Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Türkçe dersimizde çok güzel iki etkinliğimiz var. Hem cümlelerin anlamlarını düşüneceğiz hem de kelimeleri eşleştireceğiz. Hazırsanız hemen ilk sorumuzla başlayalım!
3. Verilen cümle gerçek öge barındırıyorsa ‘G’ harfini, hayalî öge barındırıyorsa ‘H’ harfini takip ettiğinizde ders çalışmak için hangi masaya ulaşırsınız? İşaretleyiniz.
Sevgili çocuklar, bu soruda bize “gerçek öge” ve “hayalî öge” kavramları soruluyor. Önce bu ne demek, onu bir hatırlayalım mı?
- Gerçek Öge: Gerçek öge, aslında olabilecek, günlük hayatta karşımıza çıkabilecek olaylar veya durumlar demektir. Mesela, “Ali top oynadı,” cümlesi gerçek bir ögedir, çünkü top oynamak gerçek hayatta olan bir şey.
- Hayalî Öge: Hayalî öge ise gerçek hayatta olması mümkün olmayan, uydurulmuş, hayal ürünü olaylar veya durumlardır. Mesela, “Ağaçlar şarkı söyledi,” cümlesi hayalî bir ögedir. Çünkü ağaçlar gerçekte şarkı söyleyemez, değil mi?
Şimdi bu bilgileri aklımızda tutarak, cümlelerimizi tek tek inceleyip hangi yolu takip etmemiz gerektiğini bulalım.
Adım 1: İlk cümlemizi okuyalım ve gerçek mi, hayalî mi karar verelim.
“Yemeği sıcak sıcak yiyince kulaklarımdan dumanlar çıkmaya başladı.”
Düşünelim bakalım, yemek yediğimizde kulaklarımızdan duman çıkar mı? Hayır, bu gerçekte olabilecek bir şey değil. Bu, yemeğin çok sıcak olduğunu abartılı bir şekilde anlatmak için kullanılmış bir ifade. Yani bu cümlemiz hayalî bir öge içeriyor.
Bu durumda görseldeki ‘H’ harfinin yolunu takip etmemiz gerekiyor. ‘H’ harfinin oku bizi sağdaki cümleye götürüyor.
Adım 2: İkinci cümlemizi okuyalım ve yine gerçek mi, hayalî mi karar verelim.
“Dün gece sabaha kadar yağmur yağdı.”
Peki, gece boyunca sabaha kadar yağmur yağması mümkün müdür? Evet, bu gerçek hayatta sıkça karşılaştığımız bir durum. Yağmur uzun süre yağabilir. Demek ki bu cümlemiz gerçek bir öge içeriyor.
Şimdi bu cümlenin altındaki harflere bakalım. Bu cümlemiz gerçek öge içerdiği için ‘G’ harfinin yolunu takip etmeliyiz. ‘G’ harfinin oku bizi hangi masaya götürüyor?
Adım 3: ‘G’ harfinin oku bizi doğrudan Masa 3‘e ulaştırıyor.
Sonuç: Ders çalışmak için Masa 3‘e ulaşırız.
***
4. Verilen sözcük gruplarını karşılaştırma anlamı olacak şekilde örnekteki gibi eşleştiriniz.
Bu soruda da bizden “karşılaştırma” yapmamız isteniyor. Karşılaştırma ne demekti?
Karşılaştırma, iki veya daha fazla şeyin benzerliklerini ya da farklılıklarını ortaya koymaktır. Genellikle “gibi”, “kadar”, “daha”, “en” gibi kelimelerle yaparız. Mesela, “Elma armut gibi sulu bir meyvedir” derken elma ile armudu sulu olma yönünden karşılaştırırız. Ya da “Ayşe, Fatma’dan daha hızlı koşar” derken hızlarını karşılaştırırız.
