Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin Türkçe öğretmeninim. Gördüğüm kadarıyla karşımızda hem bilgimizi tazeleyeceğimiz hem de yeni şeyler öğreneceğimiz güzel etkinlikler var. Hazırsan hemen başlayalım ve bu soruları birlikte adım adım çözelim.
3. ETKİNLİK
Okuduğunuz şiirde hangi söz sanatlarına yer verilmiştir? Örneklerle gösteriniz.
Sevgili öğrencim, bu soru harika bir soru ama maalesef burada bir eksiklik var. Çünkü “okuduğunuz şiir” diye bahsedilen şiir görselde bize verilmemiş. Bir şiir olmadan hangi söz sanatlarının kullanıldığını bilemeyiz, değil mi? Ama ben sana yine de bir Türkçe öğretmen olarak bu tür bir soruyla karşılaştığında nasıl düşüneceğini ve hangi söz sanatlarının genellikle şiirlerde kullanıldığını anlatayım:
Çözüm:
Adım 1: Öncelikle, bir şiirde söz sanatlarını bulabilmek için şiiri çok dikkatli bir şekilde okumamız gerekir. Her dizeyi, kelimeyi anlamaya çalışmalıyız.
Adım 2: Şiirlerde en çok karşılaştığımız söz sanatlarından bazıları şunlardır:
- Kişileştirme (Teşhis): İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıklara insana ait özellikler verme sanatıdır. Mesela, “Rüzgar fısıldıyordu sırlarını” dersek, rüzgara fısıldama özelliği vermiş oluruz.
- Konuşturma (İntak): Kişileştirilen varlıkları konuşturma sanatıdır. Yani, ağaçların, hayvanların konuştuğunu hayal etmektir. Örneğin, “Ağaç ‘Bana zarar vermeyin!’ diye yalvardı.” cümlesinde ağaç konuşturulmuştur.
- Benzetme (Teşbih): İki farklı şey arasında ortak bir özellikten yola çıkarak zayıf olanı güçlü olana benzetme sanatıdır. Örneğin, “Aslan gibi güçlü adam” dediğimizde adamı aslana benzetmiş oluruz.
- Abartma (Mübalağa): Bir şeyi olduğundan çok daha büyük veya çok daha küçük gösterme sanatıdır. “Bir fırtına koptu ki, dağlar yerinden oynadı!” cümlesi abartmaya örnektir.
- Karşıtlık (Tezat): Bir şiirde birbirine zıt kavramların veya durumların bir arada kullanılmasıdır. “Gecenin karanlığı, gündüzün aydınlığına karıştı.” gibi.
Adım 3: Eğer şiir elimizde olsaydı, bu söz sanatlarının tanımlarını aklımızda tutarak dizelerde bu tür kullanımlar olup olmadığını arayacaktık. Bulduğumuz her söz sanatını da şiirden bir örnek dizeyle destekleyecektik.
Sonuç:
Yukarıda anlattığım nedenlerden dolayı, verilen görselde şiir bulunmadığı için bu etkinliği doğrudan çözmem mümkün değildir. Ancak, bu tür bir soruyla karşılaştığında yukarıdaki adımları izleyerek söz sanatlarını kolayca bulabilirsin.
4. ETKİNLİK
Aşağıdaki dizelerde geçen fiillerin aldığı çekim eklerini (kip ve kişi) belirleyip yazınız.
Önce toprağı kirlettik;
Ne geçtiyse elimize attık üzerine
Kıydık canım ağaçlarına, çiçeklerine,
Çöpten görünmez oldu baharın güzel yüzü,
Topraktan özür dileriz.
Harika bir fiil çekimi sorusu! Fiillerin zamanlarını ve kimin yaptığını belirlemek için kip ve kişi eklerini bulacağız. Hadi tek tek inceleyelim:
Çözüm:
Adım 1: Dizelerdeki fiilleri tek tek bulalım ve altını çizelim.
Önce toprağı kirlettik;
Ne geçtiyse elimize attık üzerine
Kıydık canım ağaçlarına, çiçeklerine,
Çöpten görünmez oldu baharın güzel yüzü,
Topraktan özür dileriz.
