Merhaba sevgili öğrencim,
Bugün seninle gönderdiğin bu etkinlikleri adım adım, güzelce çözeceğiz. Hazırsan başlayalım! Unutma, Türkçe dersinde her şeyi dikkatlice okumak ve anlamak çok önemli.
5. ETKİNLİK
Okuduğunuz metnin içeriğini yorumlayarak aşağıdaki ifadelerin hangileri öznel; hangileri nesnel yargılıdır? Yanlarına yazınız.
Şimdi bu etkinliği çözerken öznel ve nesnel yargıların ne olduğunu kısaca hatırlayalım:
- Öznel yargı, kişiden kişiye değişen, kişisel duygu ve düşünceleri içeren yargılardır. Yani “bence, bana göre” diyebileceğimiz ifadelerdir. Kanıtlanamazlar.
- Nesnel yargı ise herkes için aynı olan, kişisel görüş içermeyen, kanıtlanabilir veya doğruluğu kabul edilmiş yargılardır. Yani “herkes için doğru” diyebileceğimiz ifadelerdir.
Hadi bakalım, şimdi cümlelerimize tek tek bakalım:
- Anadolu kilimlerinde çizgiler sert, renkler hırçındır.
- Kuş, horoz resimleri eski Türk totemlerinin izlerini taşır.
- Eskiden dokumacılık Anadolu’da yaygın bir sanattı.
- Kilimlerin dilinden anlayanlar, onu kitap gibi okur.
Çözüm: “Sert” ve “hırçın” kelimeleri, bir kişinin kilimlere bakarken hissettiği veya düşündüğü duyguları ifade eder. Başka biri bu renkleri “canlı” veya “etkileyici” bulabilir. Bu yüzden bu, kişisel bir yorumdur.
Sonuç: Öznel
Çözüm: Bu ifade, kültür tarihi veya sanat tarihi alanında yapılmış bir araştırmanın, bir bilginin sonucu olabilir. Yani bu konuda uzmanlar tarafından yapılan incelemeler sonucunda ortaya konulmuş, kanıtlanabilir bir bilgi niteliğindedir. Bir görüşten çok, bir tespittir.
Sonuç: Nesnel
Çözüm: Bu bilgi, tarih kitaplarında, arkeolojik bulgularda veya etnografik çalışmalarda yer alan, doğruluğu kanıtlanmış bir bilgidir. Herkes için aynıdır, kişisel bir yoruma dayanmaz.
Sonuç: Nesnel
Çözüm: “Kitap gibi okur” ifadesi, kilimlerin desenlerini anlamanın ne kadar derin ve anlamlı bir iş olduğunu anlatan mecazi bir ifadedir. Bu, kilimlere karşı duyulan hayranlığı ve anlayışı anlatan kişisel bir benzetmedir, bir duyguyu ifade eder.
Sonuç: Öznel
6. ETKİNLİK
Okuduğunuz “Anadolu’da Kilim Demek” adlı metindeki baba ile kız arasında yaşanan olay nedir? Bu olaya kim, nasıl çözüm üretiyor? Yazınız.
Çözüm: Sevgili öğrencim, bu soruyu çözebilmemiz için “Anadolu’da Kilim Demek” adlı metnin kendisini okumamız gerekiyor. Çünkü bu soru, sadece o metinde geçen olayları ve karakterleri bilerek cevaplanabilir. Metin elimizde olmadığı için ben bu soruyu doğru bir şekilde cevaplayamıyorum. Eğer metni bana gönderebilirsen, sana bu etkinliği de seve seve çözebilirim.
Ancak genel olarak bu tarz bir soruyu nasıl çözeceğini anlatabilirim:
Adım 1: Metni dikkatlice oku ve baba ile kız arasındaki diyalogları veya etkileşimleri belirle.
Adım 2: Bu diyaloglarda veya etkileşimlerde bir sorun, bir anlaşmazlık ya da üzerinde durulması gereken bir durum olup olmadığını tespit et. Bu, “yaşanan olay” olacaktır.
Adım 3: Olayı kimin başlattığını, kimin çözüm arayışına girdiğini veya çözüm önerdiğini belirle. Bu, “olaya kim çözüm üretiyor” kısmının cevabı olacaktır.
Adım 4: Olayı çözmek için hangi adımların atıldığını, nasıl bir yol izlendiğini veya hangi fikirlerin ortaya atıldığını bul. Bu da “nasıl çözüm üretiyor” kısmını açıklayacaktır.
7. ETKİNLİK
Yukarıdaki bilgi ve örneklerden yararlanarak aşağıdaki cümlelerin fiillerinde görülen anlam kaymalarını bulup yazınız.
Şimdi anlam (zaman) kayması konusunu hatırlayalım: Bir fiilin kullandığı kip, aslında başka bir kipin anlamını taşıyorsa buna anlam kayması diyoruz. Yani fiil bir kiple çekimlenmiş ama anlatmak istediği zaman veya durum başka bir kiple anlatılması gereken bir şey. Özellikle haber kiplerinde sıkça karşılaşırız.
Hadi cümlelere bakalım:
- Gelinlik kızlar, kilimlerini bir bayram şenliği, bir düğün alayı gibi renklerle her zaman donatıyor. (……………….)
- Anadolu kilimlerinde renkler ve desenler hiçbir zaman seçilmedi. (……………….)
- Renkler ve desenler, bir gelenek zincirinde yüzyıllara ulaşıyor. (……………….)
Çözüm: Bu cümlede fiil “donatıyor” ve şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiş. Ama cümlenin içinde “her zaman” ifadesi var. “Her zaman” kelimesi, bir eylemin sürekli yapıldığını, bir alışkanlık olduğunu veya genel bir gerçeği anlatır. Bu tür durumlar için Türkçede geniş zaman (donatır) kullanılır. Yani burada şimdiki zaman kipi, geniş zaman anlamında kullanılmış.
Sonuç: Şimdiki zaman, geniş zaman anlamı kazanmıştır.
Çözüm: Bu cümlede fiil “seçilmedi” ve di’li geçmiş zaman kipiyle çekimlenmiş. Ama cümlenin içinde “hiçbir zaman” ifadesi var. “Hiçbir zaman” ifadesi, sadece geçmişte değil, genel olarak hiçbir dönemde bu olayın gerçekleşmediğini, bunun bir genel kural olduğunu anlatır. Bu da bize geniş zamanı (seçilmez) hatırlatır. Yani di’li geçmiş zaman kipi, geniş zaman anlamında kullanılmış.
Sonuç: Di’li geçmiş zaman, geniş zaman anlamı kazanmıştır.
Çözüm: Bu cümlede fiil “ulaşıyor” ve şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiş. Ancak “yüzyıllara ulaşıyor” ifadesi, bu durumun sadece şimdi değil, yüzyıllardır devam eden, süregelen ve genel geçer bir durum olduğunu anlatır. Bu tür sürekli devam eden veya genel geçer durumlar için geniş zaman (ulaşır) kullanılır. Yani şimdiki zaman kipi, geniş zaman anlamında kullanılmış.
Sonuç: Şimdiki zaman, geniş zaman anlamı kazanmıştır.
Umarım bu açıklamalar senin için anlaşılır ve öğretici olmuştur. Türkçe dersinde başarılar dilerim!