Merhaba canım öğrencim! Türkçe dersinde bugün seninle birlikte çok güzel iki etkinlik yapacağız. Görsellerdeki soruları adım adım, tane tane inceleyip doğru cevapları bulacağız. Unutma, her zaman önce soruyu çok iyi anlamak, sonra da metni dikkatlice okumak gerekiyor. Haydi bakalım, kalemlerimiz ve defterlerimiz hazırsa, başlıyoruz!
6. ETKİNLİK
Aşağıdaki parçada hangi anlatım biçimlerinden ve düşünceyi geliştirme yollarından yararlanılmıştır? Yazınız.
Sevgili öğrencim, bu etkinlikte metni dikkatlice okuyup yazarın bize ne anlatmak istediğini ve bunu nasıl anlattığını bulacağız. Yani hem metnin genel anlatım şekline bakacağız hem de yazarın düşüncelerini daha etkili kılmak için kullandığı yöntemleri inceleyeceğiz. Hazır mısın?
Çözüm:
Adım 1: Anlatım Biçimlerini Belirleyelim
Metni okuduğumuzda, Kelaynakların eskiden nasıl yaşadığını (“Bir zamanlar bizim büyük, hem de çok büyük bir ailemiz vardı. Asya, Avrupa ve Afrika gibi büyük kara parçalarına yayılmıştık.“) ve sonra sayıca nasıl azaldıklarını (“Ya şimdi? Söylesem belki de inanmayacaksınız 70-80 kadar kaldık.“) anlatan bir hikaye görüyoruz. Bu, olayları bir akış içinde anlattığı için öyküleyici anlatım biçimine giriyor. Aynı zamanda Kelaynakların ne yediğini (çekirgeler), çiftçilere nasıl faydalı olduğunu ve zehirli ilaçlar yüzünden nasıl öldüklerini açıklıyor. Bilgi verdiği ve bir konuyu aydınlattığı için de açıklayıcı anlatım biçiminden faydalanılmış.
- Öyküleyici Anlatım: Kelaynakların geçmişteki ve günümüzdeki durumlarını bir olay örgüsü içinde, sanki bir hikaye anlatır gibi ele alması.
- Açıklayıcı Anlatım: Kelaynakların beslenme alışkanlıklarını, çiftçilere faydalarını ve nesillerinin neden azaldığını bilgi vererek, okuyucuyu aydınlatacak şekilde açıklaması.
Adım 2: Düşünceyi Geliştirme Yollarını Belirleyelim
Yazar, anlattıklarını daha etkili ve anlaşılır kılmak için bazı yöntemler kullanmış:
- Karşılaştırma: Metinde Kelaynakların geçmişteki “çok büyük bir aile” olmaları durumu ile günümüzdeki “70-80 kadar kalmaları” durumu birbiriyle karşılaştırılmış. Bu, okuyucunun durumun ciddiyetini daha iyi anlamasını sağlıyor.
- Sayısal Verilerden Yararlanma: “70-80 kadar kaldık” ifadesi, Kelaynakların sayısının ne kadar azaldığını gösteren somut bir sayısal veridir. Bu, anlatılanları daha inandırıcı kılar ve durumun vahametini gözler önüne serer.
- Tanımlama: “Biz Kelaynaklar ekinlere zarar veren çekirgelerle besleniriz.” cümlesi, Kelaynakların ne işe yaradığını, yani onları bir nevi tanımlayan bir ifadedir. Bu da metni daha açıklayıcı yapıyor.
Sonuç:
Metinde başlıca öyküleyici anlatım ve açıklayıcı anlatım biçimleri kullanılmıştır. Düşünceyi geliştirme yolları olarak ise karşılaştırma, sayısal verilerden yararlanma ve tanımlama öne çıkmaktadır.
7. ETKİNLİK
Aşağıdaki dizi ve cümlelerde geçen çekimli fiilleri, altını çizerek belirtiniz. Altını çizdiğiniz fiillerin kip ve kişilerini yazınız.
Canım öğrencim, bu etkinlikte iş bildiren kelimelere, yani fiillere odaklanacağız. Ama her fiil değil, zaman ve kişi eki almış fiilleri bulacağız. Bunlara çekimli fiil diyoruz. Sonra da bu fiillerin hangi zamanda (kip) ve kim tarafından (kişi) yapıldığını belirleyeceğiz. Haydi başlayalım!
Çözüm:
- Bayrak bayrak dilimizde Türkümüz,
(Bu dizede çekimli fiil yoktur.)
- Sığmaz zamanlara Atatürk’ümüz.
Çekimli fiil: Sığmaz
Kip: Geniş zaman (olumsuz)
Kişi: 3. tekil kişi (O sığmaz)
- Yürüyelim, koşalım,
Çekimli fiil: Yürüyelim
Kip: İstek kipi
Kişi: 1. çoğul kişi (Biz yürüyelim)
Çekimli fiil: Koşalım
Kip: İstek kipi
Kişi: 1. çoğul kişi (Biz koşalım)
- Hızlandıkça çoşalım.
Çekimli fiil: Coşalım
Kip: İstek kipi
Kişi: 1. çoğul kişi (Biz coşalım)
- Bir gün olup kucağına ulaşsın
Çekimli fiil: Ulaşsın
Kip: Emir kipi
Kişi: 3. tekil kişi (O ulaşsın)
- Gözlerinden döksem sevinç yaşını.
Çekimli fiil: Döksem
Kip: Şart kipi
Kişi: 1. tekil kişi (Ben döksem)
- Yeni evinizde güle güle oturasınız.
Çekimli fiil: Oturasınız
Kip: İstek kipi
Kişi: 2. çoğul kişi (Siz oturasınız)
- Biraz hızlı yürümelisin.
Çekimli fiil: Yürümelisin
Kip: Gereklilik kipi
Kişi: 2. tekil kişi (Sen yürümelisin)
- Bana bir masal anlat.
Çekimli fiil: Anlat
Kip: Emir kipi
Kişi: 2. tekil kişi (Sen anlat)
- Doğayı sevelim, ormanları koruyalım.
Çekimli fiil: Sevelim
Kip: İstek kipi
Kişi: 1. çoğul kişi (Biz sevelim)
Çekimli fiil: Koruyalım
Kip: İstek kipi
Kişi: 1. çoğul kişi (Biz koruyalım)
- Çocuklar tatile gitse mi, gitmese mi?
Çekimli fiil: Gitse
Kip: Şart kipi
Kişi: 3. tekil kişi (O gitse)
Çekimli fiil: Gitmese
Kip: Şart kipi
Kişi: 3. tekil kişi (O gitmese)
- Yarın bize gelmeliler.
Çekimli fiil: Gelmeliler
Kip: Gereklilik kipi
Kişi: 3. çoğul kişi (Onlar gelmeliler)
- İnsanları sev, çiçekleri koru.
Çekimli fiil: Sev
Kip: Emir kipi
Kişi: 2. tekil kişi (Sen sev)
Çekimli fiil: Koru
Kip: Emir kipi
Kişi: 2. tekil kişi (Sen koru)
Aferin sana! Gördün mü, dikkatli okuyunca ve adım adım ilerleyince ne kadar kolaymış. Her zaman böyle meraklı ve özenli olmaya devam et!