Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizlerle Türkçe dersinde çok güzel iki etkinlik yapacağız. Birincisi, noktalama işaretlerinden iki noktanın nerelerde kullanıldığını örneklerle eşleştireceğiz. İkincisi ise, bir şiiri inceleyip onun gibi şiir yazmaya çalışacağız. Hazır mısınız? Başlayalım o zaman!
6. ETKİNLİK
İki noktanın kullanım alanlarını okuyunuz. Verilen örneklerle kullanım alanlarını eşleştiriniz.
Şimdi çocuklar, iki nokta (:) günlük hayatımızda ve yazılarımızda çok işimize yarayan bir noktalama işaretidir. Gelin hangi durumlarda kullanılıyormuş, örnekleriyle birlikte inceleyelim.
Adım 1: Kullanım Alanlarını Anlayalım
- 1) Karşılıklı konuşmalarda konuşan kişiyi belirten sözlerden sonra kullanılır.
- 2) Sonrasında açıklama yapılacak cümlelerin sonunda kullanılır.
- 3) Sonrasında örnek verilecek cümlelerin sonunda kullanılır.
Bu kural, bir hikayede veya tiyatro metninde birisi konuşmadan önce kimin konuştuğunu belirtmek için kullanılır. Mesela, “Ayşe: Yarın okula geliyorum.” derken Ayşe’nin sözlerinden önce iki nokta kullanılır.
Bir cümleden sonra o cümleyle ilgili bir açıklama yapacaksak, açıklamanın başına iki nokta koyarız. Örneğin, “En sevdiğim renk şudur: Mavi.” gibi.
Bir şeyden bahsettikten sonra onunla ilgili örnekler vereceksek, örneklerden önce iki nokta kullanırız. Mesela, “Pazardan şunları aldım: elma, armut, muz.” gibi.
Adım 2: Örnek Cümleleri İnceleyelim ve Eşleştirelim
Örnek Cümle: En sevdiğim dersleri söyleyeyim: matematik, Türkçe, sosyal bilgiler.
Bu cümlede “En sevdiğim dersleri söyleyeyim” dedikten sonra matematik, Türkçe, sosyal bilgiler diye örnekler verilmiş, değil mi? O zaman bu cümle, “3) Sonrasında örnek verilecek cümlelerin sonunda kullanılır.” kuralına uygun.
Eşleştirme: En sevdiğim dersleri söyleyeyim: matematik, Türkçe, sosyal bilgiler. <—> 3
Örnek Cümle: Kendimi tanıtayım: Ben yeni Türkçe öğretmeniniz Duygu.
Burada “Kendimi tanıtayım” dedikten sonra bir açıklama yapılmış, yani kendisi hakkında bilgi verilmiş. Bu da “2) Sonrasında açıklama yapılacak cümlelerin sonunda kullanılır.” kuralına uyuyor.
Eşleştirme: Kendimi tanıtayım: Ben yeni Türkçe öğretmeniniz Duygu. <—> 2
Örnek Cümle: Tatlı dil, yılanı deliğinden çıkarır.
Bu cümlede hiç iki nokta (:) işareti yok. Bu bir atasözü ve iki noktanın kullanımıyla ilgili değil.
Eşleştirme: Bu cümlenin herhangi bir kural ile eşleşmesi bulunmamaktadır.
Örnek Cümle: Bilge Kağan: Ulusum birleşip yücel-sin diye gece uyumadım, gündüz oturmadım.
Bu cümlede Bilge Kağan’ın sözleri aktarılmadan önce onun adı söylenmiş ve sonra iki nokta kullanılmış. Tıpkı bir diyalogdaki gibi. İşte bu da “1) Karşılıklı konuşmalarda konuşan kişiyi belirten sözlerden sonra kullanılır.” kuralına uyuyor.
Eşleştirme: Bilge Kağan: Ulusum birleşip yücel-sin diye gece uyumadım, gündüz oturmadım. <—> 1
Harikasınız! İki noktanın nerelerde kullanıldığını şimdi daha iyi anladınız, eminim.
