, “1. çoğul kişi”, yani “biz” şahsına göre çekimlemeliyiz. “Biz” şahsı için istek kipinde “-lim / -lım” kişi eki kullanılır.
- Adım 4: Bu durumda “gide-” köküne “-lim” ekini getirerek “gidelim” kelimesini elde ederiz.
Cümle: Bugün sinemaya gidelim mi?
Gördüğün gibi, fiil kipleri ve kişi ekleri sayesinde fiillerimiz farklı anlamlar kazanıyor. Bu alıştırmalarla konuyu daha iyi anladığını umuyorum. Takıldığın bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin. Başarılar dilerim!