Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin Türkçe öğretmeninim. Gönderdiğin soruları şimdi seninle birlikte adım adım çözeceğiz. Hiç merak etme, her şeyi en anlaşılır şekilde anlatacağım. Hazırsan başlayalım!
1. Aşağıdaki cümlelerde geçen altı çizili sözcüklerden hangisi yapı yönünden diğerlerinden farklıdır?
- Öğrencilik yıllarının nasıl geçtiğini anlatıyordu.
- Türkçe dersini çok seviyorum.
- Aile toplumun temelini oluşturur.
- Gazeteciler binanın önünde toplanmışlar.
Çözüm:
Bu soruda bizden fiillerin yapılarını bulmamız isteniyor. Fiillerin yapısı dendiğinde aklımıza üç şey gelmeli:
- Basit fiiller: Hiçbir yapım eki almayan fiillerdir. Sadece çekim ekleri (zaman, kişi ekleri) alırlar.
- Türemiş fiiller: Fiil kök veya gövdelerine yapım eki getirilerek oluşturulan fiillerdir.
- Birleşik fiiller: En az iki kelimenin bir araya gelmesiyle oluşan fiillerdir.
Şimdi seçeneklerdeki altı çizili fiillere tek tek bakalım:
Adım 1: A seçeneğindeki “anlatıyordu” fiilini inceleyelim.
- Fiilin kökü “anla-“dır.
- “anla-” fiiline “-t” yapım eki gelerek “anlat-” fiili oluşmuştur. Bu, fiili türemiş yapar.
- Daha sonra “-ıyor” (şimdiki zaman) ve “-du” (ek fiil) çekim eklerini almıştır.
- Yani “anlatıyordu” fiili türemiş yapılıdır.
Adım 2: B seçeneğindeki “seviyorum” fiilini inceleyelim.
- Fiilin kökü “sev-“dir.
- Bu fiil, “-i-” (yardımcı ünlü), “-yor” (şimdiki zaman) ve “-um” (1. tekil kişi) çekim eklerini almıştır.
- Herhangi bir yapım eki almadığı için “seviyorum” fiili basit yapılıdır.
Adım 3: C seçeneğindeki “oluşturur” fiilini inceleyelim.
- Fiilin kökü “ol-“dur.
- “ol-” fiiline “-uş” yapım eki gelerek “oluş-” fiili oluşmuştur.
- Sonra “oluş-” fiiline “-tur” yapım eki gelerek “oluştur-” fiili oluşmuştur. Bu da fiili türemiş yapar.
- Daha sonra “-ur” (geniş zaman) çekim ekini almıştır.
- Yani “oluşturur” fiili türemiş yapılıdır.
Adım 4: D seçeneğindeki “toplanmışlar” fiilini inceleyelim.
- Fiilin kökü “top-“tur.
- “top-” köküne “-la” yapım eki gelerek “topla-” fiili oluşmuştur.
- Sonra “topla-” fiiline “-n” yapım eki gelerek “toplan-” fiili oluşmuştur. Bu da fiili türemiş yapar.
- Daha sonra “-mış” (geçmiş zaman) ve “-lar” (3. çoğul kişi) çekim eklerini almıştır.
- Yani “toplanmışlar” fiili türemiş yapılıdır.
Adım 5: Fiillerin yapılarını karşılaştıralım.
- A) anlatıyordu: Türemiş
- B) seviyorum: Basit
- C) oluşturur: Türemiş
- D) toplanmışlar: Türemiş
Gördüğün gibi, A, C ve D seçeneklerindeki fiiller türemiş yapılıyken, B seçeneğindeki fiil basit yapılıdır. Bu yüzden farklı olan B seçeneğidir.
Sonuç:
Doğru cevap: B
2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yapı yönünden farklı bir fiil kullanılmıştır?
- Arkadaşım yaşlı amcaya yardım etti.
- Kurşun kalemim okulda kayboldu.
- Çocuklar bahçede konuşuyorlar.
- Kardeşim piknikte hasta oldu.
Çözüm:
Yine fiillerin yapısını (basit, türemiş, birleşik) bulmamız isteniyor. Hadi her cümlede geçen fiili inceleyelim.
