Merhaba sevgili öğrencim! Ben Türkçe öğretmeniniz. Sana gönderdiğim “Kara Toprak” şiiri ve ilgili sorular üzerinde birlikte çalışacağız. Hiç merak etme, adım adım ilerleyerek tüm soruları kolayca çözeceğiz. Hazırsan başlayalım!
Önce şiirimizi bir kez daha dikkatlice okuyalım ve sonra sorulara geçelim. Unutma, şiiri iyi anlamak soruları doğru cevaplamanın ilk adımıdır.
KARA TOPRAK
Dost dost diye nicesine sarıldım
Benim sadık yârim kara topraktır
Beyhude dolandım boşa yoruldum
Benim sadık yârim kara topraktırNice güzellere bağlandım kaldım
Ne bir vefa gördüm ne fayda buldum
Her türlü isteğim topraktan aldım
Benim sadık yârim kara topraktırKoyun verdi kuzu verdi süt verdi
Yemek verdi ekmek verdi et verdi
Kazma ile döğmeyince kıt verdi
Benim sadık yârim kara topraktırÂdem’den bu deme neslimi getirdi
Bana türlü türlü meyva yedirdi
Her gün beni tepesinde götürdü
Benim sadık yârim kara topraktırKarnın yardım kazmayınan belinen
Yüzün yırtım tırnağınan elinen
Yine beni karşıladı gülünen
Benim sadık yârim kara topraktır
Şimdi gelelim sorularımıza:
1. ETKİNLİK
Metinde geçen aşağıdaki kelimelerin anlamlarını tahmin ediniz. Sonra TDK Güncel Türkçe Sözlük’ten bulup yazınız.
Sevgili öğrencim, bu etkinlikte kelimelerin anlamlarını önce şiirdeki kullanımına bakarak tahmin edeceğiz, sonra da doğru anlamını sözlükten bulup yazacağız. Şiirde geçen kelimeleri bulmak kolay olacak, şiirde geçmeyenler için ise genel anlamlarını düşünerek tahmin yürüteceğiz.
- Kelimeler: sadık
- Tahminim: Şiirde “Benim sadık yârim kara topraktır” dizesinde geçiyor. Şair toprağı kendisine her zaman bağlı, vefalı bir dost olarak görüyor. Bu yüzden vefalı, bağlı diyebiliriz.
- Sözlükteki anlamı: Bağlı, vefalı, içten bağlı.
- Kelimeler: beyhude
- Tahminim: “Beyhude dolandım boşa yoruldum” dizesinde geçiyor. Şairin boşuna dolaştığını, bir sonuç alamadığını anlıyoruz. Bu yüzden boşuna, faydasız, anlamsız diyebiliriz.
- Sözlükteki anlamı: Boşuna, faydasız, anlamsız.
- Kelimeler: sefa
- Tahminim: Bu kelime şiirde doğrudan geçmiyor ama genel kültürümüzden tahmin edebiliriz. Eğlence, rahatlık, keyif anlamına gelebilir.
- Sözlükteki anlamı: Eğlence, rahatlık, keyif.
- Kelimeler: kıt vermek
- Tahminim: “Kazma ile döğmeyince kıt verdi” dizesinde geçiyor. Toprağın az ürün verdiğini, cimri davrandığını anlatıyor. Bu yüzden az ürün vermek, cimrilik etmek diyebiliriz.
- Sözlükteki anlamı: Az ürün vermek, verimsiz olmak, cimri davranmak.
- Kelimeler: nesil
- Tahminim: Bu kelime şiirde doğrudan geçmiyor. Ama genellikle kuşak, soy gibi anlamlara gelir.
- Sözlükteki anlamı: Kuşak, soy, bir babadan doğan çocukların hepsi.
- Kelimeler: cömert
- Tahminim: Bu kelime şiirde doğrudan geçmiyor. Ama genellikle eli açık, bağışlayıcı gibi anlamlara gelir.
- Sözlükteki anlamı: Eli açık, bağışlayıcı, bol bol veren.
- Kelimeler: hakikat
- Tahminim: Bu kelime şiirde doğrudan geçmiyor. Ama genellikle gerçek, doğru gibi anlamlara gelir.
- Sözlükteki anlamı: Gerçek, doğru, doğruluk.
- Kelimeler: sır
- Tahminim: Bu kelime şiirde doğrudan geçmiyor. Ama genellikle gizli tutulan şey, gizem gibi anlamlara gelir.
- Sözlükteki anlamı: Gizli tutulan, açıklanmayan şey, giz.
- Kelimeler: mazhar olmak
- Tahminim: Bu kelime şiirde doğrudan geçmiyor. Ama genellikle bir şeyin iyiliğine, güzelliğine erişmek gibi anlamlara gelir.
- Sözlükteki anlamı: Bir iyiliğe, güzelliğe ulaşmak, nail olmak, şereflenmek.