7. ETKİNLİK
Verilen şiirin yazı stilini inceleyerek kendi yazı stiliniz ile yazınız.
Şimdi de şiir yazma zamanı! Ama önce bize verilen “Ilgaz Türküsü” şiirini güzelce bir okuyup inceleyelim.
Adım 1: “Ilgaz Türküsü” Şiirini İnceleyelim
ILGAZ TÜRKÜSÜ
Ilgaz Anadolu’nun
Sen yüce bir dağısın.
Baharda yeryüzünde
Bu cennetin bağışın.Yalçın kayalıkların
Göklere yükseliyor.
Senin dumanlı başın
Bulutları deliyor.(Anonim)
Şiiri okuduğunuzda ne hissettiniz çocuklar? Gelin beraber inceleyelim:
Şiirin Konusu: Bu şiir, Ilgaz Dağı’nı anlatıyor. Dağın güzelliğini, yüceliğini ve bahardaki halini bize resmediyor.
Kullanılan Dil: Şiirde sade, anlaşılır bir dil kullanılmış. Ama aynı zamanda çok da etkileyici kelimeler var. Mesela “yüce bir dağsın”, “cennetin bağışın”, “yalçın kayalıkların”, “dumanlı başın bulutları deliyor” gibi ifadelerle Ilgaz Dağı’nın özelliklerini gözümüzde canlandırıyor.
Duygular: Şiiri yazan kişi Ilgaz Dağı’na karşı büyük bir hayranlık ve sevgi duyuyor. Onu bir cennet gibi görüyor.
Kafiye ve Ritim: Şiirin sonunda “dağısın” ve “bağışın” kelimeleri birbirine benziyor, değil mi? “Yükseliyor” ve “deliyor” kelimeleri de öyle. Bu, şiire güzel bir ses uyumu katıyor, yani kafiye var. Bu uyum, şiiri okurken bize bir melodi hissi veriyor.
Dörtlükler: Şiir iki tane dört dizeden oluşan bölümlerden oluşuyor. Biz bunlara dörtlük diyoruz.
Adım 2: Kendi Şiirini Yazmak İçin İpuçları
Şimdi sıra sizde! Siz de kendi şiirinizi yazarken “Ilgaz Türküsü” şiirinden ilham alabilirsiniz. İşte size birkaç ipucu:
Konu Seçimi: Önce ne hakkında yazmak istediğini düşün. Belki en sevdiğin bir hayvan, bir çiçek, bir arkadaşın, annen, baban, veya hayal ettiğin bir yer olabilir. Tıpkı “Ilgaz Türküsü”nün Ilgaz Dağı’nı anlattığı gibi, sen de sevdiğin bir şeyi anlatabilirsin.
Betimleyici Kelimeler: Anlattığın şeyi gözümüzde canlandırmak için güzel kelimeler kullan. Mesela, “parlak güneş”, “mavi deniz”, “hızlı rüzgar” gibi. Ilgaz Dağı için “yüce”, “yalçın”, “dumanlı” kelimeleri kullanılmıştı, sen de kendi konun için benzer etkileyici kelimeler bulmaya çalış.
Duygularını Kat: Şiire kendi duygularını katmayı unutma. Ne hissediyorsun? Mutluluk mu, hüzün mü, hayranlık mı? Şiir, duyguların en güzel anlatıldığı yerdir.
Kafiye ve Ritim: İstersen şiirine uyak (kafiye) ekleyebilirsin. Dizelerin sonundaki kelimelerin seslerinin birbirine benzemesi şiirine hoş bir melodi katar. Ama bu şart değil, bazen serbest şiir de çok güzel olur.
Dörtlük veya Serbest: Şiirini dörtlükler halinde yazabilirsin ya da dize sayısını serbest bırakabilirsin. “Ilgaz Türküsü” dörtlükler halinde yazılmıştı.
Hadi bakalım, şimdi kalemini kağıdını al ve içindeki şairi ortaya çıkar! Eminim çok güzel şiirler yazacaksınız.