Adım 1: A seçeneğindeki fiili inceleyelim.
- “yardım etti” fiili, “yardım” ismi ile “etmek” yardımcı fiilinin birleşmesiyle oluşmuştur.
- Bu tür fiillere yardımcı fiille kurulan birleşik fiil diyoruz. Yani birleşik yapılıdır.
Adım 2: B seçeneğindeki fiili inceleyelim.
- “kayboldu” fiili, aslında “kayıp olmak” fiilinin ses düşmesiyle birleşmiş halidir.
- Bu tür fiillere ses düşmesiyle oluşan birleşik fiil diyoruz. Yani birleşik yapılıdır.
Adım 3: C seçeneğindeki fiili inceleyelim.
- “konuşuyorlar” fiilinin kökü “konuş-“tur.
- “konuş-” fiiline “-uyor” (şimdiki zaman) ve “-lar” (3. çoğul kişi) çekim ekleri gelmiştir.
- Herhangi bir yapım eki almadığı için “konuşuyorlar” fiili basit yapılıdır.
Adım 4: D seçeneğindeki fiili inceleyelim.
- “hasta oldu” fiili, “hasta” ismi ile “olmak” yardımcı fiilinin birleşmesiyle oluşmuştur.
- Bu da yardımcı fiille kurulan birleşik fiildir. Yani birleşik yapılıdır.
Adım 5: Fiillerin yapılarını karşılaştıralım.
- A) yardım etti: Birleşik
- B) kayboldu: Birleşik
- C) konuşuyorlar: Basit
- D) hasta oldu: Birleşik
Gördüğün gibi, A, B ve D seçeneklerindeki fiiller birleşik yapılıyken, C seçeneğindeki fiil basit yapılıdır. Bu yüzden farklı olan C seçeneğidir.
Sonuç:
Doğru cevap: C
3. Aşağıdakilerden hangisi tiyatro terimi değildir?
- Mimik
- Konuşma
- Jest
- Kostüm
Çözüm:
Bu soruda bizden tiyatroya özgü bir terim olmayan seçeneği bulmamız isteniyor. Tiyatro terimleri, tiyatro sanatı içinde özel bir anlamı olan kelimelerdir.
Adım 1: Seçenekleri inceleyelim.
- A) Mimik: Oyuncuların sahnedeyken yüzleriyle yaptıkları anlamlı hareketlere denir. Tiyatroda duyguları ifade etmek için çok önemlidir. Bu bir tiyatro terimidir.
- B) Konuşma: Bu kelime, genel olarak sesli iletişim kurma eylemini ifade eder. Evet, tiyatroda oyuncular konuşur ama “konuşma” kelimesi başlı başına, sadece tiyatroya ait özel bir terim değildir. Günlük hayatta da her yerde konuşuruz. Tiyatroda bunun yerine daha özel terimler (diyalog, monolog, replik gibi) kullanılır.
- C) Jest: Oyuncuların sahnedeyken el, kol ve vücutlarıyla yaptıkları anlamlı hareketlere denir. Mimik gibi jestler de tiyatroda duygu ve düşünceleri aktarmak için kullanılır. Bu bir tiyatro terimidir.
- D) Kostüm: Oyuncuların oyun gereği giydikleri özel kıyafetlere denir. Karakteri ve dönemi yansıtan çok önemli bir tiyatro öğesidir. Bu bir tiyatro terimidir.
Adım 2: Karşılaştırma yapalım.
Mimik, jest ve kostüm doğrudan tiyatro sahnesiyle, oyunculukla ilgili özel kavramlardır. “Konuşma” ise daha genel bir eylemdir ve sadece tiyatroya özgü bir terim değildir. Tiyatroda elbette konuşma olur ama bu eylemin kendisi bir terimden çok, bir eylemdir. Bu yüzden tiyatro terimi olmayan “Konuşma”dır.
Sonuç:
Doğru cevap: B
4. “İnsanlar, geçmişte yaşadıkları bir olayı sonradan hatırlayarak yazabilirler.” cümlesiyle hangi yazı türünden söz ediliyor olabilir?
