4. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 1 Sayfa 48

Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Türkçe dersimizdeki çok güzel iki etkinliği beraber çözeceğiz. Hem ünlem işaretini hatırlayacağız hem de atasözlerimizin derin anlamlarını keşfedeceğiz. Hazır mısınız? Başlayalım o zaman!

5. ETKİNLİK

Ünlemin kullanım alanlarını okuyunuz. Verilen örneklerle kullanım alanlarını eşleştiriniz.

Sevgili çocuklar, ünlem işareti duygularımızı, seslenmeleri ve bazen de alay etmeyi gösteren çok özel bir noktalama işaretidir. Şimdi hep birlikte hangi örnek cümlenin hangi kurala uyduğunu bulalım.

Adım 1: Kuralları ve Örnekleri Anlayalım

Önce ünlem işaretinin hangi durumlarda kullanıldığını hatırlayalım:

• 1. kural: Sevinç, heyecan, acı, istek, yakarma, şaşırma, öfke gibi duyguları anlatan cümlelerden sonra kullanılır. Yani bir anda çok sevindiğimizde, şaşırdığımızda ya da canımız yandığında ünlem kullanırız.
• 2. kural: Hitap, seslenme, uyarı sözlerinden sonra kullanılır. Birine seslendiğimizde, dikkatini çektiğimizde ya da bir uyarı yaptığımızda ünlem kullanırız.
• 3. kural: Alay, küçümseme anlamı kazandırılmak istenen sözcüklerden hemen sonra yay ayraç (parantez) içinde kullanılır. Birine inanmadığımızda, onunla alay ettiğimizde veya küçümsediğimizde parantez içinde ünlem koyarız.

Şimdi de örnek cümleleri inceleyelim:

• a) Ali, yüz metreyi beş saniyede koşarmış(!).
• b) Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz’dir. İleri!
• c) Mustafa Kemal Atatürk kaç yılında doğmuştur!
• d) Yaşasın! Bugün 23 Nisan.

Adım 2: Eşleştirmeleri Yapalım

• 1. kural: Sevinç, heyecan, acı, istek, yakarma, şaşırma, öfke gibi duyguları anlatan cümlelerden sonra kullanılır.

  Bu kurala uyan örneğimiz:

  d) Yaşasın! Bugün 23 Nisan.

  Burada bir sevinç, bir coşku var, değil mi? “Yaşasın!” kelimesi bu duyguyu harika bir şekilde anlatıyor.

• 2. kural: Hitap, seslenme, uyarı sözlerinden sonra kullanılır.

  Bu kurala uyan örneğimiz:

  b) Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz’dir. İleri!

  Burada “Ordular!” diye bir seslenme, bir hitap var. “İleri!” kelimesi de bir emir, bir uyarı niteliğinde. Tam da bu kurala uyuyor.

• 3. kural: Alay, küçümseme anlamı kazandırılmak istenen sözcüklerden hemen sonra yay ayraç içinde kullanılır.

  Bu kurala uyan örneğimiz:

  a) Ali, yüz metreyi beş saniyede koşarmış(!).

  Yüz metreyi beş saniyede koşmak imkansız gibi bir şey, değil mi? Bu cümlede Ali’nin bu kadar hızlı koştuğuna inanılmadığı, hatta biraz alay edildiği “(!)” işaretiyle gösterilmiş.

Peki, “Mustafa Kemal Atatürk kaç yılında doğmuştur!” cümlesi ne oldu? Bu cümle aslında bir bilgi sorusu ve sonunda soru işareti olması gerekirdi. Ama bazen çok şaşırdığımızda veya bir şeyi vurgulamak istediğimizde soru cümlelerinde de ünlem kullanılabiliyor. Ancak yukarıdaki 3 ana kurala tam olarak uymadığı için bu örnek bu eşleştirmenin dışında kaldı.

Sonuç:

• 1. kural ➡️ Yaşasın! Bugün 23 Nisan.

• 2. kural ➡️ Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz’dir. İleri!

• 3. kural ➡️ Ali, yüz metreyi beş saniyede koşarmış(!).

—

6. ETKİNLİK

Verilen olayların hangi atasözüne örnek oluşturduğunu bularak eşleştiriniz.

Şimdi de atasözleri etkinliğimize geçelim. Atasözleri, büyüklerimizin uzun yıllar boyunca edindikleri tecrübelerle ortaya çıkmış, bize yol gösteren öğütlerdir. Her bir atasözü, bir olayı ya da durumu çok güzel özetler. Hadi bakalım, hangi olay hangi atasözümüze uyuyor?

