Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle çok eğlenceli ve önemli iki etkinliği birlikte yapacağız. Türkçemizi daha güzel ve doğru kullanmak için virgüllerin ve zıt anlamlı kelimelerin ne kadar önemli olduğunu göreceğiz. Hazır mısınız? Başlayalım!
Önce 6. ETKİNLİK‘e bakalım. Burada görsellerden faydalanarak cümlelerdeki anlam karışıklıklarını gidermek için “virgül”ü uygun yerlere koymamız isteniyor. Virgül, bazen bir kelimeyi diğerinden ayırarak cümlenin anlamını tamamen değiştirebilir, bu yüzden çok dikkatli olmalıyız.
6. ETKİNLİK
Görselleri inceleyiniz. Görsellerden faydalanarak cümlelerdeki anlam karışıklıklarını gidermek için “virgül”ü uygun yay ayraç içerisinde kullanınız.
Şimdi ilk cümlemize geçelim:
1. Soru: Genç ( ) kadına ( ) yer vermek için ayağa kalktı.
Çözüm:
Şimdi bu cümleye dikkatlice bakalım. Görselde ne görüyoruz? Bir otobüsün içinde genç bir adamın, yaşlı bir kadına yer vermek için ayağa kalktığını görüyoruz, değil mi?
Eğer virgül koymazsak “Genç kadına” dediğimizde, yer verilen kişinin genç bir kadın olduğunu düşünebiliriz. Ama görseldeki kadın yaşlı. O zaman burada “genç” kelimesi, ayağa kalkan kişiyi anlatıyor olmalı. Yani “Genç olan kişi, kadına yer vermek için ayağa kalktı.” demek istiyoruz.
İşte bu karışıklığı gidermek için “Genç” kelimesinden sonra bir virgül koyarız. Böylece “Genç” kelimesinin bir kişiyi anlattığını, o kişinin de kadına yer verdiğini anlamış oluruz. İkinci boşluğa ise virgül koymamıza gerek yok, çünkü orada herhangi bir anlam karışıklığı olmuyor.
Sonuç: Genç (,) kadına ( ) yer vermek için ayağa kalktı.
Şimdi ikinci cümlemize geçelim:
2. Soru: Küçük ( ) ağacın ( ) arkasına saklandı.
Çözüm:
Görselde ne var? Küçük bir çocuk, bir ağacın arkasına saklanmış.
Eğer virgül koymazsak “Küçük ağacın” dediğimizde, ağacın küçük olduğunu düşünebiliriz. Ama görselde ağaç büyük, saklanan kişi küçük bir çocuk. O zaman burada “Küçük” kelimesi, saklanan kişiyi anlatıyor olmalı. Yani “Küçük olan kişi (çocuk), ağacın arkasına saklandı.” demek istiyoruz.
İşte bu karışıklığı gidermek için “Küçük” kelimesinden sonra bir virgül koyarız. Böylece “Küçük” kelimesinin bir kişiyi (çocuğu) anlattığını, o kişinin de ağacın arkasına saklandığını anlamış oluruz. İkinci boşluğa ise virgül koymamıza gerek yok.
Sonuç: Küçük (,) ağacın ( ) arkasına saklandı.
Ve son cümlemiz:
3. Soru: Kaybolduğu için kafası karışan ihtiyar ( ) adama ( ) adres sordu.
Çözüm:
Görselde ne görüyoruz? Yaşlı bir amca kaybolmuş, kafası karışmış ve genç bir adama adres soruyor.
Eğer virgül koymazsak “ihtiyar adama” dediğimizde, yaşlı bir adama adres sorulduğunu düşünebiliriz, yani soruyu soran başkasıymış gibi olur. Ama görselde soruyu soran kişi, kaybolan ihtiyar amca. O zaman “ihtiyar” kelimesi, soruyu soran kişiyi anlatıyor olmalı. Yani “Kaybolduğu için kafası karışan ihtiyar olan kişi, adama adres sordu.” demek istiyoruz.
İşte bu karışıklığı gidermek için “ihtiyar” kelimesinden sonra bir virgül koyarız. Böylece “ihtiyar” kelimesinin soruyu soran kişi olduğunu, o kişinin de bir başkasına adres sorduğunu anlamış oluruz. İkinci boşluğa ise virgül koymamıza gerek yok.
Sonuç: Kaybolduğu için kafası karışan ihtiyar (,) adama ( ) adres sordu.
Harikasınız! Virgülün anlamı nasıl da değiştirdiğini ve karışıklıkları nasıl giderdiğini görmüş olduk. Şimdi 7. ETKİNLİK‘e geçelim.
7. ETKİNLİK
Verilen kelimelerin zıt anlamını karşısına yazınız.
Burada bize bazı kelimeler verilmiş. Biz de bu kelimelerin tam tersi anlama gelen, yani zıt anlamlılarını bulacağız. Hazır mıyız?
1. Soru: dik
Çözüm:
“Dik” kelimesi, bir şeyin dümdüz yukarı doğru, dimdik durduğunu anlatır. Mesela “dik bir yokuş” veya “dik bir ağaç” deriz. Peki bunun tam tersi ne olur? Yukarı doğru değil de, yan tarafa doğru duran, eğimli olan şeylere ne deriz?
Sonuç: eğik
2. Soru: çift
Çözüm:
“Çift” kelimesi, iki tane olan şeyleri veya sayılarda ikinin katı olan sayıları anlatır. Mesela “bir çift ayakkabı” ya da “4 bir çift sayıdır” deriz. Peki, bir tane olan şeylere ne deriz? İkinin katı olmayan sayılara ne deriz?
Sonuç: tek
3. Soru: geri
Çözüm:
“Geri” kelimesi, bir şeyin arkaya doğru veya başlangıç noktasına doğru hareket ettiğini anlatır. Mesela “geri gitmek” ya da “geri dönmek” deriz. Peki, bunun tam tersi, yani öne doğru hareket etmeye ne deriz?
Sonuç: ileri
4. Soru: kuru
Çözüm:
“Kuru” kelimesi, bir şeyin üzerinde hiç su olmadığını, nemsiz olduğunu anlatır. Mesela “kuru toprak” veya “kuru elbise” deriz. Peki, üzerinde su olan, neme sahip olan bir şeye ne deriz?
Sonuç: ıslak
5. Soru: yerli
Çözüm:
“Yerli” kelimesi, bir şeyin kendi ülkemizde üretildiğini ya da bir yere ait olduğunu anlatır. Mesela “yerli malı” veya “yerli halk” deriz. Peki, başka bir ülkeden gelen veya başka bir yere ait olan şeylere ne deriz?
Sonuç: yabancı
Aferin çocuklar! Bugün hem virgülün ne kadar önemli olduğunu öğrendik, hem de kelimelerin zıt anlamlılarını bulma konusunda çok başarılı olduk. Türkçemizi öğrenmeye ve sevmeye devam edin!