4. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Koza Yayınları Sayfa 123

Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Türkçe dersimizin çok eğlenceli ve anlamlı bir konusu olan pekiştirmeli kelimeleri işleyeceğiz. Hazır mısınız? Gelin, görseldeki soruları birlikte adım adım çözelim ve pekiştirmeli kelimelerin ne kadar güzel olduğunu keşfedelim.

Önce şiiri dikkatlice okuyalım ve altı çizili kelimelere odaklanalım.

a. Aşağıdaki şiiri okuyunuz. Şiirde altı çizili kelimelere dikkat ediniz.

KIPKIRMIZI BAYRAĞIM

Masmavi gökyüzünün her yerinde

Dümdüz ovalarıyla, yemyeşil ormanlarıyla

Dalgalanır kıpkırmızı bayrağım.

Sapasğlam halkıyla

Ülkemin her köşesinden

Sımsıkı sarılıp sana

Apaçık görülür kıpkırmızı bayrağım. Yüceltiriz seni kıpkırmızı bayrağım.

Çiğdem Zuhal KAVURMACI

Şimdi de altı çizili kelimelerin ne anlama geldiğini ve nasıl oluştuklarını inceleyelim.

b. Şiirde altı çizili kelimeler pekiştirmeli kelimelerdir. Kelimelerde pekiştirme, kelimelerin anlamını güçlendirmektir. Bu tür kelimeler aşağıdaki yöntemlerle oluşturulur:

Pekiştirmeli kelimeler, bir kelimenin anlamını daha güçlü, daha vurgulu hale getiren kelimelerdir. Mesela “kırmızı” yerine “kıpkırmızı” dediğimizde, o kırmızının ne kadar yoğun, ne kadar canlı bir kırmızı olduğunu anlatmış oluruz, değil mi? İşte bu kelimeleri oluşturmanın iki farklı yolu var:

1. YÖNTEM

Bu yöntemde, kelimenin ilk hecesini alıyoruz. Sonra bu hecenin sonuna “m”, “p”, “r” veya “s” harflerinden uygun olanı ekliyoruz. Daha sonra da kelimenin tamamını yazıyoruz. Hepsi bu kadar!

Örneklerimize bakalım:

• sa-p-sarı: “sarı” kelimesinin ilk hecesi “sa”. Sonuna “p” harfini getirmişiz. Sonra da “sarı” kelimesini eklemişiz. Böylece “sapsarı” olmuş.

• ye-m-yeşil: “yeşil” kelimesinin ilk hecesi “ye”. Sonuna “m” harfini getirmişiz. Sonra da “yeşil” kelimesini eklemişiz. Böylece “yemyeşil” olmuş.

• te-r-temiz: “temiz” kelimesinin ilk hecesi “te”. Sonuna “r” harfini getirmişiz. Sonra da “temiz” kelimesini eklemişiz. Böylece “tertemiz” olmuş.

• bü-s-bütün: “bütün” kelimesinin ilk hecesi “bü”. Sonuna “s” harfini getirmişiz. Sonra da “bütün” kelimesini eklemişiz. Böylece “büsbütün” olmuş.

2. YÖNTEM

Bu yöntem de birincisine benziyor ama küçük bir farkı var. Yine kelimenin ilk hecesini alıyoruz ve sonuna “m”, “p”, “r” veya “s” harflerinden uygun olanı ekliyoruz. Ama bu harften sonra bir de “a” veya “e” sesli harflerinden birini getiriyoruz. En son da kelimenin tamamını yazıyoruz.

Örneklerimize bakalım:

• ya-p-a-yalnız: “yalnız” kelimesinin ilk hecesi “ya”. Sonuna “p” harfini ve ardından “a” sesli harfini getirmişiz. Sonra da “yalnız” kelimesini eklemişiz. Böylece “yapayalnız” olmuş.

• kar-m-a-karışık: “karışık” kelimesinin ilk hecesi “ka”. Ama burada “kar” şeklinde almışız. Sonuna “m” harfini ve ardından “a” sesli harfini getirmişiz. Sonra da “karışık” kelimesini eklemişiz. Böylece “karmakarışık” olmuş.

• dü-p-e-düz: “düz” kelimesinin ilk hecesi “dü”. Sonuna “p” harfini ve ardından “e” sesli harfini getirmişiz. Sonra da “düz” kelimesini eklemişiz. Böylece “düpedüz” olmuş.

Unutmayın, pekiştirmeli kelimeler her zaman bitişik yazılır!

c. “KıpKırmızı Bayrağım” şiirinde geçen pekiştirmeli kelimeleri ve bunların hangi yöntemlerle oluşturulduklarını yazınız. Ardından aşağıda verilen kelimeleri de siz pekiştiriniz.

Şimdi sıra geldi hem şiirdeki kelimeleri bulmaya hem de verilen kelimeleri pekiştirmeye. Haydi bakalım!

Adım 1: Şiirdeki pekiştirmeli kelimeleri ve yöntemlerini bulalım.

Şiirde altı çizili kelimeler şunlardı:

• Dümdüz:

  • Orijinal kelime: düz

  • İlk hece: dü

  • Pekiştirme harfi: m

  • Pekiştirilmiş hali: dü + m + düz = Dümdüz

  • Kullanılan yöntem: İlk heceye uygun pekiştirme harfi (m, p, r, s) getirme (1. Yöntem).

• Yemyeşil:

  • Orijinal kelime: yeşil

  • İlk hece: ye

  • Pekiştirme harfi: m

  • Pekiştirilmiş hali: ye + m + yeşil = Yemyeşil

  • Kullanılan yöntem: İlk heceye uygun pekiştirme harfi (m, p, r, s) getirme (1. Yöntem).

• Kıpkırmızı:

  • Orijinal kelime: kırmızı

  • İlk hece: kı

  • Pekiştirme harfi: p

  • Pekiştirilmiş hali: kı + p + kırmızı = Kıpkırmızı

  • Kullanılan yöntem: İlk heceye uygun pekiştirme harfi (m, p, r, s) getirme (1. Yöntem).

• Sapasağlam:

  • Orijinal kelime: sağlam

  • İlk hece: sa

  • Pekiştirme harfi: p

  • Ara ünlü: a

  • Pekiştirilmiş hali: sa + p + a + sağlam = Sapasağlam

  • Kullanılan yöntem: İlk heceye uygun pekiştirme harfi (m, p, r, s) ile birlikte “a” veya “e” sesli harfi getirme (2. Yöntem).

• Sımsıkı:

  • Orijinal kelime: sıkı

  • İlk hece: sı

  • Pekiştirme harfi: m

  • Pekiştirilmiş hali: sı + m + sıkı = Sımsıkı

  • Kullanılan yöntem: İlk heceye uygun pekiştirme harfi (m, p, r, s) getirme (1. Yöntem).

Adım 2: Verilen kelimelerin pekiştirilmiş hâllerini oluşturalım.

Şimdi de tabloda verilen kelimeleri pekiştirelim. Hangi yöntemin daha uygun olduğuna dikkat edelim.

• çevre

  • İlk hece: çe

  • Pekiştirme harfi: p

  • Ara ünlü: e

  • Pekiştirilmiş hâli: Çepeçevre

• gündüz

  • İlk hece: gün

  • Pekiştirme harfi: p

  • Ara ünlü: e

  • Pekiştirilmiş hâli: Güpegündüz

• sağlam

  • İlk hece: sa

  • Pekiştirme harfi: p

  • Ara ünlü: a

  • Pekiştirilmiş hâli: Sapasağlam

• kara

  • İlk hece: ka

  • Pekiştirme harfi: p

  • Pekiştirilmiş hâli: Kapkara

• sivri

  • İlk hece: si

  • Pekiştirme harfi: p

  • Pekiştirilmiş hâli: Sipsivri

• yeşil

  • İlk hece: ye

  • Pekiştirme harfi: m

  • Pekiştirilmiş hâli: Yemyeşil

İşte hepsi bu kadar! Gördüğünüz gibi, pekiştirmeli kelimeler hem dilimizi zenginleştiriyor hem de anlatmak istediklerimizi daha etkili bir şekilde ifade etmemizi sağlıyor. Harikasınız!