Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Türkçe dersimizde çok güzel ve düşündürücü sorularımız var. Hep birlikte bu soruları adım adım inceleyelim ve doğru cevaplarını bulalım. Hazırsanız başlayalım!
***
5. Kelimeleri verilen anlamlarına uygun şekilde cümle içinde kullanınız. Kelimeleri mecaz anlamda kullandıysanız yay ayraç içine “M”, gerçek anlamda kullandıysanız yay ayraç içine “G” yazınız.
Bu soruda, verilen kelimelerin anlamlarını dikkatlice okuyup o anlama uygun bir cümle kuracağız. Sonra da kullandığımız kelimenin gerçek anlamda mı yoksa mecaz anlamda mı olduğunu belirleyip parantez içine “G” veya “M” yazacağız. Unutmayın, gerçek anlam kelimenin akla gelen ilk anlamıdır, mecaz anlam ise kelimenin başka bir anlamda kullanılmasıdır, genellikle soyut bir anlam kazanır.
a. ısınmak: Hoşlanır olmak, alışmak, benimsemek.
Çözüm:
Yeni öğretmenine kısa sürede ısındı. (M)
Açıklama: Burada “ısınmak” kelimesi, bir şeye alışmak, onu sevmek anlamında kullanılmış. Fiziksel olarak bir yerin ısınması gibi değil, duygusal bir yakınlaşma olduğu için mecaz anlamda kullanılmıştır.
b. parlamak: Güçlü bir ışık çıkarmak, ışık saçmak.
Çözüm:
Yaz güneşinde deniz pırıl pırıl parlıyordu. (G)
Açıklama: “Parlamak” kelimesi burada bir ışık kaynağının gerçekten ışık saçması, ışık vermesi anlamında kullanılmış. Denizin yüzeyinin ışığı yansıtması gerçek bir olay olduğu için gerçek anlamdır.
c. doğru: Gerçek, hakikat.
Çözüm:
Öğretmenine her zaman doğruyu söylerdi. (G)
Açıklama: “Doğru” kelimesi burada gerçek olanı, yalan olmayanı ifade etmek için kullanılmış. Bu, kelimenin temel anlamlarından biri olduğu için gerçek anlamdır.
ç. soğuk: Yakın ve içten olmayan, samimiyetsiz.
Çözüm:
Yeni komşularla aramızda soğuk bir hava vardı. (M)
Açıklama: “Soğuk” kelimesi burada hava sıcaklığının düşük olması anlamında değil, insanlar arasındaki ilişkinin mesafeli ve samimiyetsiz olması anlamında kullanılmış. Bu da kelimenin mecaz anlamıdır.
d. ağır: Tartıda çok çeken, hafifin karşıtı.
Çözüm:
Bu kutu çok ağır olduğu için tek başına taşıyamadım. (G)
Açıklama: “Ağır” kelimesi burada bir cismin fiziksel ağırlığının fazla olması anlamında kullanılmış. Bu, kelimenin ilk ve en bilinen anlamı olduğu için gerçek anlamdır.
***
6. Verilen cümlelerde altı çizili sözcüklerin kısaltmalarını kullanarak cümleleri yeniden yazınız.
Bu soruda bizden, cümlelerde altı çizili olan kelime gruplarının kısaltmalarını bularak cümleyi o kısaltmayı kullanarak yeniden yazmamız isteniyor. Kısaltmaların nasıl yazıldığına ve eklerin nasıl geldiğine dikkat edelim.
a. Beş Türk lirasının üzerinde Aydın Sayılı’nın görseli yer almaktadır.
Çözüm:
Beş TL’nin üzerinde Aydın Sayılı’nın görseli yer almaktadır.
Açıklama: “Türk lirası” kelime grubunun kısaltması “TL”dir. Kısaltmaya gelen ek, kısaltmanın okunuşuna göre kesme işaretiyle ayrılır.
b. Millî Eğitim Bakanlığının okuma-yazma oranını arttırmak için başlattığı proje başarıyla devam ediyor.
Çözüm:
MEB’in okuma-yazma oranını arttırmak için başlattığı proje başarıyla devam ediyor.