2. ETKİNLİK
Aşağıdaki özellikleri okuyunuz. Okuduğunuz metinde yukarıdaki özelliklerden hangilerine yer verilmiştir? Değerlendiriniz.
Bu bölümde şiirimizin özelliklerini tek tek inceleyeceğiz ve hangi özelliklerin şiirimizde bulunduğunu belirleyeceğiz.
-
a. Yazı, alt alta sıralanan satırlardan oluşmuş.
Değerlendirme:Evet. Şiirimiz, dizeler hâlinde alt alta sıralanmış satırlardan oluşuyor. Bu, şiirlerin genel bir özelliğidir.
-
b. Her satır büyük harfle başlamış.
Değerlendirme:Evet. “Kara Toprak” şiirindeki her satırın büyük harfle başladığını görüyoruz. Bu, şiirlerde sıkça rastlanan bir durumdur.
-
c. Yazı, dörder satırlık (dizelik) bölümler hâlinde yazılmış.
Değerlendirme:Evet. Şiirimiz beş tane dörder mısralık, yani dörtlükler hâlinde yazılmış. Halk şiirinde bu nazım birimine “dörtlük” denir.
-
d. Her satırdaki hece sayısı birbirine eşit tutularak bir ahenk sağlanmış.
Değerlendirme:Evet. Şiirimizdeki her satırı saydığımızda (hece ölçüsüyle), tüm dizelerin 11 heceden oluştuğunu görürüz. Örneğin: “Be-nim-sa-dık-yâ-rim-ka-ra-top-rak-tır” (11 hece). Bu, halk şiirinde “hece ölçüsü” olarak bilinir ve şiire akıcılık, ritim kazandırır.
-
e. Satır sonlarında ses benzeşmelerine yer verilerek (sarildim, topraktir, yoruldum, topraktir vb.) belli bir uyum sağlanmıştır.
Değerlendirme:Evet. Şiirde satır sonlarında “-ıldım” (sarıldım, yoruldum) gibi ses benzerlikleri ve “topraktır” kelimesinin tekrarı var. Bu, şiirde kafiye (uyak) ve redif kullanıldığı anlamına gelir ve şiire müzikalite katar.
-
f. Okuyanda ve dinleyende yoğun duygular uyandıran, derin etkiler bırakan böyle yazılara şiir denir.
Değerlendirme: Buradaki boşluğa şiir kelimesi gelmelidir. Çünkü şiirler, duygu ve düşünceleri yoğun bir şekilde, estetik bir dille anlatan metinlerdir.
3. ETKİNLİK
Okuduğunuz şiiri şekil özellikleri yönünden değerlendiriniz.
Şimdi de şiirimizin dış görünüşüyle, yani şekil özellikleriyle ilgili bir değerlendirme yapalım. Az önceki etkinlikte öğrendiklerimizi burada toparlayabiliriz.
- Şiirimiz, dörder mısralık (dizelik) bölümler hâlinde yazılmıştır. Bu bölümlere dörtlük denir.
- Şiirde 11’li hece ölçüsü kullanılmıştır. Yani her dizede 11 hece bulunmaktadır. Bu, halk şiirinin önemli bir özelliğidir.
- Dizelerin sonunda kafiye (uyak) ve redif kullanılmıştır. Örneğin, ilk dörtlükte “sarıldım” ve “yoruldum” kelimelerindeki “-ıldım” ekleri redif, “topraktır” kelimesi ise nakarat (aynı kelimenin tekrarı) olarak kullanılmıştır. Bu durum şiire bir ahenk ve ritim katmıştır.
- Şiirde sade, anlaşılır bir dil kullanılmıştır. Bu da halk şiirinin bir diğer karakteristik özelliğidir.
- Her satır büyük harfle başlamıştır.
4. ETKİNLİK
Okuduğunuz şiirin konusunu ve ana duygusunu belirleyip yazınız.
Şiirde ne anlatılıyor ve şair bize hangi duyguyu hissettirmek istiyor, şimdi de bunları bulalım.
- Konusu:
Şiir, insanın yaşamı boyunca toprakla olan derin ilişkisini, toprağın insan hayatındaki vazgeçilmez yerini ve toprağın insana karşı duyduğu vefayı anlatmaktadır. Şair, toprağı en sadık dostu olarak görmekte, ondan her türlü ihtiyacını karşıladığını belirtmektedir.
- Ana Duygusu:
Şiirin ana duygusu, toprağa karşı duyulan derin sevgi, saygı, minnet ve vefa duygusudur. Şair, toprağı hayatının her anında yanında olan, ona her şeyi veren, en güvenilir varlık olarak görmekte ve bu bağlılığı güçlü bir şekilde dile getirmektedir.
Aferin sevgili öğrencim! Tüm soruları başarıyla tamamladık. Gördüğün gibi şiirleri anlamak ve analiz etmek çok keyifli olabilir. Şiir okumaya ve anlamaya devam et!