Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin 7. sınıf Türkçe öğretmenin. Sana gönderdiğin görseldeki soruları adım adım, senin anlayabileceğin bir dille çözeceğim. Hazır mısın? Başlayalım!
Önce görseldeki ilk bölümdeki cümleleri inceleyeceğiz. Bu bölümde bizden cümlelerin yapılarına ve anlamlarına göre ne tür cümleler olduğunu bulmamız isteniyor. Haydi, dikkatlice bakalım.
1. Soru:
Karanlığı yara yara ilerleyen bu millî ruh, millî bir zaferde beden buldu.
- Yapısına göre:
Sevgili öğrencim, bir cümlenin yapısını incelerken önce yüklemini buluruz. Bu cümlede yüklemimiz “beden buldu”. Cümlede tek bir yüklem var gibi görünüyor, değil mi? Ama dikkat et, cümlenin içinde “yara yara” (zarf-fiil) ve “ilerleyen” (sıfat-fiil) gibi fiilimsiler var. İçinde fiilimsi bulunan cümlelere biz Girişik Birleşik Cümle diyoruz.
Çözüm: Girişik Birleşik Cümle
- Anlamına göre:
Cümlenin anlamına baktığımızda, “beden buldu” eyleminin gerçekleştiğini, yani bir olayın olduğunu anlıyoruz. Cümlede olumsuzluk bildiren “-me, -ma” ekleri, “değil” veya “yok” kelimeleri bulunmuyor. Bu yüzden bu cümle Olumlu Cümle‘dir.
Çözüm: Olumlu Cümle
2. Soru:
Millet yeniden yazdı “Diriliş” destanını.
- Yapısına göre:
Bu cümlenin yüklemi “yazdı”. Cümlede sadece bir tane yüklem var ve herhangi bir fiilimsi ya da başka bir yan cümle bulunmuyor. Böyle tek yüklemli ve fiilimsisi olmayan cümlelere Basit Cümle deriz.
Çözüm: Basit Cümle
- Anlamına göre:
“Yazdı” eylemi gerçekleşmiş, yani destanın yazılma işi tamamlanmış. Olumsuzluk bildiren herhangi bir ifade yok. Bu nedenle bu cümle de Olumlu Cümle‘dir.
Çözüm: Olumlu Cümle
3. Soru:
Milletimiz, millî egemenlik uğruna tankların önüne duruverdiler.
- Yapısına göre:
Bu cümlenin yüklemi “duruverdiler”. Tıpkı bir önceki cümlede olduğu gibi, bu cümlede de sadece bir yüklem var ve içinde fiilimsi, bağlaçlı başka bir yargı veya şart kipi yok. Bu yüzden bu da bir Basit Cümle‘dir.
Çözüm: Basit Cümle
- Anlamına göre:
“Duruverdiler” eylemi gerçekleşmiş, yani tankların önüne durma işi yapılmış. Cümlede olumsuzluk ifade eden bir kelime veya ek bulunmuyor. Bu yüzden bu cümle de Olumlu Cümle‘dir.
Çözüm: Olumlu Cümle
7. ETKİNLİK
Aşağıdaki kelimeleri kullanarak deyimler oluşturunuz. Deyimlerin, kullanıldığı metne katkısı neler olur? Yazınız.
Şimdi de kutucuktaki kelimeleri kullanarak deyimler oluşturalım. Deyimler, dilimizin zenginliğidir ve az sözle çok şey anlatmamızı sağlar, değil mi?
Adım 1: Deyimleri Oluşturma
- ele geçirmek: Bir şeyi veya bir yeri zorla ya da hileyle almak, ele geçirmek.
- yolunu değiştirmek: Bir işi yapma biçimini veya bir yere gitme yönünü değiştirmek.
- güneş gibi doğmak: Birine çok iyi gelmek, umut ve sevinç kaynağı olmak.
- göğüs germek: Bir zorluğa, tehlikeye veya düşmana karşı cesurca durmak, direnmek.
- toprağa düşmek: Şehit olmak, vatan uğruna can vermek veya bir fidanın kuruması gibi mecazi anlamlarda kullanılır.
