Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Türkçe dersimizde çok güzel iki etkinliği birlikte yapacağız. Sakın zorlanırım diye düşünmeyin, çünkü adım adım ilerleyeceğiz ve her şeyi en güzel şekilde anlayacaksınız. Hazırsanız başlayalım!
2. Etkinlik
Metinden alınan aşağıdaki cümlelerde altı çizili kelimelerin eş anlamlılarını altlarına yazınız. Bu kelimeleri aynı cümlede eş anlamlısı yerine kullanınız. Cümlelerin anlamı değişti mi? Neden? Metinde geçen diğer eş anlamlı kelimeleri belirleyiniz.
Sevgili çocuklar, bu etkinlikte bizden istenen şey, altı çizili kelimelerin eş anlamlılarını bulmak. Eş anlamlı kelimeler, yazılışları farklı olsa da aynı anlama gelen kelimelerdir. Mesela okul ile mektep gibi. Birini diğerinin yerine kullandığımızda cümlenin anlamı hiç değişmez. Hadi şimdi cümlelerimize bakalım:
Adım 1: İlk cümlemize bakalım.
“Şiirleri okundu, anıları tazelendi.”
- Eş anlamlısı:
Buradaki “anı” kelimesinin eş anlamlısı hatıra‘dır.
- Cümlem:
Şimdi cümleyi eş anlamlısıyla tekrar kuralım: “Şiirleri okundu, hatıraları tazelendi.”
- Cümlenin anlamı değişti mi? Neden?
Hayır, cümlenin anlamı değişmedi. Çünkü “anı” ve “hatıra” kelimeleri aynı şeyi anlatır. Yazılışları farklı olsa da ikisi de geçmişte yaşadığımız olayları, aklımızda kalanları ifade eder.
Adım 2: İkinci cümlemize geçelim.
“Öbürlerinin adlarını da bilmeyen yoktur.”
- Eş anlamlısı:
“Ad” kelimesinin eş anlamlısı isim‘dir.
- Cümlem:
Cümleyi eş anlamlısıyla yazarsak: “Öbürlerinin isimlerini de bilmeyen yoktur.”
- Cümlenin anlamı değişti mi? Neden?
Hayır, bu cümlenin anlamı da değişmedi. “Ad” ve “isim” kelimeleri birbirinin yerine geçebilir. İkisi de bir kişiyi, bir şeyi tanıtan sözcüktür.
Adım 3: Üçüncü cümlemizi inceleyelim.
“Özgürlük ve yurt şairidir o.”
- Eş anlamlısı:
“Yurt” kelimesinin eş anlamlısı vatan‘dır.
- Cümlem:
Eş anlamlısıyla cümlemiz şöyle olur: “Özgürlük ve vatan şairidir o.”
- Cümlenin anlamı değişti mi? Neden?
Hayır, yine cümlenin anlamı değişmedi. “Yurt” ve “vatan” kelimeleri, doğup büyüdüğümüz, üzerinde yaşadığımız toprakları, ülkemizi ifade eder. İkisi de aynı anlama gelir.
Adım 4: Metinde geçen diğer eş anlamlı kelimeleri bulalım.
Yukarıdaki cümlelerde altı çizili olmayan ama eş anlamlısı olan başka kelimeler de var. Mesela:
- “Özgürlük” kelimesinin eş anlamlısı hürriyet‘tir.
- “Şair” kelimesinin eş anlamlısı ozan‘dır.
İşte bu kadar! Eş anlamlı kelimeleri bulmak ve kullanmak çok zevkli, değil mi? Şimdi diğer etkinliğimize geçelim.
3. Etkinlik
Okuduğunuz metinden hareketle adı geçen şairler hakkında verilen bilgileri uygun yerlere yazınız.
Canım çocuklarım, bu etkinlikte bizden metinde adı geçen şairler hakkında bilgiler yazmamız isteniyor. Ama sanırım metin bize tam olarak verilmemiş. Olsun! Biz yine de bu önemli şairler hakkında genel bilgilerimizi buraya yazabiliriz. Böylece onları daha yakından tanımış oluruz. Hadi bakalım, hangi şairlerimiz varmış?
- Oktay Rifat
Oktay Rifat, Türk şiirinin önemli isimlerinden biridir. Orhan Veli Kanık ve Melih Cevdet Anday ile birlikte “Garip Hareketi”ni başlatmış, şiire günlük konuşma dilini ve sade bir anlatımı getirmiştir. Şiirlerinde hayatın içinden konuları işlemiştir.
- Namık Kemal
Namık Kemal, “Vatan Şairi” olarak bilinir. Şiirlerinde ve tiyatro eserlerinde vatan, hürriyet ve adalet gibi konuları işlemiştir. Türk edebiyatına çok önemli eserler kazandırmıştır. En bilinen eserlerinden biri Vatan Yahut Silistre adlı tiyatro oyunudur.
- Orhan Veli Kanık
Orhan Veli Kanık da tıpkı Oktay Rifat gibi “Garip Hareketi”nin önemli bir temsilcisidir. Şiirlerinde şaşırtıcı ve esprili bir dil kullanmış, sıradan insanların hayatını ve duygularını işlemiştir. “İstanbul’u Dinliyorum” en bilinen şiirlerinden biridir.
- Ahmet Haşim
Ahmet Haşim, Türk şiirinin sembolist şairlerinden biridir. Şiirlerinde müzikaliteye ve kelimelerin ahengine çok önem vermiştir. Akşam, göl ve doğa temalarını sıkça işlemiştir. Onun şiirleri adeta bir resim gibi gözümüzün önünde canlanır.
Aferin size çocuklar! Bugün hem eş anlamlı kelimeleri hatırladık hem de Türk edebiyatının birbirinden değerli şairlerini biraz daha tanıdık. Dersimiz burada sona erdi, bir dahaki derste görüşmek üzere!