Merhaba sevgili öğrencim!
Bugün seninle birlikte çok güzel ve ilginç bir etkinlik yapacağız. Konumuz, günlük hayatta sıkça karşılaştığımız ama bazen anlamını tam olarak bilmediğimiz kelimelerle ilgili. Bu kelimelere “terim anlamlı sözcükler” diyoruz. Hadi bakalım, neymiş bu terim anlamlı sözcükler, birlikte öğrenelim!
Öncelikle, bize verilen bilgiyi bir hatırlayalım:
Bilim, sanat, spor, meslek dalı gibi alanlar ile ilgili kavramları anlatan sözcüklere terim anlamlı sözcükler denir. Örnek: “Bir şeyin nasıl çalıştığını bulmak için her deney yapısında aslında bir çeşit bilim yaparsın.” cümlesinde deney kelimesi bilim alanında kullanıldığı için terim anlamlıdır.
Yani, terim anlamlı sözcükler, belli bir konuya, belli bir mesleğe ya da belli bir alana özgü kelimelerdir. Mesela doktorların kullandığı kelimeler, ressamların kullandığı kelimeler, sporcuların kullandığı kelimeler… İşte bunlar o alanın terimleridir. Tıpkı bir anahtarın sadece belli bir kapıyı açması gibi, terim anlamlı sözcükler de sadece belli bir alana ait anlamları taşır.
Şimdi gelelim sorularımıza!
a. Verilen bilgileri dikkate alarak “Bilim Nedir?” metninde geçen terim anlamlı sözcükleri bulup yazınız.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu soruda bizden yapmamızı istediği şey çok açık. Yukarıda bize terim anlamlı sözcüğün ne olduğunu anlatan bir metin var. Biz bu metni dikkatlice okuyup, içinde geçen ve belli bir alana ait olan kelimeleri bulacağız. Unutma, terim anlamlı sözcükler, o alana özel kelimelerdir.
Adım 1: Metni tekrar okuyalım ve hangi kelimelerin özel bir alana ait olabileceğini düşünelim. Metni okurken sanki o kelimenin sadece belli bir yerde kullanıldığını hayal etmeye çalışalım.
Bilim, sanat, spor, meslek dalı gibi alanlar ile ilgili kavramları anlatan sözcüklere terim anlamlı sözcükler denir. Örnek: “Bir şeyin nasıl çalıştığını bulmak için her deney yapısında aslında bir çeşit bilim yaparsın.” cümlesinde deney kelimesi bilim alanında kullanıldığı için terim anlamlıdır.
Adım 2: Metinde koyu yazılmış kelimelere özellikle dikkat edelim. Zaten bize ipucu vermişler! Bu kelimeler, metinde de belirtildiği gibi, belli bir alanın adını taşıyor ya da o alana özgü bir kavramı anlatıyor.
- Bilim: Bu kelime zaten başlı başına bir alanın adı. Fizik, kimya, biyoloji gibi birçok farklı bilim dalı vardır. “Bilim” kelimesi de kendi başına, bu büyük alanı anlatan bir terimdir.
- Sanat: Bu da “bilim” gibi bir alanın adı. Resim, müzik, tiyatro gibi birçok sanat dalı var. “Sanat” kelimesi de bu alana özgü, genel bir terimdir.
- Spor: Futbol, basketbol, yüzme gibi birçok spor dalı var. “Spor” kelimesi de bu alana özgü, terim anlamlı bir kelimedir.
- Deney: Metinde zaten “bilim alanında kullanıldığı için terim anlamlıdır” diye özellikle belirtilmiş. Bilim insanları bir şeyi anlamak için deneyler yaparlar. Bu da bilime ait özel bir kelimedir.
Sonuç:
Metinde geçen terim anlamlı sözcükler şunlardır:
bilim, sanat, spor, deney
b. Verilen terim anlamlı sözcükleri birer cümle içerisinde kullanınız.
Çözüm:
Şimdi de bize verilen kelimeleri, onların özel anlamlarına uygun olacak şekilde cümle içinde kullanalım. Tıpkı bir ressamın paletindeki renkleri kullanması gibi, biz de kelimeleri doğru yerlerde kullanalım ve onlara özel anlamlarını verelim.
Adım 1: İlk kelimemiz olan “nota” ile başlayalım.
- nota: “Nota” kelimesi genellikle müzikle ilgili bir terimdir. Müzikte sesleri göstermek için kullanılan işaretlere nota deriz. Bu kelimeyi bir müzik cümlesinde kullanmalıyız.
Cümle: “Piyanoda çalacağım şarkının notalarını dikkatlice okudum.”
Adım 2: Sıradaki kelimemiz “palet”.
- palet: “Palet” kelimesini farklı alanlarda görebiliriz. Ressamların boyaları karıştırdığı tahtaya palet denir. Ayrıca yüzücülerin ayaklarına takarak daha hızlı yüzmesini sağlayan araçlara da palet deriz. Biz resim sanatı ile ilgili olan anlamını kullanalım, çünkü sanat da terim anlamlı bir alandı.
Cümle: “Ressam, paletindeki renkleri karıştırarak yeni bir ton elde etti.”
Adım 3: Üçüncü kelimemiz “üçgen”.
- üçgen: “Üçgen” kelimesi matematikte, özellikle de geometride kullanılan bir şeklin adıdır. Üç kenarı ve üç köşesi olan şekillere üçgen deriz. Bu kelimeyi matematik dersiyle ilgili bir cümlede kullanabiliriz.
Cümle: “Matematik dersinde eşkenar üçgenin özelliklerini öğrendik.”
Adım 4: Son kelimemiz “sahne”.
- sahne: “Sahne” kelimesi de genellikle tiyatroda veya konserlerde kullanılan bir terimdir. Oyuncuların veya sanatçıların gösteri yaptığı yüksek yere sahne denir. Bir oyunun veya filmin bölümlerine de sahne deriz. Tiyatro ile ilgili bir cümle kuralım.
Cümle: “Tiyatro oyuncuları, oyun bitince alkışlamak için sahneye geri geldi.”
İşte bu kadar! Gördüğün gibi, terim anlamlı sözcükleri bulmak ve onları doğru yerlerde kullanmak hiç de zor değilmiş. Önemli olan, kelimelerin hangi alana ait olduğunu iyi bilmek ve o alana uygun bir cümle kurmak. Tıpkı bir bilginin hangi konuya ait olduğunu bilmek gibi.
Aferin sana!