- destan yazmak: Çok büyük, olağanüstü ve unutulmaz bir başarıya imza atmak.
Adım 2: Deyimlerin Metne Katkıları
Peki, bu deyimler bir metinde kullanıldığında ne işe yarar dersin?
Deyimler, metnin anlatımını çok daha güçlü, etkileyici ve akılda kalıcı hale getirir. Şöyle düşün: “Çok direndi” demek yerine “göğüs gerdi” dediğimizde, hem daha sanatsal hem de daha derin bir anlam katmış oluruz. İşte deyimlerin metne başlıca katkıları:
Anlatımı Zenginleştirir: Deyimler, kelimelerin tek başına ifade edemediği incelikli anlamları ve duyguları katman katman ekler.
Etkileyicilik Katar: Okuyucunun veya dinleyicinin zihninde daha canlı imgeler oluşturarak anlatımı daha etkili kılar.
Kısa ve Öz Anlatım Sağlar: Uzun cümlelerle anlatılabilecek bir durumu, deyimler sayesinde birkaç kelimeyle özetleriz. “Az sözle çok şey anlatmak” tam da budur.
Duygu ve Coşku Katar: Özellikle milli ve kahramanlık temalı metinlerde deyimler, okuyucuya veya dinleyiciye o anki duyguyu, coşkuyu daha derinden hissettirir.
Metne Derinlik Verir: Soyut kavramları somutlaştırarak metne edebi bir derinlik ve güzellik katar.
8. ETKİNLİK
Okuduğunuz metinden büyük harflerin kullanıldığı örnek cümleleri tespit ediniz. Sonra bu örneklerde büyük harflerin niçin kullanıldığını belirleyerek aşağıya yazınız.
Sevgili öğrencim, görselde bize tam bir metin verilmemiş ama yukarıda incelediğimiz cümleler var. Bu cümlelerden ve bu tip milli konulu metinlerde sıkça karşımıza çıkan örneklerden yola çıkarak büyük harflerin kullanım kurallarını inceleyelim.
Adım 1: Örnek Cümleleri Tespit Etme ve Oluşturma
Öncelikle yukarıdaki cümlelerden büyük harf kullanılan yerleri bulalım ve ek olarak bu tür metinlerde sıkça görebileceğimiz örnekler ekleyelim:
- “Karanlığı yara yara ilerleyen bu millî ruh, millî bir zaferde beden buldu.”
- “Millet yeniden yazdı “Diriliş” destanını.”
- “Milletimiz, millî egemenlik uğruna tankların önüne duruverdiler.”
- “Türk milleti, Atatürk’ün gösterdiği yolda ilerliyor.”
- “Bu zafer, 15 Temmuz’da kazanılan büyük bir destandı.”
Adım 2: Büyük Harflerin Kullanılma Nedenlerini Belirleme
Şimdi de bu örneklerdeki büyük harflerin neden büyük yazıldığını açıklayalım:
Karanlığı / Millet / Milletimiz (Cümle başları):
Sevgili öğrencim, her cümlenin ilk kelimesi her zaman büyük harfle başlar. Bu, Türkçe yazım kurallarının en temelidir.
Diriliş:
“Diriliş” kelimesi burada bir eserin, bir destanın özel adıdır. Özel adlar her zaman büyük harfle başlar. Bu kural; kişi adları, yer adları, kurum adları, kitap, dergi ve gazete adları için de geçerlidir.
Türk:
“Türk” kelimesi, bir milletin adıdır. Millet, boy, oymak adları büyük harfle başlar. Örneğin; İngiliz, Alman, Azeri gibi.
Atatürk:
“Atatürk” bir kişi adıdır. Kişi adları ve soyadları özel isim olduğu için büyük harfle başlar.
15 Temmuz:
Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar. Burada “15 Temmuz” belirli bir günü ifade ettiği için büyük harfle yazılmıştır. Eğer sadece “Temmuz ayında” deseydik, “temmuz” küçük harfle yazılırdı.
Umarım bu açıklamalar senin için anlaşılır ve faydalı olmuştur. Başarılar dilerim!