4. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Koza Yayınları Sayfa 157
Merhaba sevgili öğrencim, ben senin 4. sınıf Türkçe öğretmeninim. Bugün seninle gönderdiğin görseldeki etkinliklere bakacağız.
Görselde çok güzel ve öğretici etkinlikler var ama küçük bir sorunumuz var: Bu etkinlikler bir şiire göre hazırlanmış. Yani önce şiiri okumamız, sonra soruları cevaplamamız gerekiyor. Ama maalesef şiir görselde görünmüyor.
Hiç önemli değil! Ben sana bu etkinlikleri nasıl yapacağını, şiir olsaydı nasıl cevaplayacağımızı adım adım anlatacağım. Böylece, şiiri bulduğunda veya başka bir şiirle karşılaştığında bu tür soruları rahatlıkla çözebilirsin. Hadi başlayalım!
2. Etkinlik
Şiirin konusunu ve ana duygusunu yazınız.
Merhaba canım öğrencim! Bu etkinlikte bizden şiirin konusunu ve ana duygusunu bulmamız isteniyor. Ama dediğim gibi, şiirimiz burada olmadığı için doğrudan cevabı yazamıyoruz.
Şimdi sana, bir şiirin konusunu ve ana duygusunu nasıl bulacağımızı adım adım anlatayım:
Adım 1: Şiiri Dikkatlice Oku
- Önce şiiri baştan sona en az iki kere çok dikkatli bir şekilde okumalısın.
- Okurken anlamadığın kelimeler olursa büyüklerinden yardım alabilir veya sözlüğe bakabilirsin. Böylece şiiri daha iyi anlarsın.
Adım 2: Konuyu Bul
- Şiiri okuduktan sonra kendine şu soruyu sor: “Bu şiirde yazar bize ne anlatıyor? Hangi olaydan, hangi durumdan bahsediyor?”
- Şiirde en çok bahsedilen şey, yani şiirin genel olarak ne hakkında olduğu, onun konusu olur. Mesela, bir şiir “yağmur” hakkında olabilir, “arkadaşlık” hakkında olabilir, “doğa sevgisi” hakkında olabilir.
Adım 3: Ana Duyguyu Bul
- Konuyu bulduktan sonra sıra ana duyguyu bulmaya gelir. Ana duygu, şiiri okuduğunda senin içinde oluşan his veya şairin sana hissettirmek istediği duygudur.
- Şiiri okurken hangi duyguyu hissediyorsun? Mutluluk mu, hüzün mü, özlem mi, sevgi mi, yoksa umut mu? Şair bu şiiri neden yazmış olabilir? Okuyucunun ne hissetmesini istemiş?
- Örneğin, yağmurla ilgili bir şiirde bazen bir hüzün, bazen yenilenme ve temizlenme sevinci, bazen de bereket gibi duygular olabilir.
Şiirimiz olsaydı, bu adımları takip ederek konusunu ve ana duygusunu kolayca bulabilirdik. Mesela, eğer şiir yağmurun doğayı canlandırmasından bahsediyorsa, konusu “yağmurun doğaya etkisi” olabilir. Ana duygusu da “doğa sevgisi” veya “yenilenme sevinci” olabilir.
3. Etkinlik
Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı olan kelimelere eş sesli kelimeler denir. Okuduğunuz şiirde bulunan eş sesli kelimeleri yazınız. Bunları iki farklı anlamıyla cümle içerisinde kullanınız.
Ah be canım öğrencim, bu da yine şiirimize bağlı bir etkinlik. Eş sesli kelimeleri bulabilmek için şiiri okumamız gerekiyor. Ama yine de sana eş sesli kelimelerin ne olduğunu ve nasıl cümle içinde kullanabileceğimizi harika bir şekilde anlatacağım.
Eş Sesli Kelimeler (Sesteş Kelimeler) Nedir?
- Bazı kelimeler vardır ki, aynı harflerle yazılır, aynı şekilde okunur ama bambaşka anlamlara gelirler. İşte bunlara eş sesli kelimeler veya sesteş kelimeler deriz.
- Mesela, “yüz” kelimesini düşünelim.
- Birincisi, bizim bedenimizin en üst kısmı olan “yüz”. (Dedemin yüzü çok kırışmıştı.)
- İkincisi, suda yapılan bir eylem olan “yüzmek”. (Yazın denizde yüzmeyi çok severim.)
- Üçüncüsü, bir sayı olan “yüz”. (Sınavdan yüz aldım.)
- Dördüncüsü, bir şeyin dış kısmı, derisi. (Kasap koyunun yüzünü yüzdü.)
- Gördüğün gibi, hepsi “yüz” diye yazılıp okunuyor ama anlamları birbirinden çok farklı.
Şimdi, şiirimiz olsaydı, şiiri dikkatlice okuyup bu tür kelimeleri bulacaktık. Ben sana örnek olarak birkaç eş sesli kelime ve onlarla kurulmuş cümleler vereyim ki konuyu daha iyi anla:
Örnek Kelime: At
-
1. anlamıyla kurduğum cümle:
Çöpleri çöp kutusuna at. (Buradaki “at”, bir şeyi fırlatmak, atmak eylemi.)
