Merhaba sevgili öğrencim, 7. Sınıf Türkçe dersimiz için harika bir etkinlik ve dil bilgisi çalışması yapacağız. Sana gönderdiğim görsellerdeki soruları birlikte adım adım çözeceğiz. Unutma, her soruyu metni dikkatlice okuyarak ve konuyu anlayarak cevaplamalıyız. Hazırsan başlayalım!
***
5. ETKİNLİK
Okuduğunuz metnin içeriğine yönelik sorular hazırlayınız. Sonra bu soruları sınıfta arkadaşlarınızla cevaplayınız.
Bu etkinlikte bizden, okuduğumuz “HÜRRİYET GÜNEŞİ: 15 TEMMUZ DEMOKRASİ ZAFERİ” başlıklı metne göre sorular hazırlamamız ve bu soruları cevaplamamız isteniyor. Hadi metni bir kez daha gözden geçirelim ve merak uyandıran, metnin ana fikrini ve detaylarını sorgulayan sorular oluşturalım.
Soru 1:
15 Temmuz Demokrasi Zaferi’nin yaşandığı gece halkımız nasıl bir ruh hâli içindeydi?
Cevap 1:
Metne göre, 15 Temmuz gecesi halkımız, iman ateşiyle yanan genç, ihtiyar, kadın, erkek herkesin bir güneş gibi doğduğu, milli ruh ve milli bir zaferde birleştiği bir ruh hâli içindeydi. Karanlığı yara yara ilerleyip bu milli ruhla zaferde bulunmuşlardı.
Soru 2:
Metinde 15 Temmuz gecesi yapılan darbe girişiminin amacı ne olarak belirtilmiştir?
Cevap 2:
Metinde, demokrasi dışı yollarla milletin iktidarlarını ele geçirmek istedikleri açıkça belirtilmiştir. Bu girişim, milletin egemenliğini yok saymaya çalışmıştır.
Soru 3:
15 Temmuz gecesi yaşananlar kimlere ders olarak nitelendirilmiştir?
Cevap 3:
Metinde, 15 Temmuz gecesi yaşananların halkı hiçe sayanlara, halkın tercihlerini görmezden gelenlere sonsuza kadar unutamayacakları bir ders verildiği ifade edilmiştir.
Soru 4:
Metinde 15 Temmuz gecesi şehit ve gazilerle ilgili ne tür bir bilgi verilmektedir?
Cevap 4:
Metinde, egemenliğin kayıtsız ve şartsız millete ait olduğunu kanıtlayan bu gecede, demokrasi bilinci kazanmış olan ve milli egemenliğini kimseye kaptırmayacağını tüm dünyaya gösteren nice şehit ve gazilerin olduğu belirtilmiştir. Onlar, karanlık odakların oyununu bozarak destan yazmışlardır.
***
6. ETKİNLİK
Aşağıdaki cümlelerin fiillerini yapı ve anlam yönünden inceleyiniz.
Bu bölümde fiillerin yapısına (basit, türemiş, birleşik) ve anlamına (kılış, oluş, durum) göre özelliklerini inceleyeceğiz. Hatırlayalım:
- Yapısına göre fiiller:
- Basit fiil: Herhangi bir yapım eki almamış, tek kökten oluşan fiillerdir. (Örnek: gelmek, gitmek)
- Türemiş fiil: İsim veya fiil köklerine yapım eki getirilerek oluşturulan fiillerdir. (Örnek: gözlemek, güzelleşmek, sevilmek)
- Birleşik fiil: İki veya daha fazla kelimenin bir araya gelerek oluşturduğu fiillerdir. (Örnek: yardım etmek, düşeyazmak, göz gezdirmek)
- Anlamına göre fiiller:
- Kılış (İş) fiili: Bir nesneye ihtiyaç duyan, bir işi veya hareketi anlatan fiillerdir. “Neyi, kimi” sorularına cevap verir. (Örnek: okumak, yazmak, taşımak)
- Oluş fiili: Zaman içinde kendiliğinden meydana gelen değişimi anlatan fiillerdir. Nesne almazlar. (Örnek: büyümek, sararmak, yaşlanmak)
- Durum fiili: Bir varlığın içinde bulunduğu durumu anlatan fiillerdir. Nesne almazlar. (Örnek: uyumak, oturmak, gülmek)
Şimdi cümlelerimizi inceleyelim:
Halkı hiçe sayanlara, halkın tercihlerini görmezden gelenlere 15 Temmuz günü sonsuza kadar unutamayacakları bir ders verildi.
- Yapısına göre:
verildi kelimesinin kökü “ver-” fiilidir. Bu fiile “-il-” eki gelerek “veril-” şeklini almıştır. “-il-” eki, fiili edilgen (pasif) yapar ve yeni bir anlam kazandırır, yani fiilden fiil türetir. Bu yüzden Türemiş fiildir.
- Anlamına göre:
“Verilmek” eylemi, bir şeyin (bu cümlede “ders”in) bir başkasına ulaştırılması, sunulması eylemidir. “Neyi verildi?” diye sorduğumuzda “ders” cevabını alabiliriz (edilgen çatıda olsa da eylemin nesnesi vardır). Bu nedenle Kılış (İş) fiilidir.
Demokrasi dışı yollarla milletin iktidarını ele geçirmek istediler.
- Yapısına göre:
Bu cümlede iki fiil var gibi görünüyor: “ele geçirmek” ve “istediler”. Ancak cümlenin temel yüklemi ve asıl eylemi “istediler” fiilidir. “İstemek” fiili herhangi bir yapım eki almamıştır, kök halindedir. Bu yüzden Basit fiildir.
- Anlamına göre:
“İstemek” fiili, bir şeye arzu duymak, talep etmek anlamındadır. “Neyi istediler?” diye sorduğumuzda “iktidarını ele geçirmeyi” cevabını alırız. Yani bir nesne alabilen bir eylemdir. Bu nedenle Kılış (İş) fiilidir.
Herkes o kara geceye bir güneş gibi doğdu.
- Yapısına göre:
doğdu kelimesinin kökü “doğ-” fiilidir. Bu fiil herhangi bir yapım eki almamıştır, kök halindedir. Bu yüzden Basit fiildir.
- Anlamına göre:
“Doğmak” fiili, zaman içinde kendiliğinden meydana gelen bir değişimi, bir ortaya çıkışı ifade eder. Güneşin doğması, bir bebeğin doğması gibi. Bu eylem bir nesne almaz. Bu nedenle Oluş fiilidir.
***
Umarım bu açıklamalar fiiller konusunu daha iyi anlamana yardımcı olmuştur sevgili öğrencim. Unutma, pratik yaparak ve bol bol örnek çözerek bu konuları çok daha iyi pekiştirebilirsin. Başka sorularda görüşmek üzere!