Adım 2: Şimdi bu fiillerin kip ve kişi eklerini belirleyelim:
- kirlettik:
- Fiil kökü: kirlet-
- Kip eki: -ti (Görülen Geçmiş Zaman)
- Kişi eki: -k (1. Çoğul Şahıs – biz)
- Sonuç: Görülen Geçmiş Zaman, 1. Çoğul Şahıs
- geçtiyse:
- Fiil kökü: geç-
- Kip eki: -ti (Görülen Geçmiş Zaman)
- Ek: -y (kaynaştırma harfi)
- Kip eki: -se (Şart Kipi)
- Kişi eki: (3. Tekil Şahıs – o, eki yok)
- Sonuç: Görülen Geçmiş Zamanın Şartı, 3. Tekil Şahıs
- attık:
- Fiil kökü: at-
- Kip eki: -tı (Görülen Geçmiş Zaman)
- Kişi eki: -k (1. Çoğul Şahıs – biz)
- Sonuç: Görülen Geçmiş Zaman, 1. Çoğul Şahıs
- kıydık:
- Fiil kökü: kıy-
- Kip eki: -dı (Görülen Geçmiş Zaman)
- Kişi eki: -k (1. Çoğul Şahıs – biz)
- Sonuç: Görülen Geçmiş Zaman, 1. Çoğul Şahıs
- oldu:
- Fiil kökü: ol-
- Kip eki: -du (Görülen Geçmiş Zaman)
- Kişi eki: (3. Tekil Şahıs – o, eki yok)
- Sonuç: Görülen Geçmiş Zaman, 3. Tekil Şahıs
- dileriz:
- Fiil kökü: dile-
- Kip eki: -r (Geniş Zaman)
- Kişi eki: -iz (1. Çoğul Şahıs – biz)
- Sonuç: Geniş Zaman, 1. Çoğul Şahıs
Sonuç:
- kirlettik: Görülen Geçmiş Zaman, 1. Çoğul Şahıs
- geçtiyse: Görülen Geçmiş Zamanın Şartı, 3. Tekil Şahıs
- attık: Görülen Geçmiş Zaman, 1. Çoğul Şahıs
- kıydık: Görülen Geçmiş Zaman, 1. Çoğul Şahıs
- oldu: Görülen Geçmiş Zaman, 3. Tekil Şahıs
- dileriz: Geniş Zaman, 1. Çoğul Şahıs
5. ETKİNLİK
Çevrenizle ilgili sınıfa getirdiğiniz görselleri arkadaşlarınıza gösteriniz. Görseller üzerinde konuşunuz. Konuşurken katılımlı veya güdümlü konuşma yöntem ve tekniklerinden yararlanabilirsiniz. Konuşmalarınızda beden dilinizi etkili bir şekilde kullanmaya çalışınız. Kelimeleri anlamlarına uygun olarak kullanmaya, yabancı dillerden alınmış dilimize henüz yerleşmemiş kelimelerin Türkçelerini kullanmaya dikkat ediniz.
Sevgili öğrencim, bu kısım aslında bize bir soru sormuyor, daha çok sınıfta yapacağımız bir etkinliği anlatıyor. Yani benim burada sana bir çözüm sunmamı beklemiyor, daha çok senin bu etkinliği nasıl yapman gerektiğini açıklıyor.
Açıklama:
Bu etkinlik, senin sınıf içinde aktif olmanı, araştırmanı ve kendini ifade etmeni istiyor. Önemli noktaları şunlar:
- Görsel Getir: Çevrenle ilgili (belki doğa, şehir, hayvanlar, insanlar…) görseller bulup sınıfa getireceksin.
- Sunum Yap: Getirdiğin görselleri arkadaşlarına gösterecek ve onlar hakkında konuşacaksın.
- Konuşma Teknikleri: Konuşurken öğretmeninin sana öğrettiği “katılımlı” (yani arkadaşlarınla sohbet havasında) veya “güdümlü” (belli bir plana göre) konuşma tekniklerini kullanabilirsin.
- Beden Dili: Konuşurken sadece kelimeler değil, el kol hareketlerin, yüz ifadelerin gibi beden dilini de etkili bir şekilde kullanmaya çalışacaksın. Bu, söylediklerini daha iyi anlatmanı sağlar.
- Dil Bilinci: Konuşurken kelimeleri doğru ve anlamlarına uygun kullanmaya özen göstereceksin. Ayrıca, dilimize yabancı dillerden girmiş ama henüz tam yerleşmemiş kelimeler yerine onların Türkçe karşılıklarını kullanmaya dikkat edeceksin. Örneğin, “start vermek” yerine “başlatmak” gibi.
Bu etkinlik sayesinde hem araştırma yapma hem de topluluk önünde kendini ifade etme becerilerini geliştireceksin. Unutma, pratik yaptıkça daha iyi olacaksın!