Merhaba sevgili öğrencilerim!
Bugün sizinle Cahit Sıtkı Tarancı’nın mektubunu (dinleme metni) içeren bu sayfadaki soruları inceleyeceğiz. Öncelikle hazırlık çalışmalarından başlayıp, sonra kelime etkinliklerine ve metin anlama sorularına geçeceğiz. Unutmayın, bu tür çalışmalarda metni dikkatli dinlemek veya okumak çok önemlidir.
***
HAZIRLIK ÇALIŞMALARI
Bu bölümde, metni dinlemeden önce bazı kavramlar üzerine düşünmenizi ve hayallerinizi paylaşmanızı isteyen sorular var. Bunlar sizin kişisel düşüncelerinizi merak eden sorular, o yüzden doğru ya da yanlış cevabı yok. Gelin birlikte neler düşünebileceğimize bir bakalım.
1. Azim, güven, saygı, sevgi, sadakat kavramları sizde neleri çağrıştırıyor? Anlatınız.
Bu kavramlar hayatımızda çok önemli yer tutar, değil mi? Her biri farklı ama birbiriyle de bağlantılı duygular ve davranışlar bütünü.
- Azim: Benim aklıma hemen bir hedefe ulaşmak için vazgeçmeden çalışmak geliyor. Mesela, zor bir matematik problemini çözmek için uğraşmak, bir spor dalında kendini geliştirmek için antrenmanlara devam etmek azim ister. Bence azim, insanın içindeki kararlılığı ve inatçılığı temsil eder.
- Güven: Güven dediğimizde aklıma ilk gelen şey, birine inanmak ve onun bizi yarı yolda bırakmayacağını bilmektir. Ailemize, arkadaşlarımıza güveniriz. Kendimize güvenmek de çok önemli, bu da bir işi başarabileceğimize dair inanç demektir. Güven, aynı zamanda sakinlik ve huzur verir.
- Saygı: Saygı, başkalarının fikirlerine, yaşam tarzlarına, yaşlarına, tecrübelerine değer vermek demektir. Bir büyüğümüzle konuşurken kullandığımız kelimeler, arkadaşlarımızın özel eşyalarına dokunmamamız, hatta doğaya karşı gösterdiğimiz özen bile saygının bir parçasıdır. Saygı, insanlar arasındaki ilişkilerin temelidir bence.
- Sevgi: Sevgi ise en güzel duygulardan biri! Ailemize, arkadaşlarımıza, hayvanlara, doğaya duyduğumuz sıcak ve içten bir histir. Sevgi, insanı mutlu eder, koruyup kollama isteği uyandırır. Bence sevgi, hayatı güzelleştiren ve insanları birbirine bağlayan en güçlü bağdır.
- Sadakat: Sadakat, bir kişiye, bir fikre veya bir değere bağlı kalmak, onu terk etmemektir. En yakın arkadaşına sırrını vermemek, takımını kötü günde bile desteklemek, vatanına karşı görevlerini yerine getirmek sadakatin örnekleridir. Sadakat, vefa ve istikrar anlamına gelir.
2. Gelecekle ilgili ne tür hayaller kuruyorsunuz? Anlatınız.
Bu soru tamamen size özel bir soru. Herkesin hayalleri farklıdır ve hepsi çok değerlidir. Belki doktor olmak istiyorsunuz, belki bir mühendis, bir öğretmen, bir sanatçı ya da bir sporcu. Belki dünyayı gezmek, yeni yerler keşfetmek istiyorsunuz. Belki de sadece mutlu ve huzurlu bir hayat sürmeyi hayal ediyorsunuz.
Gelecekle ilgili hayaller kurmak, bize bir hedef belirler ve o hedefe ulaşmak için çalışma azmi verir. Benim size tavsiyem, hayallerinizi yüksek tutun ve onlara ulaşmak için şimdiden adımlar atmaya başlayın. Mesela, okulda derslerinize iyi çalışmak, yeni şeyler öğrenmek, farklı hobiler edinmek gibi.
Örnek bir cevap şöyle olabilir: “Ben gelecekte başarılı bir bilim insanı olmak istiyorum. İnsanlığa faydalı buluşlar yapmak, hastalıkları iyileştirmek için çalışmak istiyorum. Bu yüzden şimdiden fen derslerine çok ilgi gösteriyor, belgeseller izliyorum. Bir de dünyayı gezmek, farklı kültürleri tanımak gibi bir hayalim var.”
***
1. ETKİNLİK
Bu etkinlikte dinlediğimiz metinde geçen bazı kelimelerin anlamlarını önce tahmin etmemiz, sonra da sözlükten bulup yazmamız isteniyor. Metni dinlemediğimiz için tahminlerimizi ve sözlük anlamlarını genel bilgilerimize göre yazalım.
düstur:
Tahminim: Bir işi yaparken uyulması gereken önemli bir kural, ilke.
Sözlükteki anlamı: Bir davranış veya hareket için temel alınan ilke, kural, yasa.
şefkat:
Tahminim: Birine karşı duyulan merhamet, acıma ve koruma isteğiyle karışık sevgi.
Sözlükteki anlamı: Acıma ve sevgi duygusu, sevecenlik.
sebat:
Tahminim: Bir işe başladığında onu sonuna kadar götürme, kararlı bir şekilde devam etme.
Sözlükteki anlamı: Bir işte veya kararda direniş, ayak direme, azim, inat.
azim:
Tahminim: Bir şeyi başarmak için gösterilen güçlü istek ve kararlılık.
Sözlükteki anlamı: Bir işteki engelleri yenme kararlılığı, direniş.
muvaffakiyet:
Tahminim: Bir işte başarılı olma, istediği sonuca ulaşma.
Sözlükteki anlamı: Başarı.
***
2. ETKİNLİK
Sevgili arkadaşlarım, bu bölümdeki sorular metni dinlemeye yönelik. Yani “Cahit Sıtkı’nın Mektubu” adlı dinleme metnini dinlemeden bu sorulara tam ve doğru cevaplar vermemiz mümkün değil. Çünkü metinde geçen olayları, yazarın duygularını ve düşüncelerini ancak metni dinleyerek anlayabiliriz.
Ancak ben size, bu sorulara nasıl cevap vermeniz gerektiği konusunda yol göstereceğim. Metni dinlerken nelere dikkat etmeniz gerektiğini anlatacağım.
1. Yazar, yazısına nasıl başlamıştır?
Çözüm: Bu soruyu cevaplamak için metnin ilk cümlelerine çok dikkat etmelisin. Yazar bir selamlamayla mı başlamış, bir soruyla mı, yoksa doğrudan konuya mı girmiş? Metnin başlangıcı bize yazarın üslubu ve mektubun genel havası hakkında ilk ipuçlarını verir.
Örneğin, eğer metin “Sevgili dostum…” diye başlıyorsa, cevabın bu yönde olmalı.
2. Anne ve babasından söz ederken yazar hangi duygular içindedir?
Çözüm: Yazarın anne ve babasından bahsettiği yerleri bulmalısın. O kısımlarda kullandığı kelimelere, cümle yapılarına dikkat et. Acaba özlem mi duyuyor, minnettar mı, yoksa gurur mu duyuyor? Belki de hem sevgi hem de saygı dolu bir anlatımı vardır. Duygu belirten kelimeleri (örneğin; “şefkatle”, “sevgiyle”, “hürmetle”) yakalamaya çalış.
3. Yazar, babasının hangi sözünden etkilendiğini belirtiyor?
Çözüm: Bu sorunun cevabı metinde doğrudan geçecektir. Yazarın babasının bir sözünü alıntıladığı veya “babamın şu sözü beni çok etkilemiştir” gibi bir ifade kullandığı yeri bulup o sözü yazmalısın. Bazen bu sözler hayat dersi niteliğinde olur.
4. Gelecekle ilgili nasıl bir ideal peşindedir?
Çözüm: Yazarın metinde geleceğe dair planlarını, hayallerini ya da olmak istediği kişiyi anlattığı bölümleri dikkatle dinlemelisin. Hangi mesleği yapmak istiyor, nasıl bir hayat kurmak istiyor, topluma ne gibi faydalar sağlamayı hedefliyor? Bu idealler, onun kişiliğini ve değerlerini yansıtır.
5. Anne ve babasının özelliklerinin, yazarın gelecekteki başarısında etkili olduğunu hangi cümleler anlatıyor?
Çözüm: Yazarın anne ve babasının kişilik özelliklerini (çalışkanlıkları, dürüstlükleri, azimli olmaları gibi) anlattığı yerleri bul. Sonra da bu özelliklerin kendi başarısı üzerindeki etkisini dile getirdiği cümleleri tespit et. Örneğin, “Annemin azmi sayesinde ben de hiçbir zaman pes etmemeyi öğrendim” gibi bir ifade aramalısın. Bu cümleler, ebeveynlerin çocukları üzerindeki etkisini gösterir.
6. Yazar, hayatta başarılı olmayı nasıl tanımlıyor? Siz, bu tanımlamaya katılıyor musunuz? Niçin?
Çözüm: Öncelikle yazarın “başarı” kelimesini nasıl açıkladığını, başarıdan ne anladığını anlatan cümleleri bulmalısın. Belki para kazanmak olarak tanımlıyor, belki mutlu olmak, belki de insanlara faydalı olmak olarak.
Yazarın tanımını anladıktan sonra, ikinci kısım senin kişisel yorumun. Sen bu tanıma katılıyor musun, katılmıyor musun? Ve en önemlisi, neden katılıyorsun ya da katılmıyorsun? Kendi düşüncelerini, kendi başarı tanımını mantıklı bir şekilde açıklamalısın.
Örneğin: “Yazar başarıyı sadece çok para kazanmak olarak tanımlıyorsa ben bu tanıma katılmıyorum. Çünkü bence başarı, sevdiğin işi yapıp mutlu olmak ve çevrendekilere de faydalı olabilmektir.” gibi bir cevap verebilirsin.
***
Evet sevgili öğrencilerim, gördünüz mü, bir metni anlamak ve yorumlamak için ne kadar dikkatli olmamız gerekiyor! Metni dinlerken veya okurken bu ipuçlarını aklınızda bulundurun. Başarılar dilerim!