Adım 1: Olayları ve Atasözlerini Anlayalım

Önce olayları ve atasözlerini tek tek inceleyelim:

• Olay 1: Özge, bir tablet almak istiyordu. Annesinden her gün aldığı küçük harçlıkları biriktirerek istediği tableti aldı.

  Açıklama: Özge, küçük paraları biriktirerek büyük bir şeye sahip olmuş.

• Olay 2: Çağrı, öğretmeninden aldığı proje ödevini son güne bıraktığı için ödevi yetiştirmekte zorlandı. Bundan sonra ödevlerini zamanında yapması gerektiğini anladı.

  Açıklama: Çağrı işini ertelediği için zorluk yaşamış ve ders çıkarmış.

• Olay 3: Ömer uçurtma yaparken zorlandığı için arkadaşı Elif’ten yardım istedi. Birlikte uçurtmayı kolayca yaptılar.

  Açıklama: Ömer ve Elif birlikte çalışarak işi kolaylaştırmışlar.

• Olay 4: Zavallı çocuk, gülün dikeni eline battığı için bundan sonra bitkilere dokunmadan önce dikkatlice inceliyordu.

  Açıklama: Çocuk kötü bir tecrübe yaşamış ve bu tecrübeden sonra daha dikkatli olmuş.

Şimdi de atasözlerinin anlamlarına bakalım:

• Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer.

  Anlamı: Daha önce kötü bir olay yaşayan kişi, benzer durumlarda daha dikkatli davranır, tedbirli olur.

• Bugünün işini yarına bırakma.

  Anlamı: Yapılması gereken işleri zamanında yapmalı, ertelememeliyiz. Aksi takdirde işler birikir ve zorlaşır.

• Öfke ile kalkan zararla oturur.

  Anlamı: Kızgınlıkla, düşünmeden yapılan işlerden veya söylenen sözlerden zarar görülür.

• Bir elin nesi var, iki elin sesi var.

  Anlamı: Tek başına yapılan bir iş zor olurken, birlikte yapılan işler daha kolay ve başarılı olur. Dayanışmanın önemini vurgular.

• Damlaya damlaya göl olur.

  Anlamı: Küçük ve önemsiz görünen şeyler bir araya gelerek büyük bir birikim oluşturur. Tasarrufun önemini anlatır.

Adım 2: Eşleştirmeleri Yapalım

Şimdi olayları, anlamlarına uygun atasözleriyle eşleştirelim:

• Olay 1: Özge’nin harçlık biriktirerek tablet alması.

  Bu olay, küçük birikimlerin zamanla büyük bir şeye dönüştüğünü gösteriyor. Bu da tam olarak

  ➡️ Damlaya damlaya göl olur. atasözüne uyar.

• Olay 2: Çağrı’nın ödevini son güne bırakıp zorlanması.

  Çağrı işini zamanında yapmadığı için sıkıntı yaşamış. Bu durum bize

  ➡️ Bugünün işini yarına bırakma. atasözünü hatırlatıyor.

• Olay 3: Ömer ve Elif’in birlikte uçurtma yapması.

  İki arkadaş bir araya gelince işler kolaylaşmış. Bu da bize yardımlaşmanın önemini anlatan

  ➡️ Bir elin nesi var, iki elin sesi var. atasözünü getiriyor.

• Olay 4: Çocuğun diken batması sonrası bitkilere dikkatli yaklaşması.

  Çocuk kötü bir deneyim yaşamış ve bu deneyimden ders çıkararak daha tedbirli olmuş. Bu durum da

  ➡️ Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer. atasözünün tam karşılığıdır.

Gördüğünüz gibi, “Öfke ile kalkan zararla oturur.” atasözüne uygun bir olay bu etkinlikte yer almıyor. Bu da o atasözünün ne kadar önemli olduğunu bir kez daha gösteriyor, değil mi?

Sonuç:

• 1. Özge’nin tablet alması ➡️ Damlaya damlaya göl olur.

• 2. Çağrı’nın ödevini ertelemesi ➡️ Bugünün işini yarına bırakma.

• 3. Ömer ve Elif’in birlikte uçurtma yapması ➡️ Bir elin nesi var, iki elin sesi var.

• 4. Çocuğun diken batması sonrası dikkatli olması ➡️ Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer.

Aferin size çocuklar! Hem ünlem işaretinin kullanım alanlarını öğrendik hem de atasözlerimizin ne kadar anlamlı olduğunu pekiştirdik. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!