-
2. anlamıyla kurduğum cümle:
Çiftlikteki beyaz at çok hızlı koşuyordu. (Buradaki “at”, hayvan olan at.)
Örnek Kelime: Gül
-
1. anlamıyla kurduğum cümle:
Kardeşim fıkraya çok güldü. (Buradaki “gül”, kahkaha atmak eylemi.)
-
2. anlamıyla kurduğum cümle:
Annem doğum günümde bana kırmızı bir gül hediye etti. (Buradaki “gül”, çiçek olan gül.)
Örnek Kelime: Yaz
-
1. anlamıyla kurduğum cümle:
Öğretmenim tahtadaki kelimeleri defterime yazmamı istedi. (Buradaki “yaz”, harfleri kağıda dökmek eylemi.)
-
2. anlamıyla kurduğum cümle:
Bu yaz tatilinde dedemin köyüne gideceğiz. (Buradaki “yaz”, mevsim olan yaz.)
Şiiri bulduğunda, bu örnekleri aklında tutarak şiirdeki eş sesli kelimeleri bulup, tıpkı benim yaptığım gibi, iki farklı anlamda cümle içinde kullanabilirsin. Eminim çok güzel cümleler kurarsın!
4. Etkinlik
Aşağıdaki ifadeleri okuyunuz. Şiire göre yağmurun sebep olduğu olayları işaretleyiniz.
Canım öğrencim, bu son etkinlik de yine şiirimize bağlı. Yağmurun şiirde hangi olaylara sebep olduğunu bilmek için şiiri okumamız şart. Ama yine de sana bu tür soruları nasıl çözeceğini anlatayım ve şıkları tek tek inceleyelim.
Adım 1: Şiiri Anlayarak Oku
- Bu tür sorularda şiiri sadece okumak yetmez, aynı zamanda iyi anlamak gerekir. Şiirde yağmurun ne gibi etkilerinden bahsediliyor, bunlara dikkat etmelisin.
Adım 2: Şıkları Dikkatlice İncele
- Her bir şıkkı oku ve şiirdeki bilgilerle karşılaştır.
- Şiirde bahsedilen bir etki mi, yoksa bahsedilmeyen bir etki mi?
Şimdi, şiirimiz olmadığı için ben sana sadece şıkların genel anlamlarını açıklayacağım. Şiiri bulduğunda, bu açıklamalar ışığında doğru olanları işaretleyebilirsin.
-
a) Yokuşları temizler.
Bu şık, yağmurun yokuşları, yani eğimli yolları temizlediğini söylüyor. Yağmurun akarken kiri, tozu alıp götürmesi gibi bir anlam düşünebiliriz. Eğer şiirde böyle bir temizleme özelliğinden bahsediliyorsa işaretlersin.
-
b) Yorulmuş insanların uykusunu uzatır.
Bu şık, yağmurun sesinin veya getirdiği serinliğin yorgun insanların daha uzun uyumasına yardımcı olduğunu söylüyor. Yağmurun dinlendirici bir etkisi olup olmadığına şiirde bakmalısın.
-
c) İnsanları evlerine koşturur.
Bu şık, yağmur başlayınca insanların ıslanmamak için aceleyle evlerine gittiğini anlatıyor. Bu, yağmurun günlük hayattaki en bilindik etkilerinden biridir. Şiirde böyle bir sahne varsa işaretlersin.
-
d) Hayvanları yuvalarına gönderir.
Bu şık, yağmur yağınca hayvanların da ıslanmamak veya korunmak için yuvalarına saklandığını söylüyor. Bu da doğadaki gözlemlerimizden biridir. Şiirde hayvanların bu davranışından bahsediliyor mu, bakmalısın.
-
e) Sele neden olur.
Bu şık, yağmurun çok şiddetli yağması sonucunda sel felaketine yol açtığını söylüyor. Şiirde yağmurun olumsuz, yıkıcı bir etkisinden bahsediliyorsa bu şık doğru olabilir.
-
f) Sokakların sessizliğini arttırır.
Bu şık, yağmur yağdığında insanların dışarı çıkmaması, araç trafiğinin azalması gibi nedenlerle sokakların daha sessiz hale geldiğini anlatıyor. Yağmurun getirdiği bir sakinlik ve sessizlik hissi şiirde var mı, kontrol etmelisin.
-
g) Çocukları büyütür.
Bu şık, yağmurun çocukların büyümesine doğrudan bir etkisi olduğunu söylüyor. Bu, genellikle gerçek hayatta doğrudan yağmurla ilişkilendirilmeyen bir durumdur. Şiirde mecazi (benzetmeli) bir anlamı yoksa bu şık pek olası değildir. Ama yine de şiiri dikkatlice okuyup emin olmalısın.
Gördüğün gibi, her bir şıkkın ne anlama geldiğini biliyoruz. Şimdi tek yapman gereken şiiri bulup bu şıklardan hangilerinin şiirdeki yağmurun etkileri olduğunu dikkatlice okuyarak bulmak. Unutma, her zaman şiirdeki bilgilere göre hareket etmelisin!
Umarım bu açıklamalar sana çok yardımcı olur. Başarılar dilerim sevgili öğrencim!