Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Türkçe dersimizdeki bu güzel etkinlikleri inceleyeceğiz. Hazır mıyız? O zaman başlayalım!
2. Etkinlik: Aşağıdaki soruları metne göre cevaplayınız.
Sevgili çocuklar, bu etkinlikte bize bazı sorular sorulmuş. Ama dikkat ettiyseniz, bu soruları cevaplayabilmemiz için öncesinde okumamız gereken bir metin olması gerekiyor, değil mi? Şu an elimizde o metin olmadığı için bu soruları maalesef cevaplayamıyoruz. Eğer metni okusaydık, bu soruların hepsine kolayca cevap verirdik. Ama olsun, önemli olan soruyu doğru anlayıp ne yapmamız gerektiğini bilmek!
- Yazara göre insanları birbirinden ayıran en önemli şey nedir?
- Yazar Heidi’yi neden seviyor?
- Heidi nasıl bir çocuktur?
- Yazar uyurken ne diliyor?
- Yazarın büyümesine rağmen tek başına yapamadığı şey nedir? Sizin geçmişte yapamadığınız hâlde bugün rahatlıkla yapabildiğiniz şeyler nelerdir?
Çözüm:
Sevgili çocuklar, bu soruları cevaplayabilmemiz için gerekli olan metin görselde bulunmuyor. Bu yüzden bu soruları şu an için çözemiyoruz. Ama merak etmeyin, eğer metin olsaydı, her bir soruyu dikkatlice okur, cevabını metinde bulur ve buraya yazardık. Özellikle son soru, “Sizin geçmişte yapamadığınız hâlde bugün rahatlıkla yapabildiğiniz şeyler nelerdir?” sorusu tamamen sizin kendi hayatınızla ilgili bir soru. Mesela, küçükken ayakkabı bağcıklarınızı bağlayamıyordunuz ama şimdi rahatça bağlıyorsunuz, değil mi? Ya da bisiklete binemiyordunuz, şimdi çok güzel sürüyorsunuz! İşte böyle şeyler yazabilirdik.
3. Etkinlik: Metnin konusunu ve ana fikrini yazınız.
Tıpkı az önceki etkinlikte olduğu gibi, bu etkinlikte de bir metne ihtiyacımız var çocuklar. Bir metni okumadan onun konusu ve ana fikri hakkında konuşamayız. Konu, metnin genel olarak ne hakkında olduğunu anlatır. Ana fikir ise yazarın bize bu metinle asıl neyi anlatmak istediğidir, yani metnin bize vermek istediği en önemli mesajdır. Metni okuduğumuzda, konusu ve ana fikrini çok rahat bulabiliriz.
Çözüm:
Görselde metin olmadığı için metnin konusunu ve ana fikrini belirleyemiyoruz. Metni okuduğumuzda, metinde en çok bahsedilen şeyin ne olduğunu bulup konuyu yazardık. Daha sonra, yazarın bize bu metinle ne öğretmek istediğini veya neyi vurgulamak istediğini düşünerek ana fikrini belirlerdik. Ama şu an metin olmadığı için bu kısmı da boş bırakmak zorundayız.
4. Etkinlik: Satır sonuna sığmayan kelimeleri bölmek için kısa çizginin ( – ) kullanıldığını hatırlayınız. Kısa çizginin yaygın olarak kullanıldığı yerler hakkında aşağıda verilen bilgileri okuyunuz.
İşte bu etkinlikte bizden bir şey yapmamız istenmiyor, sadece kısa çizginin nerelerde kullanıldığını anlatan bilgiyi dikkatlice okumamız bekleniyor. Kısa çizgi, Türkçede çok önemli bir noktalama işaretidir ve farklı görevleri vardır. Şimdi gelin, bu görevleri birlikte inceleyelim:
1. Adım: Satır sonuna sığmayan kelimeleri bölmek için kısa çizginin kullanımı
Bir yazı yazarken, bazen kelimeler satırın sonuna sığmaz, değil mi? İşte o zaman kelimeyi hecelerinden ayırırız ve satırın sonunda bir kısa çizgi ( – ) koyarız. Kalan kısmı da alt satıra yazarız. Ama unutmayın, kelimeyi mutlaka hecelerinden ayırmalıyız, kafamıza göre bölemeyiz.
- Örnek:Okuduğum kitap o kadar heyecanlıydı ki bir an olsun elimden düşürmedim. Sabaha ka–dar okumak istedim.
Burada “sabaha kadar” kelimesi satır sonuna sığmamış, “ka-” kısmından sonra kısa çizgi konulmuş ve “dar” kısmı alt satıra geçmiş. Ne kadar düzenli bir görüntü, değil mi?
2. Adım: Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için kısa çizginin kullanımı
Bazen cümle içinde, asıl anlatmak istediğimiz konuyu daha iyi açıklamak için küçük ek bilgiler veririz. İşte bu ek bilgilere “ara söz” veya “ara cümle” deriz. Bu ara sözleri veya ara cümleleri cümlenin diğer kısımlarından ayırmak için başlarına ve sonlarına kısa çizgi koyarız. Ve unutmayın, bu kısa çizgiler ara söz veya ara cümleye bitişik yazılır.
- Örnek:Elinde farklı boyutlarda kitaplarla –altısı oldukça büyüktü– içeri girdi.
Burada “altısı oldukça büyüktü” kısmı bir ara söz. Kitapların nasıl olduğunu açıklıyor. Gördüğünüz gibi, bu ara sözün başına ve sonuna kısa çizgi konulmuş ve bunlar kelimelere bitişik yazılmış.
3. Adım: Heceleri göstermek için kısa çizginin kullanımı
Bir kelimenin kaç heceden oluştuğunu veya hecelerinin nasıl olduğunu göstermek istediğimizde de kısa çizgiyi kullanırız. Bu, özellikle Türkçe derslerinde kelimeleri hecelerine ayırırken işimize yarar.
- Örnekler:ça–lış–mak, o–ku–yor–du, mut–lu–luk…
Bu örneklerde kelimelerin heceleri kısa çizgilerle ayrılmış. Böylece her heceyi daha net görebiliyoruz.
4. Adım: Arasında, ve, ile, ila, …-den …-e anlamlarını vermek için kısa çizginin kullanımı
İki şeyin “arasında”, “ve”, “ile”, “ila” gibi anlamlar taşıdığını belirtmek istediğimizde de kısa çizgiyi kullanırız. Bu, özellikle yer isimleri, tarihler, kavramlar veya sayılar arasında ilişki kurarken çok işe yarar.
- Örnekler:
- Ankara–İstanbul yolu (Ankara ve İstanbul arasındaki yol anlamında)
- Türk–Fransız ilişkileri (Türk ve Fransız ülkeleri arasındaki ilişkiler anlamında)
- Türkçe–İngilizce Sözlük (Türkçe ve İngilizce kelimeleri içeren sözlük anlamında)
- 1912–1913 Balkan Savaşları (1912’den 1913’e kadar olan dönemdeki savaşlar anlamında)
Gördüğünüz gibi, kısa çizgi birçok farklı yerde karşımıza çıkıyor ve bize yazılı anlatımda çok yardımcı oluyor. Bu kuralları aklımızda tutarsak, yazılarımızı daha doğru ve anlaşılır hale getirebiliriz.
Bugünkü dersimiz bu kadar sevgili öğrencilerim. Kısa çizginin ne kadar önemli olduğunu ve nerelerde kullanıldığını öğrenmiş olduk. Bir sonraki derste görüşmek üzere, kendinize iyi bakın!