- Anı
- Deneme
- Şiir
- Gezi
Çözüm:
Bu soruda verilen tanıma uyan yazı türünü bulmamız isteniyor. Tanım, “geçmişte yaşanan bir olayı sonradan hatırlayarak yazmak” diyor. Şimdi seçeneklere bakalım:
Adım 1: Seçenekleri inceleyelim.
- A) Anı: Bir diğer adıyla hatıra. Bir kişinin geçmişte yaşadığı, tanık olduğu olayları, üzerinden belli bir zaman geçtikten sonra hatırladıkları kadarıyla kaleme aldığı yazı türüdür. Verilen tanım tam olarak anıyı anlatıyor.
- B) Deneme: Yazarın herhangi bir konuda, kendi kişisel görüşlerini, kanıtlama amacı gütmeden, samimi bir dille anlattığı yazı türüdür. Bu, geçmişi hatırlayarak yazmaktan farklıdır.
- C) Şiir: Duygu, düşünce ve hayallerin coşkulu bir dille, genellikle ölçülü, uyaklı ve ahenkli bir biçimde ifade edildiği edebi türdür. Bu da geçmişi hatırlayarak yazmaktan farklıdır.
- D) Gezi: Yazarın gezdiği, gördüğü yerleri, o yerlerle ilgili izlenimlerini ve bilgilerini edebi bir üslupla anlattığı yazı türüdür. Bu da geçmişi hatırlayarak yazmaktan farklıdır.
Adım 2: Tanımla karşılaştırma yapalım.
Verilen cümledeki “geçmişte yaşadıkları bir olayı sonradan hatırlayarak yazabilirler” ifadesi, doğrudan “anı” yazı türünün tanımıdır.
Sonuç:
Doğru cevap: A
5. “Kitap okumayı çok seviyorum.” cümlesinde geçen fiille ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
- 1. tekil kişiyle çekimlenmiştir.
- Geniş zaman eki almıştır.
- Basit yapılı fiildir.
- İş (kılış) bildirmektedir.
Çözüm:
Bu soruda “seviyorum” fiili hakkında verilen bilgilerden hangisinin yanlış olduğunu bulacağız. Hadi fiili yakından inceleyelim.
Fiilimiz: “seviyorum”
Adım 1: A seçeneğini inceleyelim: “1. tekil kişiyle çekimlenmiştir.”
- “seviyor-um” fiilindeki “-um” eki, eylemi yapan kişinin “ben” olduğunu gösterir. “Ben” de 1. tekil kişidir.
- Bu bilgi doğrudur.
Adım 2: B seçeneğini inceleyelim: “Geniş zaman eki almıştır.”
- “seviyor-um” fiilindeki “-yor” eki, fiilin şimdiki zamanda yapıldığını gösteren şimdiki zaman ekidir.
- Geniş zaman ekleri “-r, -ar, -er, -ır, -ir, -ur, -ür” şeklindedir.
- Bu bilgi yanlıştır, çünkü fiil geniş zaman değil, şimdiki zaman eki almıştır.
Adım 3: C seçeneğini inceleyelim: “Basit yapılı fiildir.”
- Fiilin kökü “sev-“dir. Bu köke herhangi bir yapım eki gelmemiş, sadece çekim ekleri (şimdiki zaman ve kişi eki) almıştır.
- Bu yüzden “seviyorum” fiili basit yapılıdır.
- Bu bilgi doğrudur.
Adım 4: D seçeneğini inceleyelim: “İş (kılış) bildirmektedir.”
- Fiilin iş (kılış) fiili olup olmadığını anlamak için fiilin başına “onu” kelimesini getirebiliriz. Eğer anlamlı oluyorsa iş (kılış) fiilidir.
- “Onu seviyorum.” dediğimizde anlamlı oluyor. Bu da “sevmek” fiilinin bir iş (kılış) fiili olduğunu gösterir.
- Bu bilgi doğrudur.
Adım 5: Yanlış bilgiyi bulalım.
Yapılan incelemeler sonucunda B seçeneğindeki “Geniş zaman eki almıştır.” bilgisinin yanlış olduğunu gördük. Çünkü fiil şimdiki zaman eki almıştır.
Sonuç:
Doğru cevap: B