Merhaba çocuklar, ben sizin Türkçe öğretmeninizim! Bugün sizinle birlikte çok güzel iki soru çözeceğiz. Bu sorular hem kelimelerin anlamlarını ne kadar iyi bildiğimizi ölçecek hem de cümlelerdeki olayların gerçek mi yoksa hayal ürünü mü olduğunu anlamamıza yardımcı olacak. Hazır mısınız? Başlayalım o zaman!
9. soru:
Bu soruda, yukarıdaki tahtada yazan dört cümledeki altı çizili kelimelerin anlamlarının doğru mu, yanlış mı olduğunu bulacağız. Eğer açıklama doğruysa kutucuklara “D”, yanlışsa “Y” yazacağız. Hadi tahtadaki cümleleri ve altı çizili kelimeleri dikkatlice okuyalım:
- Ülkemizin doğal güzelliklerini korumak her Türk vatandaşının vazifesidir.
- Ayın dört evresi vardır.
- Kitaplarım benim için oldukça değerlidir.
- Konuyla ilgili çeşitli örnekler verelim.
Şimdi de her bir altı çizili kelime için yapılan açıklamalara bakalım ve doğru mu yanlış mı karar verelim.
Adım 1: Birinci cümleyi inceleyelim.
Birinci cümlemiz: “Ülkemizin doğal güzelliklerini korumak her Türk vatandaşının vazifesidir.”
Çocuğun bu kelime için yaptığı açıklama: “Birinci cümlede altı çizili kelime ‘görev’ anlamındadır.”
Şimdi düşünelim, “vazife” kelimesi “görev” anlamına gelir mi? Evet, gelir. Ülkemizi korumak bizim bir görevimizdir, yani vazifemizdir. Tıpkı ödevlerimizi yapmak gibi. Bu açıklama doğru.
Sonuç:
D
Adım 2: İkinci cümleyi inceleyelim.
İkinci cümlemiz: “Ayın dört evresi vardır.”
Çocuğun bu kelime için yaptığı açıklama: “İkinci cümlede altı çizili kelime ‘bölüm’ anlamındadır.”
Ayın evreleri, Ay’ın gökyüzünde farklı şekillerde görünmesi demek. Mesela yeni ay, ilk dördün, dolunay gibi. “Evre” kelimesi burada “bölüm” anlamına gelmez. “Evre” daha çok bir sürecin aşaması, bir durumun farklı aşamaları demektir. “Bölüm” ise bir bütünün parçasıdır. Yani bu açıklama yanlış.
Sonuç:
Y
Adım 3: Üçüncü cümleyi inceleyelim.
Üçüncü cümlemiz: “Kitaplarım benim için oldukça değerlidir.”
Çocuğun bu kelime için yaptığı açıklama: “Üçüncü cümlede altı çizili kelime ‘kıymetli’ anlamındadır.”
“Değerli” kelimesi, bir şeyin bizim için çok önemli, sevdiğimiz veya manevi olarak kıymetli olduğunu anlatır. “Kıymetli” kelimesi de aynı anlama gelir. Yani kitaplarımızın bizim için değerli olması, kıymetli olması demektir. Bu açıklama doğru.
Sonuç:
D
Adım 4: Dördüncü cümleyi inceleyelim.
Dördüncü cümlemiz: “Konuyla ilgili çeşitli örnekler verelim.”
Çocuğun bu kelime için yaptığı açıklama: “Dördüncü cümlede altı çizili kelime ‘kural’ anlamındadır.”
“Örnek”, bir konuyu daha iyi anlamamız için verilen benzer durum veya gösterilen şey demektir. Mesela ben size şimdi bir konuyu anlatırken örnek veriyorum. “Kural” ise uyulması gereken bir yöntem veya ilke demektir. Bu iki kelime farklı anlamlara gelir. “Örnek” kelimesi “kural” anlamına gelmez. Bu açıklama yanlış.
Sonuç:
Y
9. sorunun genel sonucu:
1. D
2. Y
3. D
4. Y
***
10. soru:
Şimdi sıra 10. soruda! Bu soruda verilen cümlelerin başına, eğer cümlede hayalî (yani hayal ürünü, gerçek olmayan) bir öge varsa “H”, gerçek (yani günlük hayatta olabilecek) bir öge varsa “G” yazacağız. Haydi cümleleri dikkatlice okuyup karar verelim.
Adım 1: Birinci cümleyi inceleyelim.
1. Bulutlar birbirine öyle sıkı sarılmışlardı ki…
Şimdi düşünelim: Bulutlar birbirine sarılabilir mi? Hayır, bulutlar cansız varlıklardır ve sarılmak gibi bir eylemi yapamazlar. Sarılmak, biz insanlara özgü bir davranıştır. Bu cümlede bulutlara insan özelliği verilmiş, yani gerçek hayatta olamayacak hayalî bir durum anlatılmış.
Sonuç:
H
Adım 2: İkinci cümleyi inceleyelim.
2. Düzenli kitap okumak kelime dağarcığımızı geliştirir.
Şimdi düşünelim: Düzenli kitap okumak gerçekten de kelime dağarcığımızı geliştirir mi? Evet, ne kadar çok kitap okursak, o kadar çok yeni kelime öğreniriz ve kendimizi daha iyi ifade ederiz. Bu, bilimsel olarak da kanıtlanmış, günlük hayatta da hepimizin bildiği gerçek bir durumdur.
Sonuç:
G
Adım 3: Üçüncü cümleyi inceleyelim.
3. O kadar uzun yazı, kalemi yormuştu.
Şimdi düşünelim: Kalem yorulabilir mi? Hayır, kalem cansız bir nesnedir ve yorulmak gibi bir hissi olamaz. Yorulmak canlılara, özellikle insanlara özgü bir durumdur. Bu cümlede kaleme insan özelliği verilmiş, yani hayalî bir durum anlatılmış.
Sonuç:
H
Adım 4: Dördüncü cümleyi inceleyelim.
4. Güneş sıcaklığı ile bizi terletiyordu.
Şimdi düşünelim: Güneş bizi sıcaklığıyla terletebilir mi? Evet, yaz aylarında veya sıcak havalarda Güneş’in etkisiyle terleriz. Bu, günlük hayatta sürekli karşılaştığımız gerçek bir durumdur.
Sonuç:
G
10. sorunun genel sonucu:
1. H
2. G
3. H
4. G
Aferin çocuklar! Gördüğünüz gibi soruları adım adım inceleyince ne kadar kolay çözdük. Hem kelime anlamlarını pekiştirdik hem de gerçek ve hayalî ögeleri ayırt etmeyi öğrendik. Bir sonraki derste görüşmek üzere!