Açıklama: “Millî Eğitim Bakanlığı” kelime grubunun kısaltması “MEB”dir. Kısaltmaya gelen ek, kısaltmanın okunuşuna göre kesme işaretiyle ayrılır.
c. Güneydoğu Anadolu Projesi‘nin en önemli amaçlarından birisi de bölgeyi tarıma daha elverişli hâle getirmektir.
Çözüm:
GAP’ın en önemli amaçlarından birisi de bölgeyi tarıma daha elverişli hâle getirmektir.
Açıklama: “Güneydoğu Anadolu Projesi” kelime grubunun kısaltması “GAP”tır. Kısaltmaya gelen ek, kısaltmanın okunuşuna göre kesme işaretiyle ayrılır.
ç. Tekerlek milattan önce bulunmuştur.
Çözüm:
Tekerlek MÖ bulunmuştur.
Açıklama: “Milattan önce” kelime grubunun kısaltması “MÖ”dür. Bu kısaltmaya genellikle ek getirilmez.
d. Paketlı ürünlerin son kullanma tarihinin kontrol edilmesi önemlidir.
Çözüm:
Paketli ürünlerin SKT’sinin kontrol edilmesi önemlidir.
Açıklama: “Son kullanma tarihi” kelime grubunun kısaltması “SKT”dir. Kısaltmaya gelen ek, kısaltmanın okunuşuna göre kesme işaretiyle ayrılır.
***
7. Verilen cümlelerde altı çizili sözcüklerden yay ayraç içerisindeki anlama uygun kullanılanların kutularını işaretleyiniz.
Bu soruda, cümlelerde altı çizili kelimelerin parantez içinde verilen anlamlarıyla uyuşup uyuşmadığını kontrol edeceğiz. Eğer anlamlar birbiriyle örtüşüyorsa o seçeneği doğru kabul edeceğiz.
Kütüphaneler 09.00’da açılıyor. (Çalışır durumda olan)
Açıklama:
Buradaki “açılıyor” kelimesi, kütüphanenin hizmet vermeye başlaması, kapılarının ziyaretçilere açılması eylemini anlatır. Parantez içindeki “çalışır durumda olan” ise bir durum bildirmektedir. Kütüphane açılınca çalışır duruma gelir ama “açılıyor” kelimesinin doğrudan anlamı bu durum değildir, eylemdir. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
Deniz masmavi ve durgundu. (Neşesiz, keyifsiz olma)
Açıklama:
Cümlede “durgundu” kelimesi deniz için kullanılmış. Deniz durgun olduğunda sakin, dalgasız olur. Parantez içindeki “neşesiz, keyifsiz olma” ise bir insanın ruh hali için kullanılır. Bu iki anlam birbirinden çok farklı olduğu için bu ifade yanlıştır.
Akşama doğru yoğun bir sis etrafı sarmıştı. (Ağırlığı çok olan)
Açıklama:
“Yoğun sis”, sisin çok kalın, göz gözü görmeyecek kadar çok olması demektir. Yani sisin miktarı ve kalınlığı anlatılır. Parantez içindeki “ağırlığı çok olan” ise bir cismin tartıdaki ağırlığını ifade eder. Sis yoğun olabilir ama bu onun ağırlığının çok olduğu anlamına gelmez. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
Arkadaşlarına karşı hep ölçülü davranırdı. (Aşırıya kaçmama, ılımlı olma)
Açıklama:
“Ölçülü davranmak”, bir konuda aşırıya kaçmamak, dengeli ve ılımlı olmak demektir. Parantez içindeki açıklama da tam olarak bu anlama geldiği için bu ifade doğrudur. Bu kutuyu işaretleyebiliriz.
Oyunun ilk perdesini daha çok beğendim. (Bölüm, kısım)
Açıklama:
Bir tiyatro oyununda “perde”, oyunun belirli bir bölümünü, kısmını ifade eder. Parantez içindeki “bölüm, kısım” kelimeleri de bu anlamı tam olarak karşıladığı için bu ifade doğrudur. Bu kutuyu da işaretleyebiliriz.
***
Umarım bu açıklamalar sizin için çok faydalı olmuştur sevgili öğrencilerim. Kelimelerin anlamlarını doğru kullanmak ve kısaltmaları yerinde kullanmak Türkçemizi daha güzel ve doğru kullanmamızı sağlar. Başarılarınızın devamını dilerim!