Şimdi sol taraftaki kelime gruplarını sağ taraftaki uygun açıklamalarla eşleştirelim. İlkini zaten bize örnek olarak vermiş:
1. Temmuz, nisandan → e. daha sıcak bir aydır.
Burada “Temmuz” ile “Nisan” ayları sıcaklık açısından karşılaştırılmış. Temmuz, Nisandan daha sıcak bir ay olduğu söylenmiş.
Hadi diğerlerini de biz eşleştirelim:
2. Kanunî Sultan Süleyman en uzun süre
Kanunî Sultan Süleyman, Osmanlı tarihinin en önemli padişahlarından biriydi. “En uzun süre” ifadesi bize onunla ilgili bir rekoru anlatacak. Şıklara bakalım:
- a. geleneksel Türk sanatıdır.
- b. ülkemize ait bir tatlıdır.
- c. tahtta kalan padişahtır.
- d. C vitamini deposudur.
- f. Türk kültüründe kullanılan müzik aletlerindendir.
Tabii ki ‘c’ şıkkı uygun. Kanunî Sultan Süleyman, Osmanlı tarihinde en uzun süre tahtta kalan padişahtır. Bu da bir tür karşılaştırmadır, diğer padişahlarla süre açısından karşılaştırılmıştır.
Eşleştirme: 2 → c
3. Ebru sanatı da hat sanatı gibi
Ebru ve hat, ikisi de çok güzel geleneksel Türk sanatlarımızdır. “Gibi” kelimesiyle benzerliklerini anlatacağız.
- a. geleneksel Türk sanatıdır.
- b. ülkemize ait bir tatlıdır.
- d. C vitamini deposudur.
- f. Türk kültüründe kullanılan müzik aletlerindendir.
Gördüğün gibi ‘a’ şıkkı tam da aradığımız şey. Ebru sanatı da hat sanatı gibi geleneksel Türk sanatıdır. İkisi de aynı sanat dalına ait, bu yönleriyle karşılaştırılmış.
Eşleştirme: 3 → a
4. Antalya da İstanbul kadar
Antalya ve İstanbul, ülkemizin çok güzel şehirlerinden. “Kadar” kelimesiyle benzer bir özelliklerini anlatacağız.
- b. ülkemize ait bir tatlıdır.
- ç. güzel bir şehirdir.
- d. C vitamini deposudur.
- f. Türk kültüründe kullanılan müzik aletlerindendir.
‘ç’ şıkkı çok uygun. Antalya da İstanbul kadar güzel bir şehirdir. İki şehrin güzelliği karşılaştırılmış.
Eşleştirme: 4 → ç
5. Katmer de baklava gibi
Katmer ve baklava, ikisi de ağzımızı tatlandıran nefis tatlılarımız. Yine “gibi” kelimesiyle ortak özelliklerini bulalım.
- b. ülkemize ait bir tatlıdır.
- d. C vitamini deposudur.
- f. Türk kültüründe kullanılan müzik aletlerindendir.
‘b’ şıkkı tam uyuyor. Katmer de baklava gibi ülkemize ait bir tatlıdır. İkisi de aynı türden, yani tatlı olmaları yönünden karşılaştırılmış.
Eşleştirme: 5 → b
6. Ud ve tambur, kanun gibi
Ud, tambur ve kanun, hepsi de kulağımızın pasını silen harika müzik aletlerimizdir. “Gibi” kelimesiyle neyde benzediklerini söyleyeceğiz.
- d. C vitamini deposudur.
- f. Türk kültüründe kullanılan müzik aletlerindendir.
Evet, ‘f’ şıkkı doğru cevap. Ud ve tambur, kanun gibi Türk kültüründe kullanılan müzik aletlerindendir. Hepsi de Türk müziğinde kullanılan enstrümanlar olmaları yönünden karşılaştırılmış.
Eşleştirme: 6 → f
Aferin çocuklar! Bütün eşleştirmeleri doğru yaptık. Böylece hem gerçek ve hayalî ögeleri ayırt ettik hem de karşılaştırma cümleleri kurduk.
Sonuç:
- 1 → e
- 2 → c
- 3 → a
- 4 → ç
- 5 → b
- 6 → f