Merhaba sevgili öğrencim, ben senin Türkçe öğretmeninim. Bugün seninle çok güzel iki etkinlik yapacağız. Birincisinde, bir konuyu daha iyi anlamamızı sağlayan “örneklendirme” konusunu pekiştireceğiz. İkincisinde ise kelimelerin eş anlamlılarını bularak cümleleri yeniden yazacağız. Hazır mısın? Haydi başlayalım!
6. ETKİNLİK
Sevgili yavrum, önce örneklendirme ne demek, onu bir hatırlayalım. Bir şeyi daha iyi anlatmak, daha anlaşılır kılmak için o şeyle ilgili örnekler vermeye örneklendirme diyoruz. Yani genel bir düşünceyi, özel örneklerle somutlaştırmak gibi düşünebilirsin. Şimdi verilen cümleleri tek tek inceleyip hangilerinde örneklendirme yapılmış, bulalım ve işaretleyelim.
1. Cümle: İnsanın en yararlısı, insana en yararlı olandır.
Çözüm:
Bu cümlede genel bir fikir var ama bu fikri açıklayan, somutlaştıran herhangi bir örnek verilmemiş. Sadece genel bir yargı belirtilmiş.
Sonuç:
Bu cümlede örneklendirme yoktur.
2. Cümle: Sabah kahvaltısında tükettiğim besinler: peynir, zeytin, yumurta.
Çözüm:
Burada “Sabah kahvaltısında tükettiğim besinler” diye genel bir ifade kullanılmış. Sonra da bu besinlerin neler olduğu “peynir, zeytin, yumurta” şeklinde tek tek örneklerle açıklanmış. İşte bu tam da örneklendirme! Genel bir şeyi, özel örneklerle açıklamış.
Sonuç:
Bu cümlede örneklendirme vardır.
3. Cümle: Ayşe ile Umut hemen bir korunak bulup yağmurdan saklanmışlar.
Çözüm:
Bu cümle, bir olayı ya da durumu anlatıyor. Ayşe ile Umut’un ne yaptığını söylüyor. Ama bir şeyi açıklamak için örnekler verilmemiş. Bu bir hikaye cümlesi gibi.
Sonuç:
Bu cümlede örneklendirme yoktur.
4. Cümle: Adil insan, haksız yere bir kişiyi diğerine tercih etmez. Örneğin, oyunlarda sevdiklerine ayrıcalıklı davranmaz.
Çözüm:
Cümlenin ilk kısmı “Adil insan, haksız yere bir kişiyi diğerine tercih etmez” diye adil insanın nasıl davrandığını genel olarak açıklıyor. Sonra da “Örneğin” kelimesiyle bu duruma bir örnek veriliyor: “oyunlarda sevdiklerine ayrıcalıklı davranmaz.” “Örneğin” kelimesi zaten bize burada bir örnek verildiğini açıkça gösteriyor.
Sonuç:
Bu cümlede örneklendirme vardır.
7. ETKİNLİK
Şimdi de eş anlamlı kelimelerle ilgili bir etkinlik yapacağız. Eş anlamlı kelimeler neydi hatırlıyor musun? Yazılışları ve okunuşları farklı ama anlamları aynı olan kelimelere eş anlamlı (anlamdaş) kelimeler diyorduk. Şimdi cümlelerde altı çizili kelimelerin eş anlamlılarını bulup cümleleri yeniden yazalım.
a) Cümle: Çevresindeki olaylara seyirci kalmaz.
Çözüm:
Altı çizili kelime “olaylara”. “Olay” kelimesinin eş anlamlısı “hadise” veya “vaka”dır. Burada “hadise” kelimesini kullanmak cümleye daha uygun olur.
Yeniden Yazılmış Cümle:
Çevresindeki hadiselere seyirci kalmaz.
b) Cümle: Adil insan, kendi yararına aykırı dahi olsa doğruluktan yana olur.
Çözüm:
Altı çizili kelime “yararına”. “Yarar” kelimesinin eş anlamlısı “fayda” veya “menfaat”tir. “Fayda” kelimesini kullanabiliriz.
Yeniden Yazılmış Cümle:
Adil insan, kendi faydasına aykırı dahi olsa doğruluktan yana olur.
c) Cümle: Haksızlığa uğrayan kişiyi korumaya çalışmalıyız.
Çözüm:
Altı çizili kelime “kişiyi”. “Kişi” kelimesinin eş anlamlısı “şahıs” veya “birey”dir. “Şahıs” kelimesi burada güzel durur.
Yeniden Yazılmış Cümle:
Haksızlığa uğrayan şahsı korumaya çalışmalıyız.
d) Cümle: Herkes kendi üzerine düşen görevi yapmalıdır.
Çözüm:
Altı çizili kelime “görevi”. “Görev” kelimesinin eş anlamlısı “vazife” veya “iş”tir. “Vazife” kelimesi bu cümleye çok yakışır.
Yeniden Yazılmış Cümle:
Herkes kendi üzerine düşen vazifeyi yapmalıdır.
Aferin sana sevgili öğrencim! Bütün etkinlikleri başarıyla tamamladın. Hem örneklendirme konusunu iyice anladın hem de eş anlamlı kelimeleri doğru bir şekilde kullanarak cümleleri yeniden yazdın. Türkçe dersinde ne kadar başarılı olduğunu bir kez daha gösterdin. Tebrik ederim!