Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle görseldeki çok güzel iki etkinliği çözeceğiz. Hiç merak etme, adım adım ilerleyeceğiz ve her şeyi en iyi şekilde anlayacaksın. Hadi bakalım, kalemini kağıdını hazırla, dersimiz başlıyor!
5. ETKİNLİK
Aşağıdaki ifadelerde düşünceyi geliştirme yollarının hangisinden yararlanılmıştır? Yanlarına yazınız.
Bu etkinlikte, cümlelerde yazarın anlatımını güçlendirmek için hangi yolu kullandığını bulacağız. Hatırlıyor musun, düşünceyi geliştirme yolları; benzetme, karşılaştırma, tanımlama, örnekleme, sayısal verilerden yararlanma ve tanık gösterme gibi yollardı. Şimdi her bir cümleyi dikkatlice inceleyelim:
Zehir gibi acı kuvveti ve büyük güreş kabiliyeti ile bu güreşte de kendini gösterdi.
Çözüm:
Burada birinin kuvveti “zehir”e benzetilmiş. “Gibi” kelimesi de bize bu konuda ipucu veriyor. Bir şeyi başka bir şeye benzetiyorsak, bu benzetmedir.
Sonuç: Benzetme
Dil, insanlar arasında anlaşmayı sağlayan doğal bir araçtır.
Çözüm:
Bu cümlede “Dil nedir?” sorusunun cevabı verilmiş. Bir kavramın ne olduğunu, özelliklerini açıklayarak anlatmaya tanımlama deriz.
Sonuç: Tanımlama
Konuşma ile yazma farklıdır. Konuşma geçici, yazma kalıcıdır.
Çözüm:
Burada konuşma ve yazma olmak üzere iki farklı kavram ele alınmış ve aralarındaki benzerlikler ya da farklılıklar ortaya konmuş. Özellikle “farklıdır”, “geçici” ve “kalıcıdır” kelimeleri bize konuşma ile yazmanın karşılaştırıldığını gösteriyor. Buna karşılaştırma diyoruz.
Sonuç: Karşılaştırma
Güreşe fırtına gibi girdi.
Çözüm:
Yine “gibi” kelimesi var! Güreşçinin güreşe giriş şekli, hız ve şiddet bakımından “fırtına”ya benzetilmiş. Bu da tabii ki benzetmedir.
Sonuç: Benzetme
Bir pestil gibi sırtüstü mindere serdi ve rakibinin göğsüne çıkıp oturdu.
Çözüm:
Rakibini mindere seriş şekli, yumuşak ve hareketsiz oluşu “pestil”e benzetilmiş. Yine “gibi” kelimesiyle yapılan bu anlatım da benzetmedir.
Sonuç: Benzetme
Ay yıldızlı mayo altında yaptığı 47 maçın 46’sını kazanan Yaşar, bunların 33’ünde tuş yapmış, 11 maçını ittifakla, 1’ini abandone ile birini de ekseriyetle kazanmıştır. Galibiyetle sonuçlanan 46 güreşi 690 dakika sürmesi gerekirken yaptığı tuşlarla bu süreyi 372 dakika 26 saniyeye indirmiştir.
Çözüm:
Bu uzun cümlede bir sürü sayı görüyoruz: 47, 46, 33, 11, 1, 690, 372, 26 gibi. Yazar, söylediklerini daha inandırıcı kılmak ve somutlaştırmak için bu sayıları kullanmış. Bu yönteme sayısal verilerden yararlanma denir.
Sonuç: Sayısal Verilerden Yararlanma
Harikasın! İlk etkinliği bitirdik bile. Şimdi sıra geldi ikinci etkinliğimize. Bu etkinlikte fiillerin türlerini inceleyeceğiz.
6. ETKİNLİK
Aşağıdaki cümlelerde geçen altı çizili fiillerin özellikleriyle (iş, oluş, durum) ilgili bildiklerinizi yazınız.
Hatırlarsan, fiilleri üç ana başlık altında inceliyorduk:
- İş (Kılış) Fiilleri: Öznenin kendi isteğiyle yaptığı, bir nesneyi etkileyen fiillerdir. Genellikle “Neyi?”, “Kimi?” sorularına cevap verirler. (Örnek: yazmak, okumak, taşımak)
- Oluş Fiilleri: Öznenin kendi iradesi dışında, zamanla kendiliğinden olan değişimleri anlatan fiillerdir. “Neyi?”, “Kimi?” sorularına cevap vermezler. (Örnek: büyümek, sararmak, paslanmak)
- Durum Fiilleri: Öznenin içinde bulunduğu durumu anlatan fiillerdir. Nesne almazlar, yani “Neyi?”, “Kimi?” sorularına cevap vermezler. (Örnek: uyumak, oturmak, gülmek)
Şimdi cümlelerdeki altı çizili fiilleri bu bilgilere göre inceleyelim:
Güreşe fırtına gibi girdi.
Çözüm:
“Girdi” fiili, öznenin bir anlık içinde bulunduğu durumu anlatıyor. “Neyi girdi?” veya “Kimi girdi?” diye sorduğumuzda anlamlı bir cevap alamıyoruz. Bu yüzden bu bir durum fiilidir.
Sonuç: Durum
Yaşar, karakucak güreşçisi olarak adını bütün çevreye duyurdu.
Çözüm:
“Duyurdu” fiili için “Neyi duyurdu?” diye soralım. Cevap “adını” oluyor. Gördüğün gibi, fiil bir nesne alabiliyor ve öznenin isteyerek yaptığı bir eylemi anlatıyor. Bu da onu bir iş (kılış) fiili yapar.
Sonuç: İş (Kılış)
Rakibinin göğsüne çıkıp oturdu.
Çözüm:
“Oturdu” fiili, öznenin içinde bulunduğu bir durumu anlatıyor. “Neyi oturdu?” veya “Kimi oturdu?” diye sorunca anlamlı bir cevap alamıyoruz. Bu yüzden bu bir durum fiilidir.
Sonuç: Durum
Bu yüzden yıllar ilerledikçe sikleti de yükseliyordu.
Çözüm:
“Yükseliyordu” fiili, zamanla kendiliğinden gerçekleşen, öznenin iradesi dışında bir değişimi ifade ediyor. “Neyi yükseliyordu?” veya “Kimi yükseliyordu?” diye de soramayız. Bu tür fiillere oluş fiili denir.
Sonuç: Oluş
Bahçeye diktiğimiz domates fideleri büyüdü.
Çözüm:
“Büyüdü” fiili de tıpkı “yükseliyordu” gibi, domates fidelerinin zamanla kendi kendine geçirdiği bir değişimi anlatıyor. Öznenin isteğiyle değil, doğal bir süreçle gerçekleşiyor. Bu da bir oluş fiilidir.
Sonuç: Oluş
Son şampiyonluğunu Helsinki’de 87 kiloda kazandı.
Çözüm:
“Kazandı” fiili için “Neyi kazandı?” diye soralım. Cevap “şampiyonluğunu” oluyor. Fiil bir nesne almış ve öznenin bilinçli bir eylemini anlatıyor. Bu yüzden bu bir iş (kılış) fiilidir.
Sonuç: İş (Kılış)
Aferin sana! İki etkinliği de başarıyla tamamladık. Gördün mü, dikkatli okuyup öğrendiklerimizi hatırladığımızda hiçbir soru zor değilmiş. Anlamadığın bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin, her zaman yardımcı olmaya hazırım.