Merhaba sevgili öğrencim! Türkçe öğretmeniniz olarak sana gönderdiğin soruları adım adım, anlaşılır bir şekilde açıklayarak çözeceğim. Haydi başlayalım!
B. Aşağıda verilen geçiş ve bağlantı ifadelerini kullanarak cümleleri tamamlayınız.
Bu bölümde, yukarıda verilen “oysaki, bir başka deyişle, son olarak, özellikle, ilk olarak” kelimelerini boşluklara uygun şekilde yerleştirmemiz isteniyor. Bu kelimeler cümleler arasında anlam bağlantısı kurmamızı sağlar. Her cümlenin anlamına en uygun olanı seçmeliyiz. Unutma, bazı kelimeler birden fazla yerde kullanılabilir!
Türk ordusu halkın sevinç gözyaşları arasında İzmir’e giriyordu. Özellikle düşmanı yurdumuzdan temizliyordu.
Açıklama: Burada Türk ordusunun İzmir’e girişinin asıl amacını, yani düşmanı temizleme hedefini vurguluyoruz. “Özellikle” kelimesi, bu amacı öne çıkararak cümleye uygun bir anlam katıyor.
Halkı hiçe sayanlara, bir başka deyişle halkın tercihini görmezden gelenlere 15 Temmuz günü sonsuza kadar unutamayacakları bir ders verildi.
Açıklama: “Halkı hiçe sayanlar” ile “halkın tercihini görmezden gelenler” aynı anlama gelen iki ifade. Bu yüzden “bir başka deyişle” ifadesi, ilk ifadeyi farklı kelimelerle açıklamak için harika bir seçim oluyor.
Atatürk, ilk olarak Erzurum’da, son olarak da Sivas’ta kongre yaptı.
Açıklama: Bu cümlede olayların zaman sırasına göre anlatıldığını görüyoruz. Atatürk’ün önce Erzurum’da, sonra Sivas’ta kongre yaptığını belirtmek için “ilk olarak” ve “son olarak” ifadelerini kullanıyoruz.
Törende özellikle kürsüye Atatürk çıktı, oysaki bu törenin en önemli konuğu o idi.
Açıklama: İlk boşlukta, Atatürk’ün kürsüye çıkışının önemini vurgulamak için “özellikle” kelimesini kullandık. İkinci boşlukta ise bir karşıtlık veya şaşırtıcı bir durum var. Atatürk en önemli konuk olmasına rağmen kürsüye çıkması, belki de beklenmeyen bir durum olduğu için “oysaki” kelimesi uygun düşüyor. Yani “en önemli konuk olmasına rağmen kürsüye çıktı” anlamı katıyor.
Bu nedenle özellikle onun konuşması gerekirdi.
Açıklama: “Bu nedenle” ifadesi zaten bir sebep-sonuç ilişkisi kuruyor. Sonrasında ise, konuşması gereken kişinin *özellikle* Atatürk olduğunu vurgulamak için “özellikle” kelimesini kullanırız. Bu, konuşmacının kimliğinin önemini belirtiyor.
C. Aşağıdaki soruların doğru cevabını bulup işaretleyiniz.
Şimdi de şiirle ilgili ve neden-sonuç cümleleriyle ilgili sorulara bakalım.
1. Yukarıdaki şiirle ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
Açıklama: Bu soruyu çözmek için öncelikle şiiri dikkatlice okuyup anlamalıyız. Sonra da şıklardaki bilgileri şiirle karşılaştırmalıyız.
Mustafa Kemal’i düşünüyorum;
Altın saçları dalgalanıyor rüzgârda,
Mavi gözleri ışıl ışıl görüyorum.
Uykularıma giriyor her gece.
Ellerinden öpüyorum.Ümit Yaşar OĞUZCAN
a) Tema, Atatürk sevgisidir.
Çözüm: Şiirde “Mustafa Kemal’i düşünüyorum”, “ellerinden öpüyorum” gibi ifadeler var. Şairin Atatürk’e olan derin sevgisini açıkça gösteriyor. Bu bilgi doğru.
b) Birinci kişili bir anlatımı vardır.
Çözüm: Şiirdeki fiillere bakalım: “düşünüyorum”, “görüyorum”, “giriyor”, “öpüyorum”. Hepsi de “ben” kişisi tarafından yapılıyor. Yani şair kendi duygularını anlatıyor. Bu bilgi doğru.
c) Benzetmelerden yararlanılmış.
Çözüm: “Altın saçları” ifadesi bir benzetmedir. Saç rengi altına benzetilmiş. Bu bilgi de doğru.
d) Fiiller dilek kipiyle çekimlenmiştir.
Çözüm: Dilek kipleri (gereklilik, şart, istek, emir) bir dilek, istek veya şart bildirir. Örneğin: “düşünmeliyim” (gereklilik), “görsem” (şart), “öpeyim” (istek). Şiirdeki fiillerin hepsi “şimdiki zaman” kipiyle çekimlenmiş: “düşünüyor(u)m”, “dalgalanıyor”, “görüyor(u)m”, “giriyor”, “öpüyor(u)m”. Bunlar haber kipleridir, dilek kipi değildir. Dolayısıyla bu bilgi yanlış.
Sonuç:
Yanlış olan bilgi D seçeneğidir.
2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde neden-sonuç ilgisi kurulmuştur?
Açıklama: Neden-sonuç cümlesi, bir olayın veya durumun hangi sebeple gerçekleştiğini anlatan cümlelerdir. “Neden?” diye sorduğumuzda cevap alabiliyorsak, o cümlede neden-sonuç ilişkisi vardır. Amaç-sonuç cümleleri ise bir eylemin hangi amaçla yapıldığını anlatır. Amacın gerçekleşip gerçekleşmediği kesin değildir. Neden-sonuçta ise neden gerçekleşmiştir ve sonucu doğurmuştur.
a) Atatürk Şehit Asker Anıtı’nın temelini atmak için Dumlupınar’a gitmiş.
Çözüm: Atatürk, Dumlupınar’a hangi amaçla gitmiş? “Şehit Asker Anıtı’nın temelini atmak için.” Burada bir amaç var. Bu bir amaç-sonuç cümlesidir. Temel atma eylemi henüz gerçekleşmemiştir, bir niyettir.
b) Atatürk’ü götüren tren Ankara’dan Eskişehir’e kadar bütün istasyonlarda durdu.
Çözüm: Bu cümlede sadece bir olayın (trenin durması) nasıl ve nerede gerçekleştiği anlatılıyor. Herhangi bir neden veya sonuç ilişkisi yok. Sadece bir durum tespiti var.
c) Atatürk, törende konuşma yapmak için kürsüye çıktı.
Çözüm: Atatürk, kürsüye hangi amaçla çıkmış? “Konuşma yapmak için.” Burada da bir amaç var. Bu da bir amaç-sonuç cümlesidir. Konuşma eylemi henüz gerçekleşmemiştir, bir niyettir.