Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin Türkçe öğretmeninim. Bugün seninle birlikte hem teknolojinin hayatımızdaki yerini konuşacağız hem de noktalama işaretlerinden soru işaretinin nerelerde kullanıldığını öğreneceğiz. Çok keyifli bir ders olacak, hazır mısın?
Önce görsellerdeki ilk etkinliğimize bakalım.
8. ETKİNLİK
Bu etkinlikte, teknolojinin hem iyi hem de kötü yönlerini konuşup kutucuklara yazmamız isteniyor. Teknoloji, hayatımızı çok kolaylaştıran bir sürü yenilik getirdi, değil mi? Ama her şeyin olduğu gibi teknolojinin de hem bize faydaları hem de dikkat etmemiz gereken bazı zararları var.
Şimdi seninle teknolojinin olumlu ve olumsuz yönlerine örnekler düşünelim. Sen de bunları kendi cümlelerinle yazabilirsin:
Teknolojinin Olumlu Yönleri:
Yeni bilgiler öğrenmek çok kolay! İnternet sayesinde merak ettiğimiz her şeyi hemen araştırabiliyoruz. Mesela, “Kutup ayıları nerede yaşar?” diye merak ettin mi, cevabını anında bulabiliriz.
Uzaktaki dedemizle, ninemizle veya başka şehirdeki arkadaşlarımızla görüntülü konuşabiliyoruz. Sanki yan yanaymışız gibi oluyor, değil mi?
Eğitici oyunlar oynayabiliyor, belgeseller izleyebiliyor, hatta dünyanın farklı yerlerindeki müzeleri sanal olarak gezebiliyoruz. Bu çok heyecan verici!
Okul ödevlerimize yardımcı olacak kaynaklara kolayca ulaşabiliyoruz. Mesela bir araştırma ödevimiz varsa, internet bize çok yardımcı olabilir.
Hava durumunu, haberleri anında öğreniyoruz. Böylece dışarı çıkarken şemsiye alıp almayacağımıza veya nasıl giyineceğimize karar verebiliyoruz.
Teknolojinin Olumsuz Yönleri:
Eğer çok fazla ekran başında kalırsak, yani telefon, tablet veya bilgisayara uzun süre bakarsak gözlerimiz yorulabilir, başımız ağrıyabilir ve uykumuz kaçabilir. Bu da sağlığımız için iyi olmaz.
Dışarıda koşup oynamak, arkadaşlık kurmak yerine sürekli teknolojik aletlerle vakit geçirirsek, hem hareket etmeyi unuturuz hem de gerçek arkadaşlıklar kurmakta zorlanabiliriz.
İnternette bazen yaşımıza uygun olmayan, kötü içeriklerle karşılaşabiliriz. Bu yüzden interneti kullanırken dikkatli olmalı ve büyüklerimizden yardım almalıyız.
Bazı insanlar teknolojiye çok bağımlı olabilir. Bu, onların derslerini yapmalarına, kitap okumalarına veya aileleriyle vakit geçirmelerine engel olabilir.
Sosyal medyada çok fazla vakit geçirmek, gerçek hayattaki sohbetlerimizi ve oyunlarımızı azaltabilir.
Gördün mü, teknolojiyi doğru ve dengeli kullanmak ne kadar önemliymiş! Her şeyin fazlası zarar olduğu gibi, teknolojinin de fazlası sağlığımıza ve gelişimimize zarar verebilir. Şimdi ikinci etkinliğimize geçelim.
9. ETKİNLİK
Bu etkinlikte ise noktalama işaretlerinden soru işaretini (?) yakından tanıyacağız. Soru işaretinin nerelerde kullanıldığını anlatan kuralları okuyup, bu kurallara uyan örnek cümlelerle eşleştireceğiz. Hazır ol, başlıyoruz!
Adım 1: İlk kuralımızı okuyalım ve anlayalım.
1. Soru sözcükleri ya da soru ekiyle oluşturulan cümlelerin sonunda kullanılır.
Bu kural bize diyor ki, eğer bir cümlede “kim, ne, nerede, ne zaman, nasıl, niçin” gibi soru soran kelimeler varsa ya da “-mı, -mi, -mu, -mü” gibi soru ekleri varsa, o cümlenin sonuna soru işareti koyarız. Çünkü o cümle bize bir şey soruyordur, bizden bir cevap bekliyordur. Tıpkı birine bir şey sorduğumuzda karşılık beklememiz gibi.
Şimdi örnek cümlelerimize bakalım ve bu kurala uyanı bulalım:
Yarın akşam sinemaya gitmek ister misin?
Yaşasın? Sen de bizimle geliyorsun.
1825-1900 (?) tarihleri arasında bilimsel araştırma oranları artmıştır.
Cevap: Yarın akşam sinemaya gitmek ister misin?
Neden mi bu cümle? Çünkü bu cümlede “ister misin?” diye bir soru eki var. Bu ek, cümleyi soru cümlesi yapıyor ve bizden bir cevap bekliyor. Mesela “Evet, isterim!” veya “Hayır, istemem.” gibi. Bu yüzden sonuna soru işareti koymak en doğrusu!
Adım 2: Şimdi ikinci kuralımızı okuyalım.
2. Verilen bir bilginin kesin olmadığını belirtmek için yay ayraç içinde kullanılır.
Bu kural ise bize diyor ki, bazen bir bilgi veririz ama bu bilginin tam olarak doğru olup olmadığından, yani kesinliğinden emin olamayız. İşte böyle durumlarda, emin olmadığımız kelimenin veya sayının hemen yanına parantez içinde bir soru işareti (?) koyarız. Bu, okuyan kişiye “Bu bilgi kesin değil, burada bir şüphe var” demektir. Sanki “Acaba doğru mu?” diye fısıldar gibi.
Tekrar örnek cümlelerimize bakalım ve bu kurala uyanı bulalım:
Yarın akşam sinemaya gitmek ister misin?
Yaşasın? Sen de bizimle geliyorsun.
1825-1900 (?) tarihleri arasında bilimsel araştırma oranları artmıştır.
Cevap: 1825-1900 (?) tarihleri arasında bilimsel araştırma oranları artmıştır.
Neden mi bu cümle? Çünkü burada “1900” sayısının hemen yanında parantez içinde bir soru işareti var. Bu da demek oluyor ki, 1825 ile başlayan bu dönemin tam olarak 1900 yılında mı bittiği, yoksa bu tarihte bir belirsizlik mi olduğu tam olarak bilinmiyor. İşte bu belirsizliği belirtmek için soru işaretini kullanmışız.
Peki, geriye kalan cümlemiz “Yaşasın? Sen de bizimle geliyorsun.” neden bu kurallara uymuyor?
Çünkü “Yaşasın!” kelimesi bir sevinç ifadesidir ve sonuna soru işareti değil, ünlem işareti (!) gelir. “Sen de bizimle geliyorsun” kısmı ise bir soru cümlesi değil, bir bildirme cümlesi gibi duruyor. Eğer soru olsaydı “Sen de bizimle mi geliyorsun?” şeklinde olurdu. Bu yüzden bu cümle, soru işaretinin doğru kullanıldığı bir örnek değildir.
Aferin sana! Gördün mü, ne kadar güzel öğrendik bugün soru işaretinin kullanım alanlarını? Hem de teknolojinin hayatımızdaki yerini konuştuk. Çok başarılıydın! Diğer derslerimizde görüşmek üzere!