Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Türkçe dersimizin çok eğlenceli ve anlamlı bir konusu olan pekiştirmeli kelimeleri işleyeceğiz. Hazır mısınız? Gelin, görseldeki soruları birlikte adım adım çözelim ve pekiştirmeli kelimelerin ne kadar güzel olduğunu keşfedelim.
Önce şiiri dikkatlice okuyalım ve altı çizili kelimelere odaklanalım.
a. Aşağıdaki şiiri okuyunuz. Şiirde altı çizili kelimelere dikkat ediniz.
KIPKIRMIZI BAYRAĞIM
Masmavi gökyüzünün her yerinde
Dümdüz ovalarıyla, yemyeşil ormanlarıyla
Dalgalanır kıpkırmızı bayrağım.
Sapasğlam halkıyla
Ülkemin her köşesinden
Sımsıkı sarılıp sana
Apaçık görülür kıpkırmızı bayrağım. Yüceltiriz seni kıpkırmızı bayrağım.
Çiğdem Zuhal KAVURMACI
Şimdi de altı çizili kelimelerin ne anlama geldiğini ve nasıl oluştuklarını inceleyelim.
b. Şiirde altı çizili kelimeler pekiştirmeli kelimelerdir. Kelimelerde pekiştirme, kelimelerin anlamını güçlendirmektir. Bu tür kelimeler aşağıdaki yöntemlerle oluşturulur:
Pekiştirmeli kelimeler, bir kelimenin anlamını daha güçlü, daha vurgulu hale getiren kelimelerdir. Mesela “kırmızı” yerine “kıpkırmızı” dediğimizde, o kırmızının ne kadar yoğun, ne kadar canlı bir kırmızı olduğunu anlatmış oluruz, değil mi? İşte bu kelimeleri oluşturmanın iki farklı yolu var:
1. YÖNTEM
Bu yöntemde, kelimenin ilk hecesini alıyoruz. Sonra bu hecenin sonuna “m”, “p”, “r” veya “s” harflerinden uygun olanı ekliyoruz. Daha sonra da kelimenin tamamını yazıyoruz. Hepsi bu kadar!
Örneklerimize bakalım:
sa-p-sarı: “sarı” kelimesinin ilk hecesi “sa”. Sonuna “p” harfini getirmişiz. Sonra da “sarı” kelimesini eklemişiz. Böylece “sapsarı” olmuş.
ye-m-yeşil: “yeşil” kelimesinin ilk hecesi “ye”. Sonuna “m” harfini getirmişiz. Sonra da “yeşil” kelimesini eklemişiz. Böylece “yemyeşil” olmuş.
te-r-temiz: “temiz” kelimesinin ilk hecesi “te”. Sonuna “r” harfini getirmişiz. Sonra da “temiz” kelimesini eklemişiz. Böylece “tertemiz” olmuş.
bü-s-bütün: “bütün” kelimesinin ilk hecesi “bü”. Sonuna “s” harfini getirmişiz. Sonra da “bütün” kelimesini eklemişiz. Böylece “büsbütün” olmuş.
2. YÖNTEM
Bu yöntem de birincisine benziyor ama küçük bir farkı var. Yine kelimenin ilk hecesini alıyoruz ve sonuna “m”, “p”, “r” veya “s” harflerinden uygun olanı ekliyoruz. Ama bu harften sonra bir de “a” veya “e” sesli harflerinden birini getiriyoruz. En son da kelimenin tamamını yazıyoruz.
Örneklerimize bakalım:
ya-p-a-yalnız: “yalnız” kelimesinin ilk hecesi “ya”. Sonuna “p” harfini ve ardından “a” sesli harfini getirmişiz. Sonra da “yalnız” kelimesini eklemişiz. Böylece “yapayalnız” olmuş.
kar-m-a-karışık: “karışık” kelimesinin ilk hecesi “ka”. Ama burada “kar” şeklinde almışız. Sonuna “m” harfini ve ardından “a” sesli harfini getirmişiz. Sonra da “karışık” kelimesini eklemişiz. Böylece “karmakarışık” olmuş.
dü-p-e-düz: “düz” kelimesinin ilk hecesi “dü”. Sonuna “p” harfini ve ardından “e” sesli harfini getirmişiz. Sonra da “düz” kelimesini eklemişiz. Böylece “düpedüz” olmuş.
Unutmayın, pekiştirmeli kelimeler her zaman bitişik yazılır!
c. “KıpKırmızı Bayrağım” şiirinde geçen pekiştirmeli kelimeleri ve bunların hangi yöntemlerle oluşturulduklarını yazınız. Ardından aşağıda verilen kelimeleri de siz pekiştiriniz.
Şimdi sıra geldi hem şiirdeki kelimeleri bulmaya hem de verilen kelimeleri pekiştirmeye. Haydi bakalım!
Adım 1: Şiirdeki pekiştirmeli kelimeleri ve yöntemlerini bulalım.
Şiirde altı çizili kelimeler şunlardı:
Dümdüz:
Orijinal kelime: düz
İlk hece: dü
Pekiştirme harfi: m
Pekiştirilmiş hali: dü + m + düz = Dümdüz
Kullanılan yöntem: İlk heceye uygun pekiştirme harfi (m, p, r, s) getirme (1. Yöntem).
Yemyeşil:
Orijinal kelime: yeşil
İlk hece: ye
Pekiştirme harfi: m
Pekiştirilmiş hali: ye + m + yeşil = Yemyeşil
Kullanılan yöntem: İlk heceye uygun pekiştirme harfi (m, p, r, s) getirme (1. Yöntem).
Kıpkırmızı:
Orijinal kelime: kırmızı
İlk hece: kı
Pekiştirme harfi: p
Pekiştirilmiş hali: kı + p + kırmızı = Kıpkırmızı
Kullanılan yöntem: İlk heceye uygun pekiştirme harfi (m, p, r, s) getirme (1. Yöntem).
Sapasağlam:
Orijinal kelime: sağlam
İlk hece: sa
Pekiştirme harfi: p
Ara ünlü: a
Pekiştirilmiş hali: sa + p + a + sağlam = Sapasağlam
Kullanılan yöntem: İlk heceye uygun pekiştirme harfi (m, p, r, s) ile birlikte “a” veya “e” sesli harfi getirme (2. Yöntem).
Sımsıkı:
Orijinal kelime: sıkı
İlk hece: sı
Pekiştirme harfi: m
Pekiştirilmiş hali: sı + m + sıkı = Sımsıkı
Kullanılan yöntem: İlk heceye uygun pekiştirme harfi (m, p, r, s) getirme (1. Yöntem).
Adım 2: Verilen kelimelerin pekiştirilmiş hâllerini oluşturalım.
Şimdi de tabloda verilen kelimeleri pekiştirelim. Hangi yöntemin daha uygun olduğuna dikkat edelim.
çevre
İlk hece: çe
Pekiştirme harfi: p
Ara ünlü: e
Pekiştirilmiş hâli: Çepeçevre
gündüz
İlk hece: gün
Pekiştirme harfi: p
Ara ünlü: e
Pekiştirilmiş hâli: Güpegündüz
sağlam
İlk hece: sa
Pekiştirme harfi: p
Ara ünlü: a
Pekiştirilmiş hâli: Sapasağlam
kara
İlk hece: ka
Pekiştirme harfi: p
Pekiştirilmiş hâli: Kapkara
sivri
İlk hece: si
Pekiştirme harfi: p
Pekiştirilmiş hâli: Sipsivri
yeşil
İlk hece: ye
Pekiştirme harfi: m
Pekiştirilmiş hâli: Yemyeşil
İşte hepsi bu kadar! Gördüğünüz gibi, pekiştirmeli kelimeler hem dilimizi zenginleştiriyor hem de anlatmak istediklerimizi daha etkili bir şekilde ifade etmemizi sağlıyor